17.5 Genregulatie

Paragraaf 17.5 Genregulatie

1 / 35
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolvwoLeerjaar 6

In deze les zitten 35 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Paragraaf 17.5 Genregulatie

Doel 17.5

Je leert hoe cellen selectief genen (de)activeren om hun eiwitproductie te regelen


Genexpressie

Genexpressie: welke genen staan aan/ uit in welke cel -> welke eiwitten worden gemaakt in welke cel 


Genen activeren/ silencen


Bepaalt de celdifferentiatie/ celspecialisatie

Bepaalt welke eigenschappen tot uiting komen



Genexpressie

Cellen kunnen de genexpressie regelen door:

  • chromatinestructuur (epigenetica)

  • DNA structuur (epigenetica)

  • regelen van de transcriptie

  • regelen van translatie

Epigenetica

De genexpressie (en dus eigenschap van een individu) kan worden beinvloed door wijzigingen in het chromatine (DNA + eiwitten) zonder dat de nucleotidevolgorde wordt veranderd.



Genexpressie

Cellen kunnen de genexpressie regelen door:

  • epigenetica - chromatinestructuur

  • epigenetica - DNA structuur

  • regelen van de transcriptie

  • regelen van translatie

Spiralisatie

Donkere plekken in de kern:

sterk gespiraliseerd DNA 

= heterochromatine

-> geen transcriptie


+ nucleolus (kernlichaampje)


Spiralisatie

Lichte plekken in de kern:

weinig gespiraliseerd DNA

= euchromatine

-> wel transcriptie

Methylering en acetylering histonen






Acetylering (toevoeging van een -COCH3 groep) van een histonstaart zorgt voor minder spiralisatie

Methylering en acetylering histonen






Methylering (toevoeging van een -CH3 groep) van een histonstaart zorgt voor meer spiralisatie

Genexpressie

Cellen kunnen de genexpressie regelen door:

  • epigenetica - chromatinestructuur

  • epigenetica - DNA structuur

  • regelen van de transcriptie

  • regelen van translatie

Methylering DNA






Methylering (toevoeging van een -CH3 groep) van de Cytosine-base bij de promotor (aanhechtingsplaats van RNA polymerase) voorkomt de transciptie

Methylering DNA





Methylering van Cytosine wordt beïnvloed door invloeden van buitenaf (stress/ eetpatroon). 

Methylering DNA






Methylering van Cytosine wordt bij de DNA replicatie meegenomen dus erft het kind het mythileringspatroon van de ouders -> eigenschappen van een kind zijn deels beinvloed door de milieufactoren van de ouders.

Methylering DNA




Genomische imprinting: als de eigenschappen van een kind recessief zijn doordat het dominante gen is uitgeschakeld door epigenetische factoren.

Genexpressie

Cellen kunnen de genexpressie regelen door:

  • epigenetica - chromatinestructuur

  • epigenetica - DNA structuur

  • regelen van de transcriptie

  • regelen van translatie

Regeling transcriptie - prokaryoten






Voorbeeld: regulatie van genen voor de aanmaak van enzymen om lactose te verteren (bron 21)


Regeling transcriptie - prokaryoten






Structuurgenen coderen voor de eiwitten die lactose kunnen verteren



Regeling transcriptie - prokaryoten






Regulatorgen codeert voor een repressoreiwit



Regeling transcriptie - prokaryoten







Repressoreiwit bindt aan de operator van de structuurgenen en voorkomt de binding van RNA polymerase aan de promotor.



Regeling transcriptie - prokaryoten






Bij aanwezigheid van lactose bindt lactose aan het respressoreiwit en inactiveert het -> het laat los.




Regeling transcriptie - prokaryoten






Zonder repressoreiwit kan RNA polymerase binden aan de promotor en worden de structuurgenen afgelezen.




Regeling transcriptie - eukaryoten (71F)

x





TATA bindende transcriptiefactor (3) bindt aan de TATA-box (niet gen-specifiek)


Regeling transcriptie - eukaryoten (71F)

x






Coactivator-eiwitten (2) zorgen voor koppeling tussen verschillende 

transciptiefactoren en stimuleren de binding van RNA polymerase (niet gen-specifiek)



Regeling transcriptie - eukaryoten (71F)

x






Activatoreiwitten (1) binden aan enhancer-DNA en stimuleren de binding van RNA polymerase aan de promotor (gen-specifiek)




Regeling transcriptie - eukaryoten (71F)







Repressoreiwitten (6) binden aan silencer-DNA en voorkomen de binding van RNA polymerase aan de promotor (gen-specifiek)




Regeling transcriptie - eukaryoten (71F)







Basale transcriptiefactoren (4) zijn nodig voor de binding van RNA polymerase (niet gen-specifiek)




Regeling transcriptie - eukaryoten (71F)







Buigingseiwit is soms nodig om een juiste lus in het DNA te maken zodat het transcriptiecomplex gevormd kan worden. 




Regeling transcriptie - eukaryoten (71F)







Regulerend DNA (7): enhancer DNA en silencer DNA zijn de bindingsplaatsen voor activatoreiwitten en repressoreiwitten. Hier wordt de transcriptie geregeld.




Genexpressie

Cellen kunnen de genexpressie regelen door:

  • epigenetica - chromatinestructuur

  • epigenetica - DNA structuur

  • regelen van de transcriptie

  • regelen van translatie

Regeling translatie

Hetzelfde pre mRNA kan door verschillende splicing (verwijderen introns) andere mRNA en dus andere eiwitten opleveren.


Regeling

translatie


Translatie kan pas 

beginnen na het 

aanhechten van de poly-A staart (AAAAA staart). Door dit proces te remmen met een eiwit kan de translatie vertraagd worden.


Regeling translatie

micro RNA - kleine stukjes RNA - is complementair aan mRNA en kan hier aan binden. Daardoor kan het mRNA niet worden afgelezen (Hoofdstuk 18).


Doel 17.5

Je hebt geleerd hoe cellen selectief genen (de)activeren om hun eiwitproductie te regelen


Begrippen 17.5

activeren, silencen, genexpressie, chromatinestructuur, nucleolus, epigenoom, milieufactoren, epigenetica, genomische inprinting, genregulatie, structuurgenen, regulatorgenen, operator, promotor, repressoreiwit, transcriptiefactoren, enhancers, silencers, activatoreiwitten, repressoreiwitten, micro RNA