1 Respectvol omgaan met verschillen

Respectvol omgaan met verschillen

1 / 35
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGASVBuitengewoon secundair onderwijs

In deze les zitten 35 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 200 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Respectvol omgaan met verschillen

Open de les vanuit herkenning: in elke klas zijn verschillen zichtbaar en onzichtbaar. Benadruk dat verschillen normaal zijn en dat de les gaat over hoe je daar op een verdraagzame manier mee omgaat.

Leerdoel

Ik kan op een verdraagzame manier omgaan met verschillen in sekse, huidskleur, etniciteit, geaardheid, overtuiging en levensbeschouwing.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden passen bij respectvol omgaan met verschillen?

Gebruik de reacties als startpunt. Vraag kort door op woorden als respect, luisteren, accepteren, aardig, eerlijk of samen.

Iedereen heeft een identiteit

  • Identiteit gaat over wie je bent

  • Een deel zie je aan de buitenkant, een deel niet

  • Mensen verschillen in achtergrond, ervaringen en kenmerken

  • Die verschillen maken een groep veelzijdig

Gebruik eenvoudige voorbeelden: taal thuis, hobby's, geloof, familie, kledingstijl, hoe iemand zich voelt of noemt. Maak duidelijk dat identiteit uit meerdere onderdelen bestaat.

Verschillen die je kunt tegenkomen

  • Sekse: hoe iemand biologisch wordt ingedeeld

  • Huidskleur: verschillen in uiterlijk

  • Etniciteit: afkomst en culturele achtergrond

  • Geaardheid: op wie iemand verliefd kan worden

  • Overtuiging en levensbeschouwing: wat iemand gelooft of belangrijk vindt

Houd de uitleg feitelijk en rustig. Vermijd debat over iemands bestaansrecht; de les gaat over respectvolle omgang met verschillen.

Niet alle verschillen zijn zichtbaar

  • Je ziet niet altijd iemands geloof, gevoelens of geaardheid

  • Daarom is snel oordelen riskant

  • Respect begint met ruimte geven en niet invullen voor een ander

Veel leerlingen denken bij diversiteit vooral aan zichtbare kenmerken. Benoem dat onzichtbare kanten van identiteit net zo belangrijk zijn.

Diversiteit in een groep

In een klas of groep is niemand precies hetzelfde. Juist doordat mensen verschillende achtergronden, ervaringen en overtuigingen hebben, leren ze van elkaar. Diversiteit betekent dus niet dat er afstand moet zijn, maar dat je samenleeft met verschil.

Laat dit landen als kernidee: verschil is normaal, niet iets dat eerst 'opgelost' moet worden.

Waarom is snel oordelen riskant?

A

Niet alles is zichtbaar

B

Iedereen is hetzelfde

C

Uiterlijk zegt genoeg

D

Verschillen zijn fout

Sluit aan op de slides over identiteit en onzichtbare verschillen. De kern is dat je niet alles aan de buitenkant kunt zien.

Maak de tekst compleet

Iedereen heeft een identiteit. Een deel daarvan is zichtbaar en een deel niet. In een groep zorgen verschillen voor diversiteit, en daarvan kun je samen leren.

identiteit
niet
diversiteit
leren
gelijkwaardigheid
altijd
uitsluiting
oordelen

Controleer of leerlingen de kernbegrippen identiteit en diversiteit begrijpen, plus het idee dat verschillen waardevol zijn in een groep.

Noem één reden om niet te snel over iemand te oordelen.

Antwoordsuggesties voor de leerkracht: een goed antwoord noemt dat identiteit uit meerdere onderdelen bestaat, dat niet alles zichtbaar is, en dat je dus niet te snel moet invullen wie iemand is.

Wat is respect?

  • Respect betekent dat je een ander serieus neemt

  • Je laat iemand in zijn of haar waarde

  • Je hoeft het niet altijd eens te zijn om toch respectvol te blijven

  • Respect zie je in woorden, houding en gedrag

Deze slide heeft geen instructies

Wat is gelijkwaardigheid?

  • Gelijkwaardig betekent: iedereen telt evenveel mee

  • Verschillen maken de één niet beter dan de ander

  • Iedereen verdient dezelfde basis van respect

Maak onderscheid tussen gelijk zijn en gelijkwaardig zijn: mensen zijn niet hetzelfde, maar hebben wel gelijke waarde.

Wat zijn vooroordelen?

  • Een vooroordeel is een oordeel over iemand zonder die persoon echt te kennen

  • Vooroordelen zijn vaak gebaseerd op aannames over een groep

  • Ze kunnen leiden tot oneerlijke behandeling

  • Daarom is het belangrijk om eerst te luisteren en te kijken naar de persoon zelf

Noem dat iedereen aannames kan hebben. Het doel is niet schuld, maar bewustwording en beter gedrag.

Respect in alledaagse situaties

  • Iemand laten uitpraten

  • De juiste naam of aanspreekvorm gebruiken

  • Niet lachen om iemands afkomst, uiterlijk of geloof

  • Rekening houden met verschillen in gewoonten

Koppel elk punt aan herkenbare schoolmomenten: samenwerken, pauze, gym, verjaardagen, online groepsapps.

Waarom woorden ertoe doen

Woorden kunnen iemand welkom laten voelen of juist pijn doen. Een grap of opmerking over huidskleur, geaardheid of geloof kan voor de spreker klein lijken, maar voor de ander kwetsend zijn. Respectvol taalgebruik helpt om de groep veilig te houden.

Benadruk impact boven intentie: 'ik bedoelde het niet zo' maakt het effect niet ongedaan.

Inclusief gedrag

  • Iemand uitnodigen om mee te doen

  • Nieuwsgierig en beleefd vragen stellen

  • Rekening houden met iemands grenzen

  • Niet uitgaan van stereotypen

Deze slide heeft geen instructies

Wat betekent gelijkwaardigheid?

A

Iedereen denkt hetzelfde

B

Iedereen telt evenveel mee

C

Iedereen moet gelijk zijn

D

Iedereen krijgt zijn zin

De veelgemaakte verwarring is tussen gelijk zijn en gelijkwaardig zijn.

Vul de juiste woorden in

Een vooroordeel is een oordeel zonder iemand echt te kennen. respect betekent dat je een ander serieus neemt. Met inclusief gedrag laat je merken dat iemand erbij hoort.

vooroordeel
respect
inclusief gedrag
uitsluitend gedrag
discriminatie
grapje
verschil

Deze invuloefening verbindt de begrippen vooroordeel, respect en inclusief gedrag uit dezelfde subtopic.

Welk respectvol gedrag zie je vaak in de klas?

Antwoordsuggesties voor de leerkracht: passende voorbeelden zijn iemand laten uitpraten, de juiste naam gebruiken, niet lachen om afkomst of geloof, beleefd vragen stellen, of iemand uitnodigen om mee te doen.

Uitsluitend gedrag

  • Iemand buitensluiten om wie die is

  • Een kwetsende bijnaam gebruiken

  • Doen alsof iemand 'raar' of 'minder' is

  • Opmerkingen maken die iemand vernederen of belachelijk maken

Benoem dat uitsluiting openlijk kan zijn, maar ook subtiel: negeren, fluisteren, niet laten meedoen.

Wat uitsluiting doet

  • Iemand kan zich onveilig of alleen voelen

  • Het vertrouwen in de groep neemt af

  • Leren en samenwerken worden moeilijker

Leg de link met groepsklimaat: uitsluiting raakt niet alleen één leerling, maar de hele groep.

Kleine keuzes, groot verschil

Inclusie zit vaak in kleine dingen: naast iemand gaan zitten, een opmerking stoppen, iemand serieus nemen, of ruimte maken voor een andere mening. Zulke keuzes laten zien dat gelijkwaardigheid niet alleen een idee is, maar ook gedrag.

Deze slide heeft geen instructies

Kwetsende opmerkingen herkennen

  • Een opmerking is kwetsend als iemand wordt aangevallen of belachelijk gemaakt om wie die is

  • Dat kan gaan over sekse, huidskleur, etniciteit, geaardheid, overtuiging of levensbeschouwing

  • Ook 'grapjes' kunnen kwetsend zijn

Leerlingen herkennen soms alleen grove beledigingen. Leg uit dat kleiner ogende opmerkingen ook schadelijk kunnen zijn.

Gepast reageren

  • Blijf rustig

  • Zeg duidelijk dat de opmerking niet oké is

  • Steun degene die geraakt wordt

  • Haal er een volwassene bij als dat nodig is

Maak duidelijk dat 'gepast' niet betekent dat leerlingen alles zelf moeten oplossen. Veiligheid gaat voor.

Voorbeeldreacties

  • 'Dat is niet grappig.'

  • 'Praat alsjeblieft met respect.'

  • 'Iedereen hoort erbij.'

  • 'Laten we zulke opmerkingen niet maken.'

Geef mee dat korte, kalme zinnen vaak sterker werken dan een lange discussie in het moment.

Wanneer vraag je hulp?

  • Als iemand zich onveilig voelt

  • Als opmerkingen doorgaan

  • Als er sprake is van discriminatie of pesten

Noem concrete volwassenen: leerkracht, mentor, vertrouwenspersoon, ouder of andere begeleider.

Samen zorgen voor een veilige groep

Verdraagzaam omgaan met verschillen betekent: zien dat mensen verschillend zijn, iedereen als gelijkwaardig behandelen en opkomen tegen kwetsende of discriminerende opmerkingen. Zo help je mee aan een klas waarin iedereen zich welkom en veilig kan voelen.

Dit is de landingsslide van de les. Verbind hier expliciet terug naar het leerdoel.

Wat is een gepaste eerste reactie op een kwetsende opmerking?

A

Meteen terug beledigen

B

Rustig zeggen: niet oké

C

Doen alsof niets gebeurde

D

Hard meelachen

De juiste keuze sluit aan op de stappen: blijf rustig, benoem dat het niet oké is, steun de ander.

Maak de reactie compleet

Bij een kwetsende opmerking is het slim om rustig te blijven. Zeg duidelijk dat het niet oké is. Geef daarna steun aan degene die geraakt wordt en vraag hulp als dat nodig is.

rustig
oké
steun
nodig
boos
grappig
discussie
onnodig

Laat leerlingen de volgorde van gepast reageren herkennen: rustig blijven, grens aangeven, steunen, hulp vragen.

Wat kun jij zeggen als iemand wordt buitengesloten?

Antwoordsuggesties voor de leerkracht: noem elementen als rustig blijven, de opmerking afkeuren, de ander steunen, een voorbeeldzin gebruiken en hulp vragen bij onveiligheid of herhaling.

Wat neem jij mee uit deze les?

Laat leerlingen één concreet inzicht noemen, bijvoorbeeld over respect, gelijkwaardigheid, vooroordelen of reageren op kwetsende opmerkingen.

Eén woord: wat wil jij in de klas vaker doen?

Verwachte woorden: luisteren, helpen, respect, uitnodigen, opletten, steunen, aanspreken.

Wat vond je het lastigste deel van deze les?

Gebruik dit als korte evaluatie van het leerproces. Mogelijke antwoorden gaan over moeilijke begrippen, reageren in lastige situaties of het herkennen van vooroordelen.

Begrippen

identiteit - wie iemand is, met zichtbare en onzichtbare kenmerken

diversiteit - verschillen tussen mensen in een groep

sekse - biologische indeling van mensen als mannelijk, vrouwelijk of intersekse

huidskleur - kleur van de huid, als zichtbaar kenmerk

etniciteit - afkomst en culturele achtergrond van iemand

geaardheid - op wie iemand verliefd kan worden of zich aangetrokken voelt

levensbeschouwing - ideeën en opvattingen over het leven en wat belangrijk is

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

respect - een ander serieus nemen en in zijn of haar waarde laten

gelijkwaardigheid - het idee dat iedereen evenveel waard is

vooroordeel - een oordeel over iemand zonder die persoon echt te kennen

inclusief gedrag - gedrag waardoor mensen zich welkom en betrokken voelen

uitsluitend gedrag - gedrag waardoor iemand wordt buitengesloten

discriminatie - iemand oneerlijk behandelen op basis van een kenmerk

verdraagzaam - verschillen accepteren en er respectvol mee omgaan

Deze slide heeft geen instructies