Homeostase
Homeostase
1. Hoe reageert jouw lichaam?
1.1 Stel je eens voor dat je naar de noordpool op reis gaat.
a) Wat zou je meenemen op reis om je overlevingskansen te vergroten?
1. Hoe reageert jouw lichaam?
1.1 Stel je eens voor dat je naar de noordpool op reis gaat.
a) Wat zou je meenemen op reis om je overlevingskansen te vergroten?
beschermende kledij tegen vrieskou (muts, sjaal, handschoenen, dikke
jas), beschutting (tent), voedsel, (water) ...
1. Hoe reageert jouw lichaam?
1.1 Stel je eens voor dat je naar de noordpool op reis gaat.
b) Tijdens je trip kom je in ijskoud water terecht. Hoe zal je lichaam reageren?
1. Hoe reageert jouw lichaam?
1.1 Stel je eens voor dat je naar de noordpool op reis gaat.
b) Tijdens je trip kom je in ijskoud water terecht. Hoe zal je lichaam reageren?
bibberen, bloedvaten vernauwen, kippenvel, verhoogde ademhaling,
versnelde pols ...
1. Hoe reageert jouw lichaam?
1.1 Stel je eens voor dat je naar de noordpool op reis gaat.
c) Wat kan je zelf doen om beter met de situatie om te gaan?
1. Hoe reageert jouw lichaam?
1.1 Stel je eens voor dat je naar de noordpool op reis gaat.
c) Wat kan je zelf doen om beter met de situatie om te gaan?
bewegen, jezelf warm wrijven, rustig ademen ... (zo veel mogelijk warmte
creëren, energiezuinig zijn)
1. Hoe reageert jouw lichaam?
1.2 Stel je nu eens voor dat je op reis gaat naar de Sahara.
a) Wat zou je zeker meenemen op reis om je overlevingskansen te vergroten?
1. Hoe reageert jouw lichaam?
1.2 Stel je nu eens voor dat je op reis gaat naar de Sahara.
a) Wat zou je zeker meenemen op reis om je overlevingskansen te vergroten?
beschermende kledij tegen de zon, beschutting (tent), voedsel, water ...
1. Hoe reageert jouw lichaam?
1.2 Stel je nu eens voor dat je op reis gaat naar de Sahara.
b) Je neemt deel aan een loopwedstrijd in de woestijn. Hoe zal jouw lichaam
reageren?
1. Hoe reageert jouw lichaam?
1.2 Stel je nu eens voor dat je op reis gaat naar de Sahara.
b) Je neemt deel aan een loopwedstrijd in de woestijn. Hoe zal jouw lichaam
reageren?
zweten, bloedvaten zetten uit, verhoogde ademhaling, versnelde pols ...
1. Hoe reageert jouw lichaam?
1.2 Stel je nu eens voor dat je op reis gaat naar de Sahara.
c) Wat kan je zelf doen om beter met de situatie om te gaan?
1. Hoe reageert jouw lichaam?
1.2 Stel je nu eens voor dat je op reis gaat naar de Sahara.
c) Wat kan je zelf doen om beter met de situatie om te gaan?
voldoende water of sportdrank drinken, beschermende kledij dragen, je
lichaam voorzien van voldoende energie/calorieën, zorgen dat je
algemene conditie zeer goed is (trainen onder gelijkaardige
omstandigheden), ...
1. Hoe reageert jouw lichaam?
1.3 Je lichaamstemperatuur is ongeveer constant.
In normale omstandigheden --> constante lichaamstemperatuur
= waarde blijft hetzelfde
Normaal: tussen 36,5°C en 37,5°C
Boven/onder deze waarde --> wijkt af van de norm
1. Hoe reageert jouw lichaam?
1.3 Je lichaamstemperatuur is ongeveer constant.
Lichaam zal reageren als de constante of norm zou afwijken
Te koud: bibberen - te warm: zweten
Automatisch --> lichaamstemperatuur terug binnen parameters
Overleven
2. Herhaling: van cel tot organisme
Je krijgt een envelop met kaartjes.
--> woorden
--> afbeeldingen
Leg de woorden bij de juiste afbeeldingen.
Rangschik de kaartjes van klein naar groot.
2. Herhaling: van cel tot organisme
2. Herhaling: van cel tot organisme
Lichaam kan enkel overleven door goede samenwerking tussen de organisatieniveaus.
Samenwerking zorgt ervoor dat inwendige milieu altijd hetzelfde blijft
Optimale werking van het lichaam
Juist of fout? In normale omstandigheden is de lichaamstemperatuur constant.
Juist
Fout
Wanneer wijkt de lichaamstemperatuur af van de norm?
Hoe reageert jouw lichaam als je het te koud hebt?
Je gaat zweten.
Je gaat bibberen.
Rangschik de organisatieniveaus van klein naar groot. weefsel (1) - organisme (2) - cel (3) - orgaan (4) - stelsel (5)
3. Inwendig en uitwendig milieu van
organismen
3.1 Het inwendig milieu
Inwendig of interne milieu
Alle vloeistoffen in het lichaam, nl. bloed, weefselvocht en lymfe
Tussen de lichaamscellen --> extracellulair milieu
3. Inwendig en uitwendig milieu van
organismen
3.2 Het uitwendig milieu
Uitwendig of externe milieu
Buiten het organisme
Verschillende organen --> ook uitwendig milieu, bv. de longen
Via openingen is rechtstreekse uitwisseling met buitenwereld mogelijk
3. Inwendig en uitwendig milieu van
organismen
3.2 Het uitwendig milieu
Gekenmerkt door schommelingen in fysische + chemische omstandigheden
Land- en waterdieren kunnen leven in omgeving die te warm/koud is.
Waterdieren overleven in water dat minder zoet of meer zout is dan eigen lichaamsvloeistoffen.
3. Inwendig en uitwendig milieu van
organismen
Dieren = in staat om omgevingsveranderingen op te vangen, zodat cellen, weefsels en organen er geen nadelige invloed van ondervinden.
De stabiele toestand die hierbij wordt nagestreefd = homeostase
3.3 Oefening
Zet de volgende begrippen in de juiste kolom.
4. Het begrip homeostase
Op dit moment ben jij + alle cellen in je lichaam bezig om levensbelangrijke parameters in evenwicht te houden
--> lichaamstemperatuur
--> hoeveelheid zuurstof + CO2
--> glucose in het bloed
= homeostase
Het verloopt automatisch
4. Het begrip homeostase
4. Het begrip homeostase
Verstoring = gebeurtenis die ervoor zorgt dat de waarde van bepaalde parameter verandert.
Interne evenwicht van organisme komt (mogelijks) in gedrang.
Kan door zowel inwendige als uitwendige factoren veroorzaakt worden.
4. Het begrip homeostase
Zelf heb je ook al kunnen ervaren dat je reageert op veranderingen in je lichaam.
• Buiten adem → hijgen (CO2 verwijderen uit het bloed)
• Te warm → zweten + uitzetten va bloedvaten in de huid (afkoeling)
• Te koud → rillen
• Te weinig voedsel/vocht → gevoel van honger/dorst
4. Het begrip homeostase
Meestal merken we weinig van deze homeostatische processen.
Het streven naar homeostase vormt de basis voor onze gezondheid.
Wanneer de homeostase verstoord is, leiden we vaak aan een ziekte.
Wat is homeostase?
Wat is een verstoring?
Juist of fout? Homeostase verloopt automatisch.
juist
fout
Vul aan. Wanneer de homeostase verstoord is ...
zijn we gezond.
leiden we vaak aan een ziekte.
Wat zijn hormonen?
5. De rol van hormonen
Hormonen = moleculen met een specifieke werking op een of meerdere organen.
Gemaakt in endocriene klieren + via de bloedbaan vervoerd
5. De rol van hormonen
5. De rol van hormonen
Vb. instandhouding van homeostase door hormonen
--> regeling van de glucoseconcentratie in het bloed
5. De rol van hormonen
Leg de weg van een prikkel naar een reactie uit.
6. Homeostatisch regelsysteem
6. Homeostatisch regelsysteem
6. Homeostatisch regelsysteem
6. Homeostatisch regelsysteem
6. Homeostatisch regelsysteem
6. Homeostatisch regelsysteem
Als parameter afwijkt --> mechanismen treden in gang om de waarde terug te brengen naar de norm
homeostatische regelmechanismen.
bestaat uit verschillende componenten
6. Homeostatisch regelsysteem
6. Homeostatisch regelsysteem
1) Veranderingen in de waarde van een parameter veroorzaken een prikkel.
2) De receptor of sensor neemt een prikkel waar en stuurt een signaal uit.
6. Homeostatisch regelsysteem
3) De conductoren geven de signalen door van een sensor naar het
controlecentrum en van het controlecentrum naar een effector.
6. Homeostatisch regelsysteem
4) Het controlecentrum …
• ontvangt informatie van de receptor.
• bepaalt de grootte van de afwijking ten opzichte van de norm.
• stuurt bevelen uit naar 1 of meer effector(en) om hun activiteit met gepaste
intensiteit te verhogen of te verlagen.
6. Homeostatisch regelsysteem
5) Effectoren ontvangen informatie van het controlecentrum en reageren
hierop.
6. Homeostatisch regelsysteem
6) De reactie zorgt ervoor dat de waarde terug binnen de range van de norm
valt en homeostase opnieuw wordt bereikt.
6. Homeostatisch regelsysteem
6. Homeostatisch regelsysteem
Je krijgt een envelop met kaartjes.
--> woorden
--> pijlen
Leg de woorden in de juiste volgorde.
Plaats de pijlen op de juiste plaats.
6. Homeostatisch regelsysteem
6.1 Voorbeeld van een homeostatisch regelsysteem
6. Homeostatisch regelsysteem
6.1 Voorbeeld van een homeostatisch regelsysteem
6. Homeostatisch regelsysteem
6.1 Voorbeeld van een homeostatisch regelsysteem
Het eindresultaat is homeostase:
de lichaamstemperatuur die verstoord werd door een uitwendige factor (zon of koude wind), wordt teruggebracht naar zijn normale waarde door middel van een homeostatisch regelmechanisme.
7. Feedbacksystemen
Feedback of terugkoppeling = essentieel voor homeostase
Organisme kan parameters zelf regelen
Homeostase is constant actief in het lichaam terwijl het organisme hier helemaal niet hoeft bij na te denken.
Feedback = wanneer de reactie van een proces een prikkel is voor een nieuw proces.
7. Feedbacksystemen
7. Feedbacksystemen
7.1 Positieve feedback
7. Feedbacksystemen
7.1 Positieve feedback
Positieve terugkoppeling = zeldzaam → tegen de homeostase ingaat
Proces dat snel moet worden voltooid.
Gewenste effect dan bereikt → systeem keert terug naar evenwicht
7. Feedbacksystemen
7.1 Positieve feedback
Voorbeelden:
Bloedstolling of het vormen van een bloedklonter
Bevalling
Toenemen van de hartslag bij stress
7. Feedbacksystemen
7.2 Negatieve feedback
7. Feedbacksystemen
7.2 Negatieve feedback
Komt vaak voor omdat het de homeostase bewaart.
Continue proces waarbij het evenwicht bewaard wordt als het gewenste effect bereikt is.
7. Feedbacksystemen
7.2 Negatieve feedback
Homeostatische regelsystemen werken met negatieve terugkoppeling.
Regelsysteem wordt onderdrukt wanneer de homeostase wordt bereikt.
De effectoren worden dan uitgezet.
7.3 Oefeningen
a) Vul de onderstaande tabel verder in.
Wat is het verschil tussen positieve en negatieve feedback?
Juist of fout? Negatieve feedback is zeldzaam.
Juist
Fout
Juist of fout? Homeostatische regelsystemen werken met negatieve terugkoppeling.
Juist
Fout
Geef een voorbeeld van positieve feedback.
Geef een voorbeeld van negatieve feedback.
7.3 Oefeningen
b) Vul het schema in zodat de werking van het
regelsysteem bij een te hoge temperatuur duidelijk
wordt.
Kies uit:
temperatuur te hoog
bloedvaten zetten uit
temperatuur daalt.
hypothalamus in de hersenen.
zweetklieren actief
warmtereceptoren in de huid
streeftemperatuur: 37°C
Hoe nemen planten water op?
Geef de fotosynthese-reactie in woorden.
8. Homeostase bij planten: fotosynthese
8. Homeostase bij planten: waterhuishouding
Wortelharen nemen water uit bodem op
Via transportweefsel bereikt water bladgroenkorrels in bladeren
→ fotosyntheseproces
Plant verliest 90 % van water dat zij opneemt
→ Grootste deel door verdamping of transpiratie
→ Verdamping gebeurt via huidmondjes in het blad
8. Homeostase bij planten: waterhuishouding
Hoge lichtintensiteit doet temperatuur stijgen + bevordert fotosynthese
→ Druk in sluitcellen rond huidmondjes verhoogt waardoor ze opengaan
→ Via open huidmondjes verdampt er meer water + koelt plant af
→ Omgekeerde gebeurt bij lage lichtintensiteit
→ Positieve feedback
8. Homeostase bij planten: waterhuishouding
Ook een gunstige omgevingstemperatuur zorgt voor een positieve feedback
→ De huidmondjes openen
→ Het blad neemt CO2 opneemt + bevorderd het fotosyntheseproces
Te hoge temperatuur
→ Het fotosyntheseproces stopt
→ De huidmondjes sluiten
→ Negatieve feedback
8. Homeostase bij planten: waterhuishouding
De CO2-concentratie in het blad wordt te laag
→ De huidmondjes gaan terug terug open
→ Het blad neemt CO2 op + bevorderd het fotosyntheseproces
→ Positieve feedback
De CO2-concentratie in het blad is te hoog
→ De huidmondjes sluiten weer
→ Het waterverlies wordt opnieuw beperkt.
8. Homeostase bij planten: waterhuishouding
De werking van de huidmondjes komt tot stand door een voortdurende afwisseling van positieve en negatieve feedback.
8.1 Oefeningen
a) Waar of niet waar?
8.1 Oefeningen
a) Waar of niet waar?
8.1 Oefeningen
a) Waar of niet waar?
8.1 Oefeningen
b) Leg het verband uit tussen de werking van het
huidmondje en de waterhuishouding van een plant.
8.1 Oefeningen
b) Leg het verband uit tussen de werking van het
huidmondje en de waterhuishouding van een plant.
Bij een tekort aan water sluiten de huidmondjes zich, waardoor verdamping
voorkomen wordt. Bij een teveel aan water gaan de huidmondjes open,
waardoor er meer waterdamp de plant verlaat. Het openen en sluiten van
de huidmondjes regelt de waterhuishouding.
Homeostase