Hoofdstuk 4: De wereld na 1945
Hoofdstuk 4: De wereld na 1945
In dit hoofdstuk
4.1 Einde van wereldrijken
4.2 De Koude Oorlog
4.3 De Vs vanaf de Tweede Wereldoorlog
4.4 Samenwerking en democratie
4.5 Welvaart en armoede
Paragraaf 1
Het einde van wereldrijken
Opdracht 4.1: Einde van wereldrijken
- Welke twee landen waren supermachten na WO2?
- Beschrijf welke invloed de Tweede Wereldoorlog had op de dekolonisatie?
- Beschrijf de Britse en Franse dekolonisatie in Azië (Noem belangrijke personen en landen)
- Beschrijf de Nederlandse dekolonisatie (Gebruik het begrip: soevereiniteitsoverdracht)
Kun je deze vraag beantwoorden?
Een uitspraak: De dekolonisatie was een gevolg van de Tweede Wereldoorlog.
Onderbouw deze uitspraak met twee argumenten.
(2 punten)
Kun je deze vraag beantwoorden?
Een uitspraak: De stichting van de staat Israël kan gezien worden als de oplossing van een Europees probleem.
Leg uit of de uitspraak juist is.
(2 punten)
Hoofdstuk 4: De wereld na 1945
4.2 De Koude Oorlog
Wat gaan we doen?
De Koude Oorlog
In paragraaf 4.2 leer je :
- Hoe en waardoor de tegenstellingen tussen Oost en West ontstond
- Waardoor de tegenstelling groeide
- Hoe tijdens van ontspanning en spanning elkaar afwisselden
- hoe de Koude Oorlog eindigde
-hoe de spanning bleef in Korea
KA: De blokvorming tussen Oost en West en de Koude Oorlog
Opdracht
Maak een tijdlijn van de Koude Oorlog
Paragraaf 4.2
minute
second
Verenigde Staten
Sovjet-Unie
Democratie
Kapitalisme
Censuur
Vrijheid van meningsuiting
Dictatuur
Planeconomie
Gekozen leiders
Eenpartijstaat
Blokvorming
Oostblok: Sovjet-Unie
Westblok: Verenigde Staten
Blokvorming
Vanaf 1947 onderdrukking Oost-Europa steeds harder
Oost-Europese landen worden gedwongen communistisch.
Angst voor oorlog
Waar komt de naam "Koude Oorlog" vandaan?
Oostblok
Communisme en dictatuur
Beide partijen wilden hun
Westblok
Kapitalisme en democratie
ideologie verspreiden over de wereld
Waarom wilde Stalin zo graag de buurlanden van de Sovjet-Unie communistisch maken?
Zo kon de Sovjet-Unie meer geld verdienen
Zo had de Sovjet-Unie een verdedigingslinie
Zo kon hij snel atoom-wapens ontwikkelen
Zo had Stalin een extra vakantieadresje
Oost = DDR Communistisch dictatuur (Oostblok)
West: BRD Parlementaire democratie (Westblok)
Indamming
/containment
Amerikanen geven economische steun aan de verwoeste landen in West-Europa (Marshallplan).
President Truman: zonder uitbreiding zou communisme ten onder gaan
1947 Truman voert containmentpolitiek (indamming) in
Containmentpolitiek
Containment - indamming
iets houden waar het is
(Denk aan een container)
Berlijn
Duitsland
Vier bezettingszones
Berlijn
Idee: goede samenwerking
Praktijk: weinig samenwerking tussen de Sovjet-zone en de drie westelijke zones
Verdeling Duitsland
Verdeling Berlijn 1949
Oost = DDR Communistisch dictatuur
West: BRD Parlementaire democratie
Oostblok: Warschaupact
Westblok: NAVO
De Berlijnse Muur
Chroestsjov dreigde West-Berlijn in te nemen
Berlijnse Muur
Kennedy opgelucht, maar stuurt extra troepen naar Berlijn
Oost- en West Europa gescheiden
Scheiding door Europa IJzeren Gordijn
https://tijdlijn.schooltv.nl/vo/#de-koude-oorlog/de-berlijnse-muur-valt
Spanning Buiten Europa
September 1949 SU heeft atoombom
2 kernmachten.
Stalin kernwapens, westen leek kwetsbaarder
China communistisch
communisten heersen over 1/3 van de mensheid
Korea-oorlog
1950 communistisch Noord-Korea valt Zuid-Korea binnen
(Rode leger 12x zoveel soldaten als de NAVO)
Keiharde Amerikaanse reactie op Noord-Koreaanse aanval
Amerikaanse legerleiding wil aanval met atoombommen
Amerikaanse president weigerde
Oorlog eindigde in 1953. Voortaan Noord- en Zuid-Korea
Cubacrisis
1962 VS ontdekt Russische kernraketten op Cuba (Cuba ligt vlak onder de VS)
Dreigende atoomoorlog!
Fidel Castro pleegt
staatsgreep in Cuba
1 januari 1959
Nieuwe kernmachten
Groot-Brittannië en Frankrijk kernwapens
China kernwapens
1968 Afspraak kernwapens alleen om te verdedigen
Geen kernwapentechnologie aan andere landen
India en Pakistan toch kernmachten
Einde Koude Oorlog
1985: Nieuwe Sovjet-Leider: Gorbatsjov maakt einde aan de wapenwedloop
1990: DDR opgeheven
1991: Val Sovjet-Unie
Huiswerk
Er is geen specifieke gebeurtenis waarmee de Koude Oorlog begon, zoals bij andere oorlogen vaak wel het geval is. We gaan op zoek naar wat het startpunt van de Koude Oorlog genoemd kan worden.
Hieronder staan vier gebeurtenissen. Beargumenteer per gebeurtenis waarom dit gezien kan worden als het begin van de Koude Oorlog. Vervolgens rangschik je de gebeurtenissen op volgorde: welke gebeurtenis zou je als beginpunt van de Koude Oorlog markeren?
a) Russische Revolutie (1917)
b) Blokkade van Berlijn (1948-1949)
c) Atoombom op Hiroshima en Nagasaki (augustus 1945)
d) Conferentie van Potsdam (juli 1945)
Opdracht BDR DDR
Samenvatting paragraaf 4.2
- Na 1945 ontstonden twee vijandige blokken: het kapitalistische blok onder leiding van de VS en het communistische blok onder leiding van de Sovjet-Unie. Duitsland en Berlijn werden gesplitst.
- De tegenstelling groeide door de containmentpolitiek, de atoombewapening van de SU en de communistische machtsovername in China.
- Na Stalins dood in 1953 waren er afwisselend tijden van ontspanning en spanning, zoals bij de bouw van de Berlijnse muur en de Cubacrisis.
- Vanaf 1985 eindigde Sovjetleider Gorbatsjov de Koude Oorlog. In 1989 viel de Berlijnse muur en verdwenen de communistische regimes in Oost-Europa
- De spanningen van de Koude Oorlog bleef bestaan in Korea, waar het communistische Noord-Korea en het kapitalistische Zuid-Korea nog steeds als vijanden met kernwapens tegenover elkaar staan
Begrippen uit deze les
Oostblok
Koude Oorlog
Blokvorming
Containment
Marshallhulp
NAVO
Warschaupact
Atoomoorlog
ontspanning
Personen uit deze les
Stalin
Churchill
Roosevelt
Roosevelt
Truman
Mao Zedong
Chroetsjstjov
Kennedy
Castro
Gorbatsjov
Kim-Il-Sung
Jaartallen uit deze les
1945: Conferentie van Jalta
1945: conferentie van Potsdam
1949: DDR - BDR
1961: Berlijnse Muur bouw
1948: Marshallplan
1949: NAVO - Warschaupact
1953: Stalin dood
1959-1962: Cuba
1985: Gorbatsjov komt aan de macht
1989: protesten tegen communisme
1990: DDR opgeheven
1991: Val Sovjet-Unie
Hoofdstuk 4: De wereld na 1945
4.3 De VS vanaf de Tweede Wereldoorlog
Wat gaan we doen?
Herhalen 4.2
Klein stukje 4.3
Aan't werk!
Quiz Koude Oorlog
https://www.lessonup.com/nl/lesson/y4FQTm7G8f92oE5tR
De Koude Oorlog
Samenvatting paragraaf 4.2
- Na 1945 ontstonden twee vijandige blokken: het kapitalistische blok onder leiding van de VS en het communistische blok onder leiding van de Sovjet-Unie. Duitsland en Berlijn werden gesplitst.
- De tegenstelling groeide door de containmentpolitiek, de atoombewapening van de SU en de communistische machtsovername in China.
- Na Stalins dood in 1953 waren er afwisselend tijden van ontspanning en spanning, zoals bij de bouw van de Berlijnse muur en de Cubacrisis.
- Vanaf 1985 eindigde Sovjetleider Gorbatsjov de Koude Oorlog. In 1989 viel de Berlijnse muur en verdwenen de communistische regimes in Oost-Europa
- De spanningen van de Koude Oorlog bleef bestaan in Korea, waar het communistische Noord-Korea en het kapitalistische Zuid-Korea nog steeds als vijanden met kernwapens tegenover elkaar staan
Wat leer je in paragraaf 4.3?
- hoe de Amerikaanse economie zich ontwikkelde vanaf de Tweede Wereldoorlog
- hoe een jongerencultuur ontstond
- hoe etnische diversiteit van invloed was op de samenleving
Wat weet je van de VS in de jaren '50 en '60?
Economische crisis '30
De Tweede Wereldoorlog maakte een eind aan de crisis.
Oorzaken;
Werkloosheid verdween door oorlogsproductie en door 15 miljoen Amerikanen die in het leger dienden.
Volop werk voor mensen die tot dan toe weinig kans op een baan hadden --> vrouwen en minderheden .
Na WO2 geen terugval:
Mensen hadden meer geld te besteden --> kleding, voedsel en andere consumptiegoederen.
Babyboom versterkte economische groei. (waarom?)
Steeds meer Amerikanen konden een eigen huis kopen
Nieuwe consumptiegoederen: TV met daarop commerciële zenders. (Auto!!!!)
Consumptiemaatschappij ontstaat...
Commercials op TV:
- Aandeel reclame op TV neemt toe (zie grafiek)
- Reclame voor producten leidt tot meer consumptie + economische groei.
De Jongerencultuur
Jongeren ontwikkelen hun eigen cultuur (kleding, muziek en levensstijl):
Hebben meer geld tot hun beschikking.
Meer en hogere onderwijs gehad dan hun ouders en grootouders.
Onder invloed van de muziek uit de VS en Engeland (TV en radio).
Elvis Presley
Rock 'n Roll artiest die doorbrak in 1956
Herkenbaar uiterlijk: vetkuif, strakke spijkerbroek, T-shirts en Jacks --> invloed op mode.
Populair in en buiten de VS --> door muziek en films.
Voorbeeld van Amerikanisering.
Amerikanisering
Verspreiding van de Amerikaanse cultuur.
"The American way of life"
Als men het kon betalen, nam men de levensstijl met welvaart en individuele vrijheid over.
Consumptiemaatschappij en jongerenculturen ook in NL.
Etnische diversiteit
Verschil VS en Europa: veel etnische diversiteit in de VS.
De bevoorrechte blanke tegenover de achtergestelde grote zwarte minderheid.
Afro-Amerikanen werkten vaak voor blanken als huishoudster, kinderverzorgster of kok.
Segregatie
1865: Afschaffing Slavernij - betekende geen gelijkheid.
Separate but equal --> wet van de VS.
Scheiding in alle openbare plekken: scholen, openbaar vervoer, toiletten, ingangen van gebouwen.
Sommige staten verboden huwelijken.
Verandering praktisch onmogelijk door weinig stemrecht.
Als jou gevraagd wordt: Wat heeft Rosa Parks betekend voor de VS/wereld? Wat zou je zeggen?
"I have a dream" is een bekende uitspraak van MLK, wat voor droom heeft hij?
Burgerrechtenbeweging
Geweldloos protest (via boycots en demonstraties).
Veel tegenwerking van een aantal groepen, waaronder Ku Klux Klan (veel geweld).
Massale acties => groot succes!
Einde aan de segregatie
1963: Kennedy wil rassendiscriminatie door federale wet verbieden.
22-11-1963: Kennedy vermoord
Opvolger Johnson zet beleid voort:
Voorstel in 1964 aangenomen --> rassenscheidingswetten verloren hun legitimiteit (wettigheid).
Einde discriminatie?
Formeel hadden alle Amerikanen dezelfde burgerrechten, maar in de praktijk was racisme en discriminatie nog volop aanwezig.
Zelfs vandaag: vandaar dat o.a. Black Lives Matter beweging nog steeds vecht voor meer gelijkheid tussen de rassen.
Wat is segregatie?
Afgezonderd worden binnen een samenleving
Zich bij de samenleving betrekken
Zich afzonderen binnen een samenleving
Bij de samenleving worden betrokken
De mensen op deze afbeelding maken een vergelijking tussen rassenvermenging en het communisme. Waarom is het mengen van rassen passend bij het communistisch?
Omdat in hun ogen het mengen van rassen net zo eng was als het communisme.
Omdat in het communisme het bijeenbrengen van rassen erg belangrijk is.
Omdat in het communisme iedereen gelijk is en er dus ook geen onderscheid wordt gemaakt tussen rassen.
Omdat in het communisme burgerrechten een belangrijke rol speelden en ieder mens behoorde deze te hebben.
Wat wil de maker van de bron hiernaast zeggen over het onderwijs in de VS?
Dat in de VS de kinderen allemaal hetzelfde onderwijs krijgen.
Dat in de VS segregatie nog steeds in het onderwijs te vinden is.
Dat er sprake is van goed onderwijs op het gebied van segregatie.
Dat er vooral blanke Amerikanen voor de klas onderwijs geven.
Begrippen uit deze les
babyboom
commerciële zenders
amerikanisering
diversiteit
segregatie
legitimiteit
Personen uit deze les
Monroe
Presley
Martin Luther King
Rosa Parks
Kennedy
Jaartallen uit deze les
1956: Doorbraak Presley
1963: Kennedy verbied een rassenwet
1963: Martin Luther King toespraak
1964: Rassenwetten verboden
Wat heb je geleerd in 4.3?
- hoe de Amerikaanse economie zich ontwikkelde vanaf de Tweede Wereldoorlog
- hoe een jongerencultuur ontstond
- hoe etnische diversiteit van invloed was op de samenleving
Samenvatting paragraaf 4.3
- Vanaf de Tweede Wereldoorlog groeide de Amerikaanse economie. Amerikanen kochten massaal consumptiegoederen.
- Er ontstond een aparte jongerencultuur doordat jongeren geld hadden. Na 1955 werd de Amerikaanse manier van leven in Europa nagevolgd.
-Onder druk van massale demonstraties werd de segregatie in 1964 door de federale overheid afgeschaft.
vragen?
Wat heb je geleerd?
Huiswerk 4.3
Kenmerkend aspect: De toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren '60 van de 20e eeuw aanleiding gaf tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen
Werk dit kenmerkend aspect uit a.h.v. het werkboek en eventuele andere bronnen. Lever het in via de ELO of via Teams
Gebruik minimaal 3 voorbeelden en werk deze ook uit
Opdracht DDR
Je gaat je, in tweetallen, verdiepen in het leven in de DDR. Je kiest een thema en gaat op zoek naar informatie en beelden die illustreren hoe het leven in de DDR was.
Voorbeelden: Hohenschönhausen , geheime dienst, vluchtpogingen, Conrad Schumann of een voorwerp
Hoofdstuk 4: De wereld na 1945
4.4 Samenwerking en democratie
Wat gaan we doen?
De vorige paragraaf
Samenvatting paragraaf 4.3
- Vanaf de Tweede Wereldoorlog groeide de Amerikaanse economie. Amerikanen kochten massaal consumptiegoederen.
- Er ontstond een aparte jongerencultuur doordat jongeren geld hadden. Na 1955 werd de Amerikaanse manier van leven in Europa nagevolgd.
-Onder druk van massale demonstraties werd de segregatie in 1964 door de federale overheid afgeschaft.
Wat leer je in paragraaf 4.4?
- Hoe de Europese Samenwerking begon
- Hoe de samenwerking werd uitgebreid
- Hoe de democratie in Europa werd versterkt
KA: De Europese integratie
Samenwerking en democratie
De economische groei in de VS
werd versterkt door de Amerikaanse deelname aan de Tweede Wereldoorlog
werd afgerond door het gebruik van auto's
werd afgeremd door de babyboom
werd verzwakt door commerciële zenders
Wat is juist?
Door de economische groei in Amerika werd de Europese cultuur vanaf de jaren 1950 veramerikaniseerd
Vanaf 1945 gingen Europeanen massaal auto's, televisietoestellen en andere moderne consumptiegoederen kopen.
Europa maakte vooral door de Hollywoood films kennis met de American way of life. Maar door de komst van de tv gingen in Europa steeds minder mensen naar de film
De jongerencultuur is een aparte cultuur met eigen smaak, eigen normen en waarden, die zich onderscheidden in zowel kleding als muziek.
Stunde null
- 1945: Oorlog is afgelopen en Duitsland heeft veel schade en trauma's.
- In de Eerste Wereldoorlog is er eigenlijk niet gevochten in Duitsland. Nu is de schade veel groter.
- Na de Eerste Wereldoorlog kozen de geallieerden voor het Verdrag van Versailles nu worden er andere keuzes gemaakt.
- Polen (of is het de SU) pakt een stuk grondgebied van Duitsland erbij en zet 3.5 miljoen Duitsers over de grens. Tsjecho-Slowakije verjoeg ook 3 miljoen Sudeten - Duitsers.
- 1946: Veel Duitsers hebben honger --> Communisme ligt op de loer.
Benelux en EGKS
- Ook in de andere landen van Europa is er na de oorlog armoede en een tijd van opbouw.
- Vooral de kleine landen zien in dat samenwerken met andere landen een reddingsboei kan zijn.
- Nederland, België en Luxemburg zoeken al samenwerking met elkaar tijdens de oorlog. (geen invoerheffingen, gezamenlijk beleid m.b.t. handel)
1 januari 1948
- Benelux wordt gestart. --> goede inzet van de Marshallhulp --> Amerika stimuleert Europese samenwerking (ook om het communisme buiten te houden)
- Frankrijk en (West) Duitsland worden ook gestimuleerd om samen te werken. (economie gaat sneller vooruit plus vertrouwen krijgen in elkaar)
- 1951: EGKS wordt opgericht. Frankrijk West Duitsland, Benelux en Italië gaan samenwerken op het gebied van kolen en staal (hierdoor kan je goedkoper in en verkopen van de grondstoffen + je kan elkaars industrie (oorlogsindustrie) goed in de gaten houden. (begin van onderling vertrouwen)
EEG- EU
- 1955 --> welvaart stijgt, samenwerking in de EGKS bevalt goed.
- 1957 --> EEG ontstaat. (een gezamenlijke markt, gezamenlijke regels over in en uitvoer)
- Er komt een dagelijks bestuur om alles in goede banen te leiden. (Europese Commissie in Brussel)
- In de jaren 60 grote economische groei.
- 1973: Groot - Brittannië, Ierland en Denemarken sluiten aan.
- 1993: oprichting EU. (komen na de koude oorlog snel landen bij maar pas geleden is Engeland er als eerste land weer uitgestapt.
Raad van Europa (nu onderdeel EU)
- Samenwerking om parlementaire democratie te versterken, rechtstaat en mensenrechten te waarborgen.
- Europees Hof van de Rechten van de Mens moet bepalen of landen de rechten naleven. (Turkije mag daarom niet bij de EU)
Triomf van de democratie
- Tegenover de Weimarepubliek werd West - Duitsland een stabiele democratie (Marshallhulp, Europese samenwerking etc.)
-1949: Eerste democratische grondwet. Veel Duitsers zijn sceptisch (door geallieerden opgedrongen)
- Door welvaart en rust verdwijnen die gevoelens.
- Werkgelegenheid stijgt snel waardoor er weinig werklozen zijn en ook Oost - Duitsers tot 1961 snel een baan hebben (Berlijnse Muur)
- Symbool van die welvaart is de Volkswagen kever (ideaal ooit door Hitler geschetst), tv, andere consumptiegoederen --> Amerikanisering en consumptiemaatschappij doen ook hier hun intreden.
Samenvatting paragraaf 4.4
- In 1948 begon de economische samenwerking van België, Nederland en Luxemburg. Vanaf 1952 werkten ze samen met West-Duitsland, Frankrijk en Italië in de EKGS.
- De lidstaten van de EKGS en de EEG hadden een sterke economische groei. Daarom kwamen zes andere landen erbij.
- In 1949 werd de Raad van Europa opgericht, waarin nu bijna alle Europese landen samenwerken om de democratie te versterken en de rechtsstaat en de mensenrechten te verdedigen
Vragen?
Begrippen uit deze les
Europese Hof voor Rechten van de Mens
Raad van Europa
Europese Commissie
Hof van Justitie
EGKS
Bondskanselier
Europese Unie
Gemeenschappelijke markt
Huiswerk 4.4
Tijdens de les aan het werk!
opdracht over de EU
Hoofdstuk 4: De wereld na 1945
4.5 Welvaart en Armoede
Wat gaan we doen?
De vorige paragraaf
Samenvatting paragraaf 4.4
- In 1948 begon de economische samenwerking van België, Nederland en Luxemburg. Vanaf 1952 werkten ze samen met West-Duitsland, Frankrijk en Italië in de EKGS.
- De lidstaten van de EKGS en de EEG hadden een sterke economische groei. Daarom kwamen zes andere landen erbij.
- In 1949 werd de Raad van Europa opgericht, waarin nu bijna alle Europese landen samenwerken om de democratie te versterken en de rechtsstaat en de mensenrechten te verdedigen
Wat leer je in paragraaf 4.5?
- hoe en waardoor het verschil tussen rijke en arme landen groter worden
- hoe het ging met de economie in China en India
- hoe het ging met de economie in Zuid-Korea
- hoe het ging met de economie in Indonesië en Suriname
In 2050 bestaat er geen armoede meer in de wereld.
Ja
Nee
Welvaart
Armoede
Groei wereldbevolking 1950-1990
verdubbeling naar 5 miljard (2010: 6 miljard!)
Derde Wereld
Oorzaken
Bevolkingsgroei
Achterblijven industrie
Landbouwsamenleving
Geen sterke regeringen
Maar raakt de wereld dan niet overbevolkt?
Wat gebeurt er in 2050 met de wereldbevolking?
Ontwikkelingslanden
Ontwikkeling
Achterblijven industrie
Landbouwsamenlevingen
Geen sterke regeringen
Na dekolonisatie geen sterk bestuur
Militairen grepen in veel landen de macht
Vestigen dictatuur
Ontwikkeling China
1949: Mao en de communisten
1958: Grote Sprong voorwaards
Geen privé-bezit
Communes op het platteland
Grote projecten: stuwdammen
Te veel aandacht op industrie
Gevolg: hongersnood
Korea: in tweën
Zuid-Korea
Wonder van de Han-rivier
Ongekende economische groei
Tot 1990: autoritaire regering -> parlementair stelsel
Afrika
Afrika is groot: veel onderling verschil
Veel arme landen: na koloniale periode wanbestuur
Gevolg: oorlog en hongersnood
Samenvatting paragraaf 4.5
- Na 1945 namen de verschillen tussen rijke en arme landen toe. In de derde wereld vond een bevolkingsexplosie plaats. Veel derdewereldlanden werden iets rijker, terwijl andere nog armer werden.
- In communistisch China veroorzaakte het economisch beleid van Mao een enorme hongersnood. In India steunde de overheid de ontwikkeling van de eigen industrie en landbouw, maar dit leidde door de bevolkingstoename tot weinig welvaartsgroei.
- Na de militaire coupe van 1961 ontwikkelde Zuid-Korea zich onder Park tot een democratisch en welvarend industrieland.
- Na de militaire coupe in 1965 werd Indonesië een dictatuur onder Soeharto. Hij bevorderde de economische groei. Na de militaire coup in Suriname in 1980 controleerden militairen de regering. Met de economie ging het steeds slechter
proefwerk