3 havo Pincode H9

• newEditor
• Economie
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 3

Kan het nog oneerlijker?                                                                                      blz. 266

Er is een groot verschil tussen armoede, zoals we die in Nederland zien, en armoede die mensen in ontwikkelingslanden ervaren.

Verschil NL - ontwikkelingslanden,
uitgaande van het BBP per hoofd
v/d bevolking:

Nederland                ± € 175 per dag

Ontwikkelingsland  ± € 1 -2 per dag

Bron: IMF

Les 3. Wat gaan we vandaag doen?

• Uitleg en voorbeelden bij paragraaf 9.2                                          (25 min) 

• Vragen over (opgaven van) paragraaf 9.1 Welvaart/indexcijfers?

• Zelf aan de slag met opgave 14 t/m 17                                             (20 min)

Lesdoelen. Wat heb je aan het einde van deze les geleerd?

1. Hoe schulden tot armoede kunnen leiden.

2. Wat de overheid kan doen om mensen uit de schulden te helpen.

3. Dat de welvaart niet eerlijk over de wereld verdeeld is.

Les 1. Wat gaan we vandaag doen?

• Uitleg en oefenen bij paragraaf 9.1.        (30 min) 

• Aan de slag met het welvaart en bbp      (15 min) 

Lesdoelen. Wat heb je aan het einde van deze les geleerd?

1. Je kunt uitleggen wat welvaart is. 

2. Je kunt het verschil uitleggen tussen welvaart in brede en enge zin.

3. Je kunt uitleggen wat bbp is en hoe dit wordt berekend.

4. Je kunt welvaart in enge zin tussen landen vergelijken.

Wat is welvaart?

Uitleg bij paragraaf 9.1. (blz. 256 t/m 259) 

• Welvaart: De mate waarin je in je behoeften kunt voorzien.
                     Verschilt per persoon en per land. 
  

• Twee soorten welvaart:

1. Welvaart in enge zin. De welvaart uitgedrukt in geld.

2. Welvaart in brede zin: Welvaart in geld en in welzijn.                         

Wat is welzijn?

Hoe wordt hier naar welvaart gekeken?

A

In brede zin

B

In enge zin

C

D

A

Welvaart in brede zin

B

Welvaart in enge zin

C

D

A

Welvaart in brede zin

B

Welvaart in enge zin

C

D

A

Welvaart in brede zin

B

Welvaart in enge zin

C

D

Uitleg bij paragraaf 9.1. (blz. 256 t/m 259) 

Welvaart meten:

• Bruto binnenlands product (bbp)                 Welvaart in enge zin.
  

• Human Development Index (HDI)               

• World Happiness Index (WHI)                                  

• Groen bbp                                                      Welvaart in brede zin. 

• Brede welvaart monitor van het CBS                               

Uitleg bij paragraaf 9.1. (blz. 256 t/m 259) 

Welvaart meten:

• Bruto binnenlands product (bbp)
  
                     "BBP is de totale waarde van alle productie van
            alle bedrijven en de overheid in een land bij elkaar opgeteld."               

Er zijn 3 manieren om het BBP te meten. Welke hoort er NIET bij?

A

Bestedingen

B

Inflatie

C

Inkomens

D

Productie

Wanneer jij een uurtje een elektrische deelscooter gebruikt, telt dit dan mee voor het bbp?

A

Ja

B

Nee

C

D

Wanneer jij het strafwerk voor een klasgenoot maakt in ruil voor € 5, telt dit dan mee voor het bbp?

A

Ja

B

Nee

C

D

Uitleg bij paragraaf 9.1. (blz. 256 t/m 259) 

Vergelijken van welvaart:

Om de welvaart van landen te kunnen vergelijken moet je het bbp inwoner berekenen.

Dat wordt ook wel het bbp per hoofd van de bevolking genoemd
en dit bereken je als volgt:

Nederland telde in 2024 ongeveer 18,05 miljoen inwoners. Hoeveel bedroeg het totale bbp van Nederland in 2024? 

Uitwerking: 18,05 miljoen x 63.000 =
€ 1.137.150.000.000 (1 biljoen 137 miljard 150 miljoen euro)

Aan de slag met paragraaf 9.1 

Deze les af:    Opdracht 3 en 5     blz. 257/258

Huiswerk:      Maak vóór de volgende les opdr. 7, 8 9    blz. 258/259

Klaar? Kijk je werk zelf na.

Les 1. Wat hebben we vandaag gedaan?

• Uitleg en oefenen bij paragraaf 9.1.        (30 min) 

• Aan de slag met het welvaart en bbp      (15 min) 

Lesdoelen. Wat heb je aan het einde van deze les geleerd?

1. Je kunt uitleggen wat welvaart is. 

2. Je kunt het verschil uitleggen tussen welvaart in brede en enge zin.

3. Je kunt uitleggen wat bbp is en hoe dit wordt berekend.

4. Je kunt welvaart in enge zin tussen landen vergelijken.

Les 2. Wat gaan we vandaag doen?

• Huiswerkopgaven nakijken                                                               (10 min)

• Uitleg en oefenen bij paragraaf 9.1                                                  (20 min) 

• Zelf aan de slag met lesdoel 2 en 3                                                  (15 min) 

Lesdoelen. Wat heb je aan het einde van deze les geleerd?

1. Je kunt uitleggen wat een indexcijfer is en ermee rekenen.

2. Je kunt alternatieve manieren om welvaart te meten benoemen.

3. Je kunt welvaart in brede zin tussen landen vergelijken.

3

minute

00

second

add30s

5

minute

00

second

add30s

Blz. 259, opgave 6: Indexcijfers

"Een indexcijfer is een getal dat de procentuele verandering van een grootheid (zoals prijzen, lonen of productie) weergeeft ten opzichte van een afgesproken basisperiode. Het basisjaar staat altijd op 100." 

Een indexcijfer van 105 betekent een stijging van 5% ten opzichte van het basisjaar.

Een indexcijfer van 95 betekent een daling van 5% ten opzichte van het basisjaar.

Blz. 258, opgave 6: Indexcijfers

  

Vraag 6a:
Is er in 2019 vergeleken met 2018 sprake van economische krimp?

Blz. 258, opgave 6: Indexcijfers

  

2014 is het basisjaar

Vraag:

Wat is het indexcijfer van 2014?

Blz. 258, opgave 6: Indexcijfers

  

2014 is het basisjaar

6.b Rekenen met %:

Hoe bereken je het indexcijfer van 2015?

En van de jaren daarna?

5

minute

00

second

add30s

b. Stel het bbp in 2014 in op indexcijfer 100. Bereken de indexcijfers voor de jaren daarna en vul daarna de tabel in.
Let op! Schrijf je antwoord op met één decimaal, maar reken steeds verder met je onafgeronde uitkomst!

Blz. 258, opgave 6: Indexcijfers

  

Let op! Uitkomsten op één decimaal en niet tussentijds afronden!

                                                                    (of gebruik deze uitwerking     )

b. Stel het bbp in 2014 in op indexcijfer 100. Bereken de indexcijfers voor de jaren daarna en vul daarna de tabel in. Rond af op één decimaal.

Blz. 258, opgave 6: Indexcijfers --> stap-voor-stap uitleg

  

b. Stel het bbp in 2014 in op indexcijfer 100. Bereken de indexcijfers voor de jaren daarna en vul daarna de tabel in.
Let op! Schrijf je antwoord op met één decimaal, maar reken steeds verder met je onafgeronde uitkomst!

Blz. 258, opgave 6: Indexcijfers

  

2014 is het basisjaar

met indexcijfer 100

Rekenen met %:

Hoe bereken je het indexcijfer van 2015?

In 2015 is het bbp met 2,0% gestegen ten opzichte van 2014.

Berekening indexcijfer 2015:      100 : 100 x 102,0 = 102,0            

                                                   of:       100 x 1,02 = 102,0

b. Stel het bbp in 2014 in op indexcijfer 100. Bereken de indexcijfers voor de jaren daarna en vul daarna de tabel in.

Let op! Schrijf je antwoord op met één decimaal, maar reken steeds verder met je onafgeronde uitkomst!

Blz. 258, opgave 6: Indexcijfers

  

2014 is het basisjaar

met indexcijfer 100

Vraag:

Hoe bereken je het indexcijfer van 2015? En van de jaren daarna?

Het indexcijfer van 2015 is 102,0                

In 2016 is het bbp met 2,2% gestegen ten opzichte van 2015.

Berekening indexcijfer 2016:      102,0 : 100 x 102,2 = 104,2  

(zie dia 26 voor de berekeningen van de jaren 2017 t/m 2022)

b. Stel het bbp in 2014 in op indexcijfer 100. Bereken de indexcijfers voor de jaren daarna en vul daarna de tabel in.

Let op! Schrijf je antwoord op met één decimaal, maar reken steeds verder met je onafgeronde uitkomst!

Blz. 260: Het meten van welvaart in brede zin

Manier?                                                 Wat meet het per land?

Human Development Index (HDI)       Inkomen, armoede, analfabetisme,                   
                                                               onderwijsniveau en levensverwachting

World Happiness Index (WHI)            Sociale contacten, vrijheid en levens-
                                                               verwachting

Groen BBP                                            BBP en de waarde van

                                                              milieuverbetering -/- milieuschade 

             

Blz. 260: Het meten van welvaart in brede zin         Human Development Index 2023
bron: United Nations Development Programme

                

Manier?                                                

Brede Welvaart Monitor van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)

Wat meet het?          

De ontwikkeling van brede welvaart op korte en lange termijn in Nederland.

Hoe? 
Aan de hand van 17 duurzamheidsdoelen (SDG's) die de
Verenigde Naties (VN) zich hebben gesteld voor het bereiken
van wereldwijde welvaartsgroei op een duurzame manier.

Aan de slag met paragraaf 9.1 

Over 10 min af:    Opdracht 10

Huiswerk:      Maak vóór de volgende les opdr. 11 en 12          (blz. 261)

Extra oefenen met de %-formules?          Maak 6c en d          (blz. 258)

Klaar? Kijk je werk zelf na.

Les 2. Wat hebben we vandaag gedaan?

• Huiswerkopgaven nakijken                                                               (10 min)

• Uitleg en oefenen bij paragraaf 9.1                                                  (20 min) 

• Zelf aan de slag met lesdoel 2 en 3                                                  (15 min) 

Lesdoelen. Wat heb je aan het einde van deze les geleerd?

1. Je kunt uitleggen wat een indexcijfer is en ermee rekenen.

2. Je kunt alternatieve manieren om welvaart te meten benoemen.

3. Je kunt welvaart in brede zin tussen landen vergelijken.

Aan de slag met paragraaf 9.2 Schulden                                                              blz. 262

Schuld en armoede

Armoede                     Leven onder de armoedegrens.

Armoedegrens           Een besteedbaar inkomen lager dan het niveau van een 
                                    bijstanduitkering.

In 2026 ligt deze grens voor een alleenstaande in Nederland op ± € 1.644 p/maand)

Langdurige armoede    Meer dan 4 jaar in armoede leven.

Gevolgen van armoede     Effect op gezondheid, onderwijs en arbeidskansen.

Bron: CBS

Schuld en armoede                                                                                                blz. 262

Vraag 13. Als je je baan kwijtraakt, gaan je inkomsten waarschijnlijk sterk omlaag. 
                 Dat is een situatie waarin je mogelijk in de schulden kunt raken.

a. Noem twee andere situaties die kunnen leiden tot het opbouwen van schulden.

b. Wat is het verschil tussen een schuld hebben en armoede?

c. Wanneer wordt er gesproken over langdurige armoede?

d. Leg uit hoe langdurige armoede kan leiden tot gezondheidsproblemen.

Hulp van de overheid                                                                                             blz. 264

Schuldbemiddeling        De gemeente kan afspraken maken met schuldeisers over
                                        de aflossing van schulden.

Schuldsanering              De gemeente kan mensen een lening geven, waarmee
                                        schulden afgelost kunnen worden. Voordeel is dat er dan
                                        nog maar één schuldeiser is, namelijk de gemeente.

Budgetbeheer                 De gemeente of een schuldeiser kan het inkomen van
                                         mensen beheren en zorgen voor alle betalingen

Budgetadvies                  De gemeente kan voorlichting en cursussen geven over hoe                  &nbs

Hulp van de overheid                                                                                             blz. 264

Nibud            Nationaal Instituut Budgetvoorlichting.

                      Landelijke stichting die ernaar streeft om Nederlanders te leren om te
                      gaan met geld en uit de financiële problemen te houden.

Kan het nog oneerlijker?                                                                                      blz. 266

Wat kunnen rijke landen doen om armoede en inkomensongelijkheid tussen landen te verminderen?

Ontwikkelingssamenwerking

Welvarende landen helpen arme
landen met het opzetten van bijv. 
eigen productie en investeren in

goed onderwijs.

Schuldsanering

Schulden afbetalen aan welvarende landen houdt de armoede in stand. Kwijtschelden van schulden kan arme landen aan geld helpen om hun eigen land te ontwikkelen.

Bron: IMF

Les 3. Wat hebben we vandaag gedaan?

• Uitleg en voorbeelden bij paragraaf 9.2                                          (25 min) 

• Vragen over (opgaven van) paragraaf 9.1 Welvaart/indexcijfers?

• Zelf aan de slag met opgave 14 t/m 17                                             (20 min)

Lesdoelen. Wat heb je aan het einde van deze les geleerd?

1. Hoe schulden tot armoede kunnen leiden.

2. Wat de overheid kan doen om mensen uit de schulden te helpen.

3. Dat de welvaart niet eerlijk over de wereld verdeeld is.

9.3 Duurzame wereld

Maak een groepje van 4 en zet de tafels tegen elkaar.

2

minute

00

second

add30s

Les 4. Wat gaan we vandaag doen?

• Zelfstandig en in groepjes verwerken van lesstof paragraaf 9.3  (40 min) 

• Bevindingen bespreken, posters presenteren                                 (10 min)

Lesdoelen. Wat heb je aan het einde van deze les geleerd?

1. Dat er grenzen zijn aan consumptie en productie

2. Hoe welvaart beter samen kan gaan met welzijn

3. Dat afspraken over milieu internationaal gemaakt moeten worden

Opdracht 1 ( 5 minuten)

Bedenk bij onderstaande stelling, 1 argument waarom jullie het er mee eens zijn en 1 argument waarom jullie het er oneens mee zijn. schrijf deze allemaal in je schrift.

De stellingen zijn:
1. Meer welvaart zorgt altijd voor meer welzijn.
2. De aarde kan oneindig blijven groeien.

5

minute

00

second

add30s

Opdracht 2 (30 minuten)

• Bij de volgende opdracht maak je gebruik van het boek en van internet.

• Verdeel je vel in 4 vakken.

• Door middel van plaatjes en tekeningen in een schema te zetten probeer je  de thema's zo goed mogelijk uit te leggen. Gebruik zo min mogelijk tekst.

• In de volgende les moet je een vak presenteren aan de klas.

De vier thema's (hfdst. 9.3)

1. Produceren & consumeren: waar liggen de grenzen?

Wat gebeurt er als we steeds meer blijven produceren? Uitleg begrip: ecologische voetafdruk.

2. Welvaart versus welzijn (hoofdstuk 9.1/9.2)

Waarom maakt meer geld niet altijd gelukkiger?

Betrek externe effecten (bijvoorbeeld luchtvervuiling, stress)

3. Van lineair naar circulair

Uitleg begrippen lineaire en circulaire economie + vergelijking van die 2.

Laat minstens 2 concrete voorbeelden zien.

4. Samenwerken voor het milieu

Waarom moeten landen samenwerken?

Wat is de Europese Green Deal en wat wil de EU ermee bereiken?

20

minute

00

second

add30s

Les 5. Wat gaan we vandaag doen?

• Aan de slag met 9.2 Schulden                                                           (15 min) 

• Klassikaal nakijken opgave 19, 20 en 21                                          (  5 min)

• Terugblik posteropdracht 9.3 Duurzame wereld                            (10 min)

• Verwerking lesstof 9.3 (opgaven)                                                     (15 min)   
  

Lesdoelen. Wat heb je aan het einde van deze les geleerd?

1. Wat de leerdoelen van hoofdstuk 9 zijn

2. Hoe je je voorbereidt op de toets van volgende week

Les 5. Volgende week toets over deze leerdoelen:

Nu maken:

Paragraaf 9.2      Opgaven 19, 20, 21

15

minute

00

second

add30s

2

minute

00

second

add30s

2

minute

00

second

add30s

Vorige les:

In groepjes posters gemaakt over 9.3 Duurzame wereld.

Onderwerpen:

1. Produceren & consumeren: waar liggen de grenzen?

   Wat gebeurt er als we steeds meer blijven produceren? Uitleg begrip: ecologische voetafdruk.

2. Van lineair naar circulair

   Uitleg begrippen lineaire en circulaire economie + vergelijking van die 2.

3. Samenwerken voor het milieu

   Waarom moeten landen samenwerken? Wat is de Europese Green Deal en wat wil de EU ermee       bereiken?

Les 5. Volgende week toets over deze leerdoelen:

Nu aan de slag met:

Paragraaf 9.3      Opgave 22.d, 23, 25, 28, 30

Les 5. Wat gaan we vandaag doen?

• Verwerking lesstof 9.2 Schulden                                                      (20 min) 

• Terugblik posteropdracht 9.3 Duurzame wereld                             (10 min)

• Verwerking lesstof 9.3 (huiswerk)                                                    (15 min)   

Lesdoelen. Wat heb je aan het einde van deze les geleerd?

1. Wat de leerdoelen van hoofdstuk 9 zijn

2. Hoe je je voorbereidt op de toets van volgende week

3. Dat je beter nu dan later kunt beginnen!

Voorbereiding op de toets:

• Maak de opgaven, kijk na en verbeter              (oefenen, oefenen, oefenen)

• Leerdoelen per paragraaf kennen en beheersen

• Begrippen kennen en kunnen toepassen                                        (blz. 278)

• Oefentoets maken, nakijken, verbeteren                           (Magister Learn)

• Oefenmateriaal van Pincode gebruiken         (blz. 280 t/m 283 en online)