Wond- en stomazorg op de NICU
Huidzorg bij neonaten
Sarah Heindrycx/ Intensieve Zorg Neonatologie
Huidzorg
bij neonaten Inleiding
Stratum cornemu
4 / HUIDZORG BIJ NEONATEN
(= bovenste laag epidermis)
geweven structuur, aaneenhechting van cellen = ‘de barrière’:
transepidermaal waterverlies = normaal verlies van water d.m.v. verdamping
vermijden dat bacteriën diepere huidlagen kan binnendringen
Premature huid
Het stratum corneum is onvoldoende ontwikkeld (immatuur)
= verhoogde permeabiliteit van de huid ↑ opname producten + verlies
van vocht naar de atmosfeer
Tekort aan dermale eiwitten
4 / HUIDZORG BIJ NEONATEN
Bevochtigde couveuse
4 / HUIDZORG BIJ NEONATEN
Transepidermaal waterverlies ↓
Minder uitdroging en minder kans op hypernatriëmie
Thermoregulatie
Gehydrateerde huid = minder kans
op letsels
Hydratatie
Belangrijk om huid goed te gaan hydrateren
zorgt voor versterking stratum corneum
voldoende plasticiteit en flexibiliteit: helpt om wondjes te voorkomen
pH-huidneutrale zepen en wasmiddelen voor de huid
= licht zure pH
Water is uitdrogend voor de huid, combinatie met olie indien mogelijk
4 / HUIDZORG BIJ NEONATEN
Vernix caseosa
Barrièrecrème
Behouden van vernix na geboorte hogere huidhydratatie 24u na de geboorte
Voordelen:
Wondgenezing
Vorming van stratum corneum
Hydratatie door lipiden
Bevat ontstekingsremmende moleculen
Belangrijk voor voorkomen van huid- beschadiging of wondjes
WHO:
Vernix minstens 6u na geboorte behouden
4 / HUIDZORG BIJ NEONATEN
Wasbeleid
4 / HUIDZORG BIJ NEONATEN
Eerste 24 uur, niet wassen enkel zichtbare bevuiling (bloed/meconium)
verwijderen met aqua
Afhankelijk van gewicht en leeftijd
Slechts om de 4 dagen baby een ‘grote’ was geven = huidprotectief
A-dag = volledig wassen = iedere 4 dagen
B/C/D-dag = detailzorg = enkel zichtbare bevuiling
Dagelijks hydrateren van de huid
Wondzorg bij neonaten
Wondzorg
Neonatale huid is immatuur en kwetsbaar
Meeste wonden worden iatrogeen veroorzaakt op de NICU
11 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Wondzorg preventie
Preventie van wonden op de NICU
Dagelijkse controle van de huid (vooral op drukpunten)
Wisselhouding minstens om de 4 uur
gesedeerde kinderen niet in staat om microbewegingen uit te voeren kleine positieverandering om de 2 uur
hoofd van neonaat zwaar en groot in verhouding met lichaam – niet altijd de kracht om zelf te bewegen vooral drukletsels op het achterhoofd
Vermijden drukletsels ten gevolge van medische materialen
bvb: infuusleidingen/ dopjes van IV-materiaal/
plooien in de onderlaag/ naden in kledij/ enz.
11 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Wondzorg preventie
Regelmatige controle van medische materialen die drukletsels kunnen veroorzaken (bvb: saturatieprobes, vleugels van infusen, infuusleidingen, enz.)
11 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Wondzorg preventie
Huidhydratatie (= voeden van de huid) heeft de voorkeur wanneer gekozen moet worden tussen het wassen van de huid of het hydrateren van de huid
11 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Wondzorg preventie
Gebruik geen klevende verbandmaterialen indien niet noodzakelijk of zoek alternatieven
11 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Wondzorg preventie
Infusen en infuusverbanden
insteekplaatsen en verloop infusen zijn steeds zichtbaar + controle/uur
steeds verbandmaterialen/ fixatiepleisters van infusen gebruiken
zoals voorgeschreven in de protocollen
gebruik bij klevende verbandmaterialen steeds Esenta™ om atraumatisch te verwijderen
11 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Wondzorg preventie
Neusbescherming CPAP
hydrocolloïd verband ter preventie van letsels aan de neus
ter preventie van, en bij dreigende, decubitus of blaarvorming/ huidbeschadiging
11 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Wondzorg preventie
11 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Neusbescherming CPAP
Aandachtspunten:
verwarm het verband met de hand, voor een goede hechting
bevestig het hydrocolloïd verband op de neus en druk zacht aan
zorg dat het hydrocolloïd verband de neusgaten niet afsluit
de doorgankelijkheid van de neus bij iedere verzorging controleren
verwissel het hydrocolloïd verband bij verzadiging – loskomen
verwissel het hydrocolloïd verband na 7 dagen
bij huidschade: start wondzorgblad op
Wondzorg uitvoering
11 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Uitvoering wondzorg NICU
Reinigen van de wonde:
iedere open wonde reinigen met voldoende NaCl 0,9% of aqua
door middel van scheppende bewegingen en/of door de wonde te
spoelen
zonder het reinigen van de wonde, zal de zalf/ de ontsmettingsstof/ het wondverband een verminderde werking hebben
het reinigen van de wonde is de basis van iedere wondzorg!!
Wondzorg uitvoering
Uitvoering wondzorg NICU
Reinigen =
Vuil, bacteriën en dood weefsel verwijderen
Propere omgeving creëren
Gunstig voor wondgenezing
Verminderen van risico op complicaties
Doel:
Avitaal weefsel verwijderen
Lichaamsvreemde elementen verwijderen
Bacteriële lading verlagen
Beter visualisatie van wondbed
Inactivatie van antiseptica door organisch materiaal voorkomen
11 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Wondzorg uitvoering
11 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Uitvoering wondzorg NICU
Reinigen, wanneer en hoe
Telkens eerste stap bij wondzorg
Wondbed + wondomgeving (=zone van 4cm rond de wonde)
3 manieren om een wonde te reinigen:
Wrijven met deppers of kompressen
Wondspoeling
Douchen
Grondige wondreiniging =
de wonde is proper wanneer er na contact met de wonde, amper nog zichtbare bevuiling op de deppers/kompressen te zien is of de spoelvloeistof helder is.
Wondzorg uitvoering
11 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Uitvoering wondzorg NICU
Ontsmetten van de wonde
enkel indien er sprake is van klinische tekenen van infectie:
roodheid
zwelling
warmte (systemisch: koorts)
pijn
functieverlies
bij kinderen met een verhoogd risico op een infectie of op advies arts
altijd: Chloorhexidine 0,5% in water
nooit: Isobetadine® ! risico: te hoge systemische opname van Jodium
cytotoxiciteit en resistentie!
Wondzorg uitvoering
Opletten met alchohol 70% bij ontsmetten
11 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Wondzorg uitvoering
Uitvoering wondzorg NICU
Postoperatieve wondzorg
steri-Strips™ of afdekkend verband 72 uur ter plaatse laten, zelfs
indien het verband bevuild is. Enkel wanneer het verband volledig
verzadigd is, mag er eventueel een nieuw afdekkend verband geplaatst worden.
reinigen of ontsmetten bovenop Steri-Strips™ heeft geen effect (zijn niet doorlatend – laten dus geen ontsmettingsstof door)
het is normaal dat de wondnaad rood ziet postoperatief. Indien geen andere infectietekenen aanwezig zijn, hoeft er niet ontsmet te worden.
11 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Wondzorg uitvoering
Uitvoering wondzorg NICU
Postoperatieve wondzorg
Roodheid postoperatief = normaal
Ontsmetten niet noodzakelijk
Steri-Strips™ zijn verwijderd binnen de 72u = foutief
11 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Andere veel voorkomende wonden
Opengevallen wondnaad
cardio
11 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Andere veel voorkomende wonden
Opengevallen wondnaad
gastro
11 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Andere veel voorkomende wonden
11 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Decubituswonde achterhoofd
Andere veel voorkomende wonden
Wondjes saturatieprobe
11 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Stuitzorg
bij neonaten
Stuitzorg
Vochtgeassocieerde contactdermatitis
Meest voorkomende wondzorg op NICU
31 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Stuitzorg
31 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Oorzaken luierdermatitis
Urine
Stoelgang
Wassen van de huid
Stuitzorg
Oorzaken luierdermatitis
Urine
Vocht bij urine: ureum wordt omgezet in ammoniak verandering
van de pH van de huid = ↑ vatbaarheid bacteriën
pH-huidneutraal = tussen 4,5 en 5,5
31 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Stuitzorg
31 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Oorzaken luierdermatitis
Stoelgang
Enzymatische afbraak van lipiden en proteïnen invloed op de structuur en de werking van de stratum corneum leidt tot huidbeschadiging
Wassen van de huid
Chemische (water en zeep) en fysische irritatie (wrijving)
De combinatie van urine/ stoelgang/ het wassen van de huid + frictie
huid wordt gevoeliger voor bacteriële groei, ↑ epidermaal waterverlies en ↑ kans op huidletsels en infecties
Stuitzorg
31 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Stuitzorg
31 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Preventie en behandeling
= drie-staps-aanpak
Zachte reiniging van de huid: huid-pH-neutrale zeep (= licht zuur = <6),
zo min mogelijk gebruik maken van water en zeep, huid deppend drogen en zo min mogelijk wrijving en regelmatig pamperwissel
Thuis eventueel babyolie in water doen (= vocht-inbrengend)
Vocht inbrengen: het voeden van de huid (lipiden)
+ verlies van vocht tegengaan (is ook preventief van groot belang)
Huidbeschermer: beschermende film aanleggen
Stuitzorg
Preventie en behandeling
Flowchart Luierdermatitis UZ Gent
31 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Stuitzorg
Preventie en behandeling
Flowchart Luierdermatitis UZ Gent
31 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Stuitzorg
31 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Preventie en behandeling
Belang van preventieve maatregelen!
Belang van correct gebruik producten
Belang van goede rapportage (eventueel met fotomateriaal)
Belang van correcte educatie ouders voortonen!
Belang van producten de tijd te geven om te werken
Categorie 0: Intacte huid, geen roodheid
Urine
Stuit deppend drogen met kompres
Meconium
Stuit deppend reinigen met Liniment
Goed nadrogen met kompres/ binnenkant nieuwe
pamper
Stoelgang
Stuit deppend reinigen met pamperdoekjes
Goed nadrogen met kompres/ binnenkant nieuwe
pamper
Stuitzorg uitvoering
31 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Categorie 1: Roodheid, maar intacte huid
Urine
Stuit deppend drogen met kompres
Meconium
Stuit deppend reinigen met Liniment
Goed nadrogen met kompres/ binnenkant nieuwe
pamper
Stoelgang
Stuit deppend reinigen met pamperdoekjes
Goed nadrogen met kompres/ binnenkant nieuwe
pamper
Stuitzorg uitvoering
31 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Categorie 1: Roodheid, maar intacte huid
Avène Cicalfate crème aanbrengen
maximaal 3x/dag
> 3x/dag = overhydratatie verweking van de huid (= omgekeerd effect)
dunne laag uitsmeren op roodheid – onzichtbaar na uitsmeren
Bevat zinkoxide en sucralfaat legt film op de huid
te veel aan crème niet uitsmeren in propere pamper
verlaagt het absorptievermogen van de pamper
Stuitzorg uitvoering
31 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Categorie 1: Roodheid, maar intacte huid
Waarom geen Inotyol?
te dikke laag trekt in pamper verminderde absorptie
vochtiger milieu verhoogd risico op vochtletsels
enkel barrière, voedt de huid amper tot niet (Avène cicalfate crème doet dit wel)
geen huidobservatie mogelijk soms te laat starten met behandeling van open letsels
hard wrijven om zalf af te krijgen nog meer beschadiging
bij open huiderosies: zalf zal er niet meer op hechten vaak nog een dikkere laag dubbel negatief effect
Stuitzorg uitvoering
31 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Categorie 2: Roodheid met open letsels
Urine
Stuit deppend drogen met kompres
Stoelgang
Stuit deppend reinigen met Cetaphil® lotion en
grote kompressen
= zeepvrij, parfumvrij, evenwichtige pH
= kalmeert en verzacht de huid
Goed nadrogen met kompres
Water en zeep zoveel mogelijk vermijden bij de ochtendverzorging
Stuitzorg uitvoering
31 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Categorie 2: Roodheid, met open letsels
Groene klei aanbrengen
mineraalrijk
iedere pamperwissel
laag van maximaal 1cm dikte
oude laag hoeft niet volledig verwijderd te worden (nieuwe laag bovenop)
meteen stopzetten indien sprake van extra huidirritatie
gebruiken tot wanneer alle letsels verdwenen zijn
Stuitzorg uitvoering
31 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Schimmelinfectie
Indien de behandeling geen effect lijkt te hebben
Kweek nemen van stuit, indien de behandeling geen effect lijkt te
hebben op de stuit (na minstens 3 dagen)
Indien de kweek positief is:
stop de producten
start Daktozin® pasta gedurende 5 dagen, bij elke luierwissel
verbetering na 5 dagen? verder behandelen tot 7 dagen na verdwijnen letsels (belang van goede rapportage!)
geen verbetering na 5 dagen? contacteer arts
Stuitzorg uitvoering
31 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Navelzorg bij neonaten
De cordring
Alternatief voor de navelklem
Voordelen
kans op irritatie en drukletsels
mogelijkheid tot buiklig
meer comfort neonaat
meer comfort ouders bij KC
meer comfort bij mama tijdens BV
hoeft niet verwijderd te worden en valt mee af met de navelstomp
latexvrij
48 / WONDZORG BIJ NEONATEN
De cordring
48 / WONDZORG BIJ NEONATEN
De cordring
48 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Uitvoering
Steek de chirurgische kocher op een steriele wijze door het gaatje van de Cordring
Hou steeds een steriele navelklem bij de hand, indien er zich complicaties zouden voordoen bij het plaatsen van de cordring.
Knijp met de kocher waarrond de Cordring zit de navelstreng toe, dicht bij de baby, op minimaal twee centimeter van de navelbasis.
Knip de navelstreng door langs de kant van de moeder. Zorg hierbij
voor een minimale lengte van één centimeter, om het afrollen van de cordring te vermijden.
Neem de Cordring bij het vleugeltje en trek hem rustig, van de kocher, over de navelstreng zodat deze niet tot de navelbasis rolt.
Verwijder de kocher van de navel.
Knip enkel het vleugeltje van de Cordring af, wanneer er geen navelkatheters zullen geplaatst worden bij de baby.
48 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Zorg ervoor dat de navelstreng volledig tussen de tanden van de kocher zit.
Sluit de kocher voorzichtig, om voldoende af te sluiten, zonder de navelstreng te beschadigen bij te hard afklemmen.
48 / WONDZORG BIJ NEONATEN
48 / WONDZORG BIJ NEONATEN
48 / WONDZORG BIJ NEONATEN
48 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Knip enkel het vleugeltje van de cordring indien er geen navellijnen geplaatst zullen worden.
De cordring zal dan samen met de navelstomp afvallen.
48 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Navelzorg op NICU
48 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Doel van navelzorg
bevorderen van het opdrogen van de navelstrengstomp
het normaal droog gangreenproces van de navelstomp niet nodeloos vertragen door het gebruik van topische antiseptica
voorkomen van infectie ter hoogte van de navel
bevorderen van de wondheling van de navelstomp
Navelzorg op NICU
Laat de navelstomp blootgesteld aan de lucht onder zuivere kledij en boven de luierrand
Observeer de navelstomp dagelijks op o.a. roodheid, om eventuele tekenen van infectie op te sporen
Reinig de navelstomp met water, indien bevuild, en droog deppend goed af
Hou de navel droog totdat de navelstomp afvalt
48 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Navelzorg op NICU
Bij gebruik navelklem: verwijder de navelklem na +/- 48 uur met de ‘cord clamp clipper’ (voor éénmalig gebruik), tenzij de navelstreng nog vochtig is
De cordring mag ter plaatse blijven tot de navelstomp afvalt
Een bad kan, bij neonaten met een gewicht >1400 gram, een stabiele temperatuur en zonder infuus
48 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Navelzorg op NICU
48 / WONDZORG BIJ NEONATEN
Bij roodheid
bij 1ste vaststelling infectietekenen: afnemen van kolonisatiekweek
2x/dag reinigen en ontsmetten met chloorhexidine 0,5% in water
herevalueren na 4 dagen en overleggen met arts
Rapportage!
Stomazorg bij neonaten
1. Definitie stoma
Kunstmatige verbinding tussen darm en oppervlakte lichaam
Donkerroze tot rood van kleur
Tijdelijk of blijvend
Definitie stoma
63 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
2. Oorzaken stoma
Meest voorkomende darmafwijkingen bij neonaten en prematuur geboren kinderen
Necrotiserende enterocolitis (NEC)
Ziekte van Hirschsprung
Anale atresie
65 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Oorzaken stoma
3. Soorten stoma
Indeling soorten stoma
Volgens darmlokalisatie
Colostoma
Ileostoma
Jejunostoma
Volgens techniek aanleggen
Enkelloops stoma
Dubbelloops stoma
Splitstoma
Loopstoma
Volgens darmlokalisatie
Colostoma
Kunstmatige uitgang van het colon
Kan op verschillende plaatsen van het colon aangebracht worden
Colostoma ascendens
Colostoma transversum
Colostoma descendens
Colostoma sigmoidalis
Hoe dichter stoma bij het rectum, hoe vaster de consistentie van de stoelgang
Indeling soorten stoma
68 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Volgens darmlokalisatie
Ileostoma
Kunstmatige uitgang van het ileum (= laatste deel dunne darm)
De consistentie van de stoelgang is vloeibaar en sterk irriterend voor de huid
Indeling soorten stoma
68 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Volgens darmlokalisatie
Jejunostoma
Kunstmatige uitgang van het jejunum (= middelste gedeelte dunne darm)
High output stoma
De consistentie van de stoelgang is vloeibaar en sterk irriterend voor de huid
Indeling soorten stoma
68 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Volgens techniek van aanleggen
Enkelloops stoma of eindstandig stoma
Aanvoerende lis wordt eindstandig ingehecht
Afvoerende (= distale) lis wordt: ofwel blind gesloten in de buikholte, ofwel via andere opening in buikwand naar buiten gebracht als muceuze fistel
Uiteinden zijn gescheiden van elkaar
Distale lis moet onbelast blijven
Indeling soorten stoma
68 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Volgens techniek van aanleggen
Dubbelloops stoma
Aanvoerende en afvoerende darmlis worden via dezelfde
opening door de darmwand naar buiten gebracht
Twee openingen waarvan één producerend is
Doorgaans tijdelijk
Indeling soorten stoma
68 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Volgens techniek van aanleggen
Splitstoma
Aanvoerende en afvoerende darmlis worden door afzonderlijke opening, met huidbrug, door de buikwand naar buiten gebracht
Overloop wordt zo vermeden
Afvoerende lis blijft toegankelijk
Techniek wordt gebruikt bij neonaten met een hoge vorm van
anorectale malformatie
Indeling soorten stoma
68 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Volgens techniek van aanleggen
Loopstoma
Darm wordt naar buiten gebracht, zijdelings geopend en zo
ingehecht
Techniek wordt gebruikt om een distaal gelegen ziek darmdeel te laten rusten, bijvoorbeeld bij de ziekte van Hirschsprung
Indeling soorten stoma
68 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
4. Casus en filmmateriaal stoma
Baby X, geboren op 12/03/2018 (24 weken + 5 dagen), vaginale bevalling/onstuitbare
arbeid
Tweeling – lid 2
710 gram
Beademd tot 10/04/2018 (nadien Ncpap)
VUC tot 29/03/2018 (nadien longline)
01/04/2018: Klinisch beeld opgezette buik Vermoeden NEC Behandeld met AB
07/04/2018: Sepsis met opgezette buik Maagsonde onder suctie
14/04/2018 (dag 34 – 760 gram)
Fors toegenomen diameter buik
Geen stoelgang gedurende 14 dagen
Nood aan herintubatie o.w.v. respiratoire nood
Gallig (geel/groen) maagvocht
76 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Casus
76 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
RX Fors uitgezet rechter hemi-abdomen / luchtarme inflammatoire koek en uitgezette darmlissen / beeld van obstructie
OK voorbereiding
Perifeer arteriële lijn
Labo + Stolling + PRC bestellen
Extra perifeer infuus
Casus – deel 2
76 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Operatie
D/ NEC met bedekte perforatie + inflammatoir kluwen Obstructie
R/ Laparotomie met ileostoma dubbelloop
dubbelloopstoma op 30cm voorbij ligament van Treitz
en 25cm voor klep van Bauhin SHORT BOWEL
Totale duur: 4u30
Casus – deel 3
76 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Filmmateriaal plaatsen stoma
76 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
76 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
5. Materiaal dienst Intensieve Zorgen Neonatologie
UZ Gent
Soorten AP zakjes
Hollister® Pouchkins Premature
Tweedelig systeem, wordt gebruikt als ééndelig systeem
Softflex Huidplaat + mini transparant zakje
Vooral gebruikt post-OK bij de eerste stoelgang + hele kleine neonaten
Nadeel: niet mogelijk om stoelgang te evacueren
Materiaal NICU UZ Gent
83 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Soorten AP zakjes
Hollister® Pouchkins New Born
Tweedelig systeem, wordt gebruikt als ééndelig systeem
Huidplaat + transparant ledigbaar zakje
Extra klem gebruiken is mogelijk
Materiaal NICU UZ Gent
83 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Soorten AP zakjes
Hollister® Pouchkins Infant
Eéndelig systeem
Huidplaat + transparant ledigbaar zakje met velcrosluiting
Materiaal NICU UZ Gent
83 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Materiaal NICU UZ Gent
Hulpmiddelen
Cavilon™ no sting barrier film van 3M
Huid beschermend
Luchtdoorlatend
Vormt transparante beschermende film
Langdurige werking tot 72u (1x/3d)
Nooit rechtstreeks op open huid
83 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Hulpmiddelen
Brava™ pasta van Coloplast®
Oneffenheden opvullen rond stoma / onder de plaat
Huid beschermen bij een te groot uitgeknipte plaat
Alcoholvrij, huidvriendelijk pH – niveau
Mag op open huid
Barrière tussen stoma – plaat – huid
Materiaal NICU UZ Gent
83 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Hulpmiddelen
Brava™ poeder van Coloplast®
Vermindert huidirritatie door vochtige huid
Te gebruiken bij een glanzende, vochtige huid
Absorbeert vocht zodat huid droog blijft
Materiaal NICU UZ Gent
83 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Hulpmiddelen
Avène Cicalfate® uitdrogende verzorgende spray
Droogt, herstelt en zuivert de open huid (= letsels)
Uitdrogend en herstellend effect pas na 48u gebruik
Mag zowel op de huid als op de uitwendige slijmvliezen aangebracht worden
Flesje goed schudden, aanbrengen op kompres of steriele wattendrager, open wonden aanstippen
Belang van correcte droogtijd!
Materiaal NICU UZ Gent
83 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
6. Stomazorg
Post – operatieve stomazorg
Aandachtspunten:
Controleer ieder uur het stoma (en de fistel)
Observeer doorbloeding stoma
Hou stoma vochtig met kompressen, doordrongen met NaCl 0,9% (tot er stoelgang aanwezig is)
OF
vervang iedere 8u het gaasverband (Cuticell®, Jelonet®) op
het stoma
Stomazorg
100 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
100 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Vanaf er stoelgang aanwezig is Plaat en zakje aanbrengen
Vervangen
Bij lekkage van stoelgang
Bij geïrriteerde huid
Minimum om de 4 dagen
100 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Stomazorg volgens protocol NICU UZ Gent
Stomazorg
Stomazorg – voorbereiding
100 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Positioneer de baby comfortabel
Troost de baby met fopspeen en sucrose
Vraag indien nodig extra pijnmedicatie aan de arts
Lees het wondzorgblad na op extra aandachtspunten of informatie over de stoma en de fistel
Leg materiaal klaar en open verpakkingen
Ontsmet de handen met alcoholische handontsmetting
Stomazorg
Stomazorg – uitvoering
Verwarm stomaplaat
Doe niet–steriele handschoenen aan
Verwijder plaat en zakje op de huid, van boven naar onder. Duw de huid van de plaat weg Trek niet! Gebruik indien mogelijk een remover spray of swab (vb. Niltac™)
Stomazorg
100 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Stomazorg – uitvoering
4) Reinig de huid rond de stoma, en de stoma zelf, met warm aqua of water met zachte zeep (pH-neutraal)
Droog goed na met deppende bewegingen
Stomazorg
Tip
Plaats een kompres op en rond de stoma tijdens de verzorging zodat stoelgang de huid niet kan contamineren.
100 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Stomazorg – uitvoering
Verwijder eventuele pasta – en/of plaatresten met Niltac™ remover
Observeer de huid rond het stoma
Observeer doorbloeding stoma
Observeer eventuele problemen
Meet diameter van het stoma en teken af op het siliconenpapier
van de stomaplaat
Knip met krom schaartje (niet – steriel) de opening van de plaat uit volgens de uitgetekende diameter
Stomazorg
100 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Stomazorg – uitvoering
11) Breng preventief Cavilon® aan
Stomazorg
100 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Stomazorg – uitvoering
12) Breng pasta aan rond het stoma en op oneffenheden die zich onder de plaat zullen bevinden
Stomazorg
100 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
100 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Stomazorg – uitvoering
Verwijder het cellofaan van de plaat
Breng de plaat aan van onder naar boven
Wrijf de plaat aan met een vinger van binnen naar buiten
Hou je hand gedurende 5 minuten op de plaat (warmte zorgt voor goede hechting)
Gebruik pasta om de ruimte tussen plaat en stoma op te vullen, indien nodig
Stomazorg
100 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Stomazorg – uitvoering
Sluit het zakje van een eendelig systeem of bevestig het opvangzakje bij een tweedelig systeem (Kleef nooit een zakje op de huid, zonder de bescherming van een plaat tussen beiden!)
Zorg dat het zakje in de zijrichting geplaatst wordt
Vouw het zakje nooit dubbel
Ledig het zakje regelmatig
Stomazorg
100 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Stomazorg – uitvoering (video)
Stomazorg
100 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Stomazorg – nazorg
100 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Ruim het materiaal op
Noteer observaties in het wondzorgblad
Bestel tijdig nieuw stomamateriaal
Contacteer gespecialiseerd persoon bij vragen of problemen
Stomazorg
7. Complicaties
Huidproblemen
Prolaps
Hernia
Retractie
Stenose
Oedeem
Necrose
106 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Complicaties
Huidproblemen – Huidirritatie met intacte huid
Huid rond stoma is rood Eerstegraads chemische verbranding
O/
Te grote opening huidplaat
Frequent vervangen huidplaat
Stripeffect bij lostrekken huidplaat
Overgevoeligheid aan materiaal
R/
Cavilon® stick gebruiken bij droge en rode huid (preventie)
Opening huidplaat aanpassen
Pasta aanbrengen als buffer tussen stoelgang en huid rond stoma
Complicaties
106 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Huidproblemen – Huidirritatie met niet intacte huid
Huid rond stoma is vuurrood en open, soms gepaard met vochtafscheiding Tweedegraads chemische verbranding
O/
Wrijving/ stripeffect/ lekkage/ te grote huidplaat
Overgevoeligheid
Gist –of schimmelinfectie
R/
Preventie door voorkomen wrijving, aanbrengen Cavilon® en
pasta, juiste opening plaat knippen
Poeder aanbrengen op de vochtige huid met daarop Cavilon® of Cicalfate spray van Avène aanbrengen zonder poeder en Cavilon®
Complicaties
106 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Prolaps
Abnormale uitstulping van de darm
O/
Spontaan door te grote intra-abdominale druk
Te ruime buikwandopening
Hevige peristaltiek door vb. harde ontlasting
R/
Mag getolereerd worden
Gecorrigeerd bij herstel continuïteit van de darm
Stomamateriaal aanpassen
Fris kompres (tegen oedeem)
Arts verwittigen – Controleer doorbloeding regelmatig
Complicaties
106 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Hernia
Buikwandbreuk waarbij buikinhoud gaat uitpuilen. Gaat gepaard met
abnormale zwelling van de buik rond het stoma
O/
Verslapping spieren en weefsel rond stoma
Hoge intra-abdominale druk
R/
Afwachtende houding
Gecorrigeerd bij herstel continuïteit van de darm
Arts verwittigen
Constipatie en harde stoelgang voorkomen
Complicaties
106 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Complicaties
Hernia
R/
knipjes in plaat aanbrengen, zodat die op de oneffenheden van de huid beter gefixeerd blijft
106 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Complicaties
Retractie
Stoma trekt zich terug in de buikwand tot op huidniveau of eronder
O/
Gewichtstoename
Te veel tractie op aanvoerende lis of beperkte lengte van overblijvende darm
Vroegtijdige loslating van de hechtingen
R/
Zeer flexibele plaat en pasta gebruiken
Bij blijvende problemen heraanleg van stoma
106 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
106 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Complicaties
Stenose
Vernauwing van de stoma:
O/
Ischemie of infectie
Te kleine huidopening of spieropening
Erosie door littekenvorming
Postoperatieve necrose
R/
Dilatatie met dilatator
Heraanleggen van het stoma
106 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Oedeem
O/
Postoperatief
Lokale druk door te klein uitgeknipte plaat
Enteritis
R/
Arts contacteren
Vochtig kompres aanbrengen
Complicaties
106 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Necrose
Beginnende necrose: donkerrode tot blauwe kleur
Necrose: zwarte verkleuring
O/
Torsie van de darm
Te smalle opening in de buikwand afsnoering bloedtoevoer
Slechte bloedvoorziening van de darm
R/
Arts verwittigen
Klein gedeelte necrotisch: zal afvallen
Totale necrose: chirurgische ingreep
Complicaties
106 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
8. Enteral refeeding
Teruggeven van stoma-output via de muceuze fistel (= afvoerende darmlis)
Indicatie
Stimuleren van de peristaltiek in de resterende dunne darm of colon
Bestrijden van slijmvliesatrofie bij non-use
Toename kaliber distale darm vereenvoudigd continuïteitsherstel + minder kans op complicaties
Verbeteren van de opname van voedingsstoffen betere groei
Verbeteren van de water – en zouthuishouding betere
groei
Bestrijden van cholestase tgv langdurige TPN
Wennen van huid rondom anus en billetjes aan faeces
118 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Enteral refeeding
Contra – indicatie
Algemeen ziek zijn
Darmontsteking
Anusatresie
Passagestoornis
Trombopenie
Risico’s
Lekkage en huidirritatie
Koorts
Darmperforatie
118 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Enteral refeeding
Opstart
Vanaf 10 a 14 dagen na aanleg stoma mogelijk
Baby in goede conditie
Na uitsluiten van vernauwingen/ stenosen via RX
Kan zowel bij dubbelloops als bij een split – stoma
Kan gefractioneerd of continu
118 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Enteral refeeding
Opstart
118 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
vanaf 10 a 14 dagen na aanleg stoma mogelijk
neonaat in goede conditie
na uitsluiten van vernauwingen/stenosen via RX
kan zowel bij dubbelloops als bij een split-stoma
kan gefractioneerd of continu
Enteral refeeding
Uitvoering - voorbereiding
118 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Leg het nodige materiaal klaar
Lees het wondzorgblad na op extra aandachtspunten of informatie over stoma en fistel
Leg de neonaat in ruglig positioneer comfortabel
Troost de baby met fopspeen en sucrose 24%
Enteral refeeding
Uitvoering - werkwijze
118 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Dag 1
Doorgankelijkheid testen met NaCl 0,9% (door
chirurg)
Let op reactie van de neonaat (pijn)
Registreer de temperatuur voor en na de toediening
Enteral refeeding
Uitvoering - werkwijze
118 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Vanaf dag 2
Geef faeces terug via de fistel, eventueel
aangelengd met NaCl 0,9%
Volgens voorschrift van de arts
Intermittent: 5 – 20 min (op de hand of via
voedingspomp) of
Continu: wissel van spuit voorgeschreven door
arts
Registreer de temperatuur voor, onmiddellijk na en een uur na het teruggeven bij de allereerste toediening
Enteral refeeding
Uitvoering - werkwijze
118 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Plaatsen katheter
Breng de zachte katheter of maagsonde (dikte aangepast aan de diameter van de fistel) in de slijmfistel
Maak de katheter z.n. glad met NaCl 0,9% of glijmiddel
Opvoeren kan vergemakkelijkt worden door tegelijkertijd zachtjes NaCl 0,9% op te spuiten via de katheter
Voer de katheter 4 tot 8 cm op of zoals de kinderchirurg voorschrijft
Bij weerstand overleggen met kinderchirurg
Het ballonnetje (indien aanwezig) van de katheter nooit opvullen
Enteral refeeding
Uitvoering - werkwijze
118 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Dubbelloops stoma
Vang faeces op in opvangrecipiënt + trek op in spuit
Verwijder stomamateriaal of gebruik reeds geplaatste
sonde/katheter
Voer de stomazorg uit en plaats een refeedingsysteem in het stomazakje of knip een klein gaatje in het stomazakje, daar waar de sonde/katheter wordt ingebracht
Breng de katheter/sonde in
Fixeer de katheter in de opening van de stomazak met Steri- Strips™ en Tegaderm™ of gebruik het refeedingsysteem volgens de gebruiksaanwijzing
Bevestig de spuit + leiding (eventueel in voedingspomp) en
dien de voorgeschreven hoeveelheid toe
Enteral refeeding
118 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Uitvoering - werkwijze
118 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Split – stoma
Vang faeces op in opvangrecipiënt + trek op in spuit
Verwijder stomamateriaal of gebruik reeds geplaatste
sonde/katheter (indien de fistel zich onder de stomaplaat bevindt)
Breng de katheter/sonde in de fistel
Bescherm de huid indien de katheter geruime tijd zal blijven zitten (Cavilon™)
Bevestig split-kompressen rondom de katheter zorg dat deze
niet afknikt
Bevestig een afdekkend verband indien de katheter langdurig ter plaatse blijft
Bevestig de spuit + leiding (eventueel in voedingspomp) en dien
de voorgeschreven hoeveelheid toe
Enteral refeeding
Uitvoering - nazorg
118 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Heb aandacht voor de reactie van de baby tijdens de toediening
Heb aandacht voor de temperatuur van de baby
Verwittig bij problemen of bezorgdheden arts/kinderchirurg
Verwijder bij intermittent toedienen van faeces de katheter na 2min of, indien de kinderchirurg voorschreef de katheter te laten zitten bij intermittent toedienen, spoel de katheter door met NaCl 0,9%
Ruim het materiaal op
Rapporteer!
Enteral refeeding
Enteral refeeding
Fistel naast de stoma-zone
Fistel in de stoma-zone
130 /
STOMAZORG BIJ NEONATEN
9. Ontslag naar huis
Sociale dienst contacteren
Stomamateriaal: waar en hoe bestellen
Thuisverpleegkundige nodig?
Stomaconsulente ZH verwittigen
Materiaal bestellen
Bij ziekenfonds of bandagist (niet bij apotheek)
Voorschrift noodzakelijk
Aanleren verzorging stoma + brochure meegeven
Rooming-in ouders
Verpleegkundig attest mantelzorgers
Ontslag naar huis
132 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
10. Financieel aspect
Terugbetaling van het incontinentiemateriaal (dotatie) = een toekenning van
tegemoetkoming voor een duur van 3 maanden
Hospitalisatieverzekering = kosten opsturen naar verzekering
Bijkomende kinderbijslag = naast basis kinderbijslag
Contact opnemen met kinderbijslagfonds FODS sociale zekerheid ouders vullen documenten in FODS onderzoekt de aanvraag arts van de overheid neemt beslissing kinderbijslagfonds wordt op de hoogte gebracht
Aanvraag goedgekeurd: kinderbijslagfonds betaalt de ouders uit
Beslissing slechts geldig voor bepaalde periode (vb.: 6 maand)
134 / STOMAZORG BIJ NEONATEN
Financieel aspect
Zijn er nog vragen?
Universitair Ziekenhuis Gent
C. Heymanslaan 10 | B 9000 Gent T +32 (0)9 332 21 11
E info@uzgent.be
www.uzgent.be
Volg ons op
SARAH HEINDRYCX
Vroedkundig consulent werkgroep skin Intensieve zorg neonatologie