Markt en overheid
Markt en overheid
Lesdoelen - les 9
Uitleggen waarom de overheid een maximumprijs vaststelt.
Uitleggen dat bij een maximumprijs een vraagoverschot ontstaat en het vraagoverschot grafisch aangeven.
Uitleggen waarom de overheid een minimumprijs vaststelt.
Uitleggen dat bij een minimumprijs een aanbodoverschot ontstaat en het aanbodoverschot grafisch aangeven.
Verklaren dat het mechanisme van vraag en aanbod kan leiden tot inefficiënte uitkomsten.
Beschrijven dat de overheid kan ingrijpen m.b.v. prijsregulering en dit ingrijpen grafisch onderbouwen.
H4 De markt levert niet altijd de juiste prijs
Waarom bemoeit de overheid zich soms met de prijs op een markt?
Kernwoorden:
- ingrijpen in de markt
- minimumprijs
- maximumprijs
- belastingheffing
Ingrijpen in de markt
Regulering van (vooral) de monopoliemarkt. Dit is vooral nodig bij natuurlijke monopolies.
Mededingingswet. Kartelvorming en prijsafspraken zijn per wet verboden.
Minimumprijzen ter bescherming van producenten.
Maximumprijzen ter bescherming van consumenten.
Minimumprijs
De EU heeft voor een aantal landbouwproducten een minimum- of garantieprijs ingesteld.
De EU garandeert een bepaalde minimumprijs voor producten.
Melk
Een minimumprijs ligt
..............................
de evenwichtsprijs.
Bij een minimumprijs is het
aanbod groter
dan de vraag,
zodat er een
.........................overschot
ontstaat.
Dit wordt vaak opgekocht door de overheid.
Een minimumprijs ligt
boven de evenwichtsprijs.
Bij een minimumprijs is het
aanbod groter
dan de vraag,
zodat er een aanbodoverschot
ontstaat.
Dit wordt vaak opgekocht door de overheid.
Voorbeeld
Op een markt met volkomen concurrentie geldt het volgende marktmodel:
qv = -p + 500
qa = 2p - 250
Er wordt een prijs van 300 ingesteld.
Er ontstaat een aanbodoverschot:
qa = .............................
......................................
qv = .............................
......................................
De overheid koopt het
overschot op. Dit kost:
............................................
............................................
Er wordt een prijs van 300 ingesteld.
Er ontstaat een aanbodoverschot:
qa = 2 x 300 – 250 = 350
qv = - 330 + 500 = 200
De overheid koopt het
overschot op.
Dit kost:
150 x 300 = € 45.000
Maximumprijs
Bij een maximumprijs ligt de prijs ..................................... de evenwichtsprijs en ontstaat er een .......................................
.................................. .
Maximumprijs
Bij een maximumprijs ligt de prijs onder de evenwichtsprijs en ontstaat er een vraagoverschot / aanbodtekort.
Voorbeeld
Stel dat de markt voor brood als volgt kan worden weergegeven:
qa = 80p - 40
qv = -40p + 200
(q in duizenden broden
en p in euro’s per brood)
Stel dat de overheid de evenwichtsprijs te hoog vindt.
Ze stelt daarom een maximumprijs van € 1,50 in.
Het aanbodtekort:
qv = ...................................
...........................................
qa = ...................................
...........................................
qa - qv = ............................
...........................................
Stel dat de overheid de evenwichtsprijs te hoog vindt.
Ze stelt daarom een maximumprijs van € 1,50 in.
Het aanbodtekort kun je
als volgt berekenen:
qv = -40 x 1,50 + 200 = 140
qa = 80 x 1,5 – 40 = 80
140 – 80 = 60 (x 1.000)
60.000 is het aanbodtekort
Belastingheffing
De overheid grijpt ook in door belasting te heffen.
Door een belastingheffing op een product (bijvoorbeeld bij externe effecten), schuift de aanbodlijn ....................... .
Bij elke aangeboden hoeveelheid, wil de aanbieder de oorspronkelijke prijs + de heffing.
Belastingheffing
De overheid grijpt ook in door belasting te heffen.
Door een belastingheffing op een product (bijvoorbeeld bij externe effecten), schuift de aanbodlijn omhoog.
Bij elke aangeboden hoeveelheid, wil de aanbieder de oorspronkelijke prijs + de heffing.
Evenwicht voor heffing
Vraaglijn:
qv = −2p + 12
Aanbodlijn:
qa = 2p − 4
Vraaglijn
2p = 12 − q
p = −0,5q + 6
Aanbodlijn
q + 4 = 2p
p = 0,5q + 2
Evenwicht voor heffing
Stel vraag gelijk aan aanbod:
−2p + 12 = 2p − 4
16 = 4p
p = 4
Invullen in de vraaglijn:
q = −2 × 4 + 12 = 4
Dus het oorspronkelijke evenwicht is:
p = €4
q = 4 producten
t = €2 per product
Bij een heffing op producenten verschuift de aanbodlijn omhoog met het bedrag van de heffing.
De oude aanbodlijn was:
p = 0,5q + 2
Na de heffing wordt dat:
p = 0,5q + 2 + 2 <-- t
Dus:
p = 0,5q + 4
Dus de nieuwe aanbodfunctie wordt:
qa met heffing = 2p − 8
Nieuw evenwicht
qv = −2p + 12
Aanbodlijn met heffing:
qa = 2p − 8
Stel gelijk:
−2p + 12 = 2p − 8
20 = 4p
p = 5
Invullen:
q = −2 × 5 + 12 = 2
Dus na de heffing:
Consumentenprijs = €5
Nieuwe hoeveelheid = 2 producten
De producent krijgt niet €5, want hij moet €2 heffing afdragen.
Producentenprijs = €5 − €2 = €3
Oude evenwichtsprijs:
€4
Nieuwe consumentenprijs:
€5
De consument betaalt dus:
€5 − €4 = €1 meer
De heffing is €2, dus de consument betaalt:
€1 / €2 × 100%=50% vd heffing
De producent kreeg eerst €4 en ontvangt nu €3.
De producent draagt dus ook:
€4 − €3 = €1
Dat is ook:
€1 / €2 × 100% = 50% van de heffing
Dus:
Consument draagt 50% van de heffing
Producent draagt 50% van de heffing
Samen maken opdracht 4.5
Nakijken aan het einde van de les
Wil je iets ander doen?
Goed, geef het even aan! :)