Leesvaardigheid
begrippen
havo 4
2024-2025
Leesvaardigheid
begrippen
havo 4
2024-2025
Tekstdoelen
(p. 18 e.v.)
informeren
uiteenzetten
beschouwen
overtuigen
activeren
amuseren
Tekstsoorten
(p. 22 e.v.)
uiteenzetting
beschouwing
betoog
Vaste tekststructuren en vaste vragen
(p. 82)
Vaste tekststructuren:
Voordelen-nadelenstructuur
Stelling-argumentstructuur
Indelingsstructuur
Verklaringsstructuur
Probleem-oplossingstructuur
Tijdsstructuur
Onderzoeksstructuur
Vraag-antwoordstructuur
Voor de vaste vragen: zie p. 82/83
Uiteenzetting
(p. 22 )
informatieve tekst waarin je iets uitlegt, beschrijft, verklaart of meedeelt.
objectief
passende tekststructuren:
indelingsstructuur
verklaringsstructuur
tijdsstructuur
Betoog
(p. 25)
overtuigende tekst (standpunt met argumenten)
Je wilt dat anderen dat standpunt overnemen.
subjectief
passende tekststructuren:
voordelen-nadelenstructuur
stelling-argumentstructuur
Beschouwing
(p. 27)
Tekst waarin je interpretaties, verklaringen en meningen beschrijft, zodat je lezer of luisteraar zich een mening kan vormen.
Je kunt argumenten voor en tegen een standpunt behandelen, maar je blijft grotendeels objectief.
passende tekststructuren:
probleem-oplossingstructuur
vraag-antwoordstructuur
verklaringsstructuur
voor- en nadelenstructuur
Onderwerp en hoofdgedachte
(p. 81)
onderwerp
kort en bondig formuleren in één woord of woordgroep, voorbeelden:
obesitas
gevolgen van de voedselcrisis
Deelonderwerpen
kort en bondig formuleren in één woord of woordgroep
kan gaan om een:
alinea
tekstgedeelte (reeks samenhangende alinea’s)
hoofdgedachte
geeft antwoord op de vraag wat het belangrijkste is wat er over het onderwerp wordt gezegd.
Geformuleerd als zin
Geen vraagzin!
Signaalwoorden/-zinnen en tekstverbanden
(p. 86 e.v.)
synoniem van signaalwoord = verbindingswoord
zorgen ervoor dat je de gedachtegang van de schrijver of spreker goed kunt volgen
maken het verband duidelijk tussen:
zinnen
alinea’s
tekstgedeelten
signaalzinnen: geven inzicht in de structuur van een tekst
Hoofdgedachte, onderwerp en deelonderwerpen
(p. 51
Onderwerp: formuleer je kort en bondig, in één woord of een woordgroep.
Let op: een onderwerp formuleer je NIET als zin!
Deelonderwerp: onderwerp van een groep samenhangende alinea’s
Hoofdgedachte geeft antwoord op de vraag: wat is het belangrijkste dat er over het onderwerp wordt gezegd?
Je formuleert de hoofdgedachte in één zin.
Titel en tussenkopjes
(p. 74)
titel: vertelt je iets over het onderwerp van de tekst.
ondertitel/chapeau: Hiermee geef je aanvullende informatie op de titel
tussenkopjes: zeggen iets over de deelonderwerpen.
Maximaal drie woorden
Goed(e) titel / tussenkopje heeft twee functies:
aandacht trekken
verwijzen naar het onderwerp van de tekst
Alinea’s en kernzinnen
(p. 75)
Alinea’s zijn de belangrijkste bouwstenen van een tekst.
De zin met de belangrijkste informatie van een alinea heet de kernzin.
Vooorkeursplek: 1e, 2e of laatste zin van de alinea(groep)
In langere teksten beginnen alinea’s vaak met een overgangszin, die twee alinea’s aan elkaar verbindt.
Inleiding
(p. 77)
belangrijkste functies:
belangstelling wekken
grappige anekdote
een of meer voorbeelden
opmerkelijke stelling
een of meer vragen
historische verwijzing
citaat
onderwerp introduceren
aanleiding tot het schrijven
opbouw aankondigen
Slot
(p. 80)
manieren om een tekst af te sluiten:
samenvatting
conclusie
afwezging
aanbeveling
oproep
toekomstverwachting
Standpunt, argumenten en argumentatie
(p. 124)
standpunt: uitspraak waarmee je als schrijver of spreker je mening geeft over een onderwerp.
argument: hiermee maak je je standpunt aanvaardbaar: je overtuigt de lezer of luisteraar
tegenargument: argument van de tegenpartij dat ingaat tegen het/jouw standpunt
weerlegging / ontkrachting: argument waarmee het argument van de tegenpartij van tafel geveegd wordt
argumentatie: standpunt én het geheel van argumenten dat het standpunt ondersteunt of ontkracht
Feiten en meningen
(p. 84 / 125)
Feit / feitelijk argument:
is alles wat controleerbaar is.
Je kunt er niet van mening over verschillen.
objectief
Mening / waarderend argument:
Wat een persoon ergens van vindt.
Er kan over gediscussieerd worden.
subjectief
Soorten argumentatie en argumentatie-schema’s
(p. 126
Er zijn verschillende soorten argumenten waarmee je een standpunt kunt ondersteunen. Je kiest die argumenten waarmee je een mening effectief kunt onderbouwen of weerleggen.
Een argumentatieschema geeft de aard aan van het verband tussen een standpunt en een argument.
Aanvaardbaar-heid van argumentatie
(p. 129)
Om te bepalen of een argumentatie klopt, kijk je kritisch naar elk gegeven argument en de onderlinge samenhang van alle argumenten. Ook bepaal je of er voldoende argumenten naar voren zijn gebracht om het standpunt aanvaardbaar te maken.
Argumentatie-structuur
(p. 130)
Een argumentatiestructuur is een schema waarin je duidelijk maakt op welke manier argumenten met elkaar en met het standpunt samenhangen. Inzicht in de argumentatiestructuur van een tekst geeft je houvast bij het analyseren daarvan en helpt als je zelf argumenteert.
Argumentatie-structuur
(p. 130)
Een argumentatie kent twee basisstructuren:
enkelvoudige argumentatie:
één standpunt en één argument
meervoudige argumentatie:
één standpunt en meerdere argumenten
Die kun je onderverdelen in:
onderschikkende argumentatie
nevenschikkende argumentatie
afhankelijk
onafhankelijk
Functie-woorden
(p. 84)
Een zin, alinea of een reeks samenhangende alinea’s heeft binnen een tekstgedeelte of binnen de tekst een bepaalde functie.
Als je de verschillende functies van tekstgedeeltes herkent, begrijp je hoe een tekst is opgebouwd.