Bloedwaarden & Basis suppletie
Vitaminen
Mineralen
Metabole Markers
Schildklier Profiel
Basis Suppletie
Bloedwaarden & Basis suppletie
Vitaminen
Mineralen
Metabole Markers
Schildklier Profiel
Basis Suppletie
Kies één zintuig en stel jezelf voor:
Zien – wat inspireert jou?
Horen – waar luister jij graag naar (muziek, mensen, stilte)?
Ruiken – welke geur maakt jou blij of geeft energie?
Proeven – wat smaakt naar meer in jouw werk of leven?
Voelen – waar krijg jij warmte of energie van?
Disclaimer
Wat je vandaag leert is waardevol, maar geen absolute waarheid.
Er zijn altijd individuele verschillen – geen mens is hetzelfde.
Supplementen medicijnen en voeding kunnen interacteren met elkaar.
Wetenschap staat niet stil: inzichten en referentiewaarden ontwikkelen mee.
Zie dit als richting en verdieping, niet als een vervanging van medisch advies.
.
Na enkel deze lesdag ben je geen orthomoleculair therapeut
Meten
is
Meer
Weten
Vitaminen
Verdeling van vitamines
Vetoplosbare vitamines: A, D, E, K
Wateroplosbare vitamines: B-groep (B1, B2, B3, B5, B6, B7/B8, B9/folaat, B12) + C
(Soms wordt vitamine K als aparte categorie gezien)
Dit is ook terug te vinden bij de nuttige monografieën van Orthokennis. Orthokennis
Vitaminen
Vetoplosbare vitamines (A, D, E, K)
Opslag: worden opgeslagen in vetweefsel en lever.
Inname: altijd samen met vetten in de maaltijd, anders neem je ze slecht op.
Risico: bij té hoge inname kan stapeling → toxisch effect.
Voorbeeld: Vitamine D3 werkt beter als je het bij een maaltijd met vet inneemt (bijv. avocado, olie, noten). Of in sommige gevallen is het supplement hierop aangepast.
Wateroplosbare vitamines (B-groep, C)
Opslag: niet of nauwelijks → overschot plas je uit via urine.
Inname: hoeven niet per se met vet, maar wel regelmatig aangevuld (liefst verspreid over de dag).
Risico: lage kans op overdosering, maar tekort ontstaat sneller.
Voorbeeld: Vitamine C werkt goed als je het in kleine porties door de dag neemt
Dus belangrijk voor inname
Vetoplosbaar → bij een maaltijd mét vet.
Wateroplosbaar → dagelijks, liefst gespreid, met water of voeding.
Daarom slik je multivitamines of losse supplementen vaak tijdens de maaltijd: betere opname én minder kans op maagklachten.
Bovendien vind je in de natuur ook niet enkel een B vitamine ‘los ergens liggen’ het zijn combinaties in voeding.
Vitamine A (retinol / carotenoïden)
.
Functies / fysiologie
Zichtsysteem (netvlies, donker-/lichtaanpassing)
Immuunfunctie
Groei & ontwikkeling (celgroei, differentiatie)
Gezondheid van huid en slijmvliezen
Hoe ontstaat een tekort?
Onvoldoende inname van dierlijke bronnen (lever, vis, eieren) of plantaardige pro-vitamine A bronnen
Malabsorptie van vet (problemen in de darm)
Leverziekten (opslag en omzetting)
Chronisch tekort in dieet
Vitamine A
Klachtenlijst bij tekort
Nachtblindheid / verminderde lichtadaptatie
Droge huid, problemen met slijmvliezen (ogen, luchtwegen)
Verzwakt immuunsysteem, vaker infecties
Groeiachterstand bij kinderen
Bron / prevalentie / relevant onderzoek
Vitamine A-tekort komt vooral voor in ontwikkelingslanden, en is één van de voornaamste oorzaken van blindheid bij kinderen. Wikipedia
Vitamine A Retinoïden (dierlijke bron)- Provitaminen (plantaardige bron)
Retinoïden (preformed Vitamine A)
Dit is de “echte” vitamine A zoals die direct in het lichaam werkt.
Retinol – de alcoholvorm, opslag in de lever.
Retinal (retinaldehyde) – essentieel voor het zicht (staafjes in het netvlies).
Retinoïnezuur – actieve vorm voor genexpressie, celgroei, huid, immuunsysteem.
Retinylesters – opslagvorm in lever en vetweefsel.
Deze vormen zitten vooral in dierlijke voeding (lever, vis, zuivel, eieren).
Provitaminen (voorlopers van Vitamine A)
Carotenoïden – plantaardige stoffen die het lichaam kan omzetten in retinol.
Belangrijkste: β-caroteen (in wortel, pompoen, zoete aardappel).
Ook α-caroteen en β-cryptoxanthine kunnen deels worden omgezet.
Niet alle carotenoïden zijn provitamine A (bv. lycopeen en luteïne niet).
Omzetting van β-caroteen naar retinol is niet bij iedereen even efficiënt (genetische variatie, vetinname, gezondheid).
Vitamine A bronnen
Dierlijk e bron
Dierlijke bronnen (retinoïden, direct actief):
Lever (rijkste bron)
Eieren
Zuivel (boter, kaas, volle melk)
Vette vis
Plantaardige bron
Plantaardige bronnen (provitamine A-carotenoïden, omzetting nodig)
Wortels
Zoete aardappel
Spinazie
Boerenkool
Mango
Vitamine A Klachten en Symptomen
Tekort aan vitamine A
Nachtblindheid (moeite met zien in schemering) Cleveland Clinic+2Merck Manuals+2
Droge ogen, xerophthalmie, Bitot-spots, hoornvliesbeschadiging Merck Manuals+1
Verminderde weerstand → vaker infecties Cleveland Clinic+1
Groeiachterstand bij kinderen Cleveland Clinic+1
Huidproblemen: schilfering, ruwe huid, kloven Merck Manuals+2Cleveland Clinic+2
Verminderde vruchtbaarheid of problemen bij zwangerschap (bij ernstig tekort) Cleveland Clinic+1
Teveel (toxisch) vitamine A
Acute symptomen: misselijkheid, braken, hoofdpijn, duizeligheid, irritatie DermNet®+4NCBI+4NCBI+4
Chronische toxiciteit: leverproblemen, botpijn, haarverlies, gescheurde lippen, huidproblemen, verhoogde intracraniale druk MedicalNewsToday+6msdmanuals.com+6NCBI+6
Hoeveelheidsrisico in zwangerschap: hoge doseringen kunnen aangeboren afwijkingen veroorzaken NCBI+2NCBI+2
Overmatige inname kan leiden tot hypercalciëmie (te veel calcium in bloed) in sommige gevallen NCBI+1
Mineralen
Metabole Markers
Schildklier profiel
Basis suppletie
Titel: Mineralengehalte groenten & fruit 1940–2019 (UK)
Geanalyseerd via 3 edities van de “Composition of Foods Tables” (1940, 1991, 2019).
Daling mineralen: Na (−52%), Fe (−50%), Cu (−49%), Mg (~−10%).
Fosfor bleef stabiel.
Fruit bevatte meer water → verdunning voedingsstoffen.
Oorzaken: moderne landbouw, kunstmest, variëteiten, CO₂-stijging.
Bron: Mayer A-M.B. et al. (2022). Int J Food Sci Nutr. doi:10.1080/09637486.2021.1981831
Titel: Declining Fruit and Vegetable Nutrient Composition (US)
Analyse USDA-data (vanaf jaren 1950).
Afname 5–40% in vitamine C, calcium, ijzer, fosfor en andere micronutriënten.
Verklaring: “Dilution effect” → hogere opbrengsten leiden tot lagere nutriëntendichtheid.
Nadruk op eiwit- en mineralendaling bij moderne gewasvariëteiten.
Bron: Davis, D.R. (2009). HortScience 44(1): 15–19.
Titel: An Alarming Decline in Nutritional Quality of Foods
Overzicht van wereldwijde data over afname voedingswaarde.
Bevestigt eerdere bevindingen (Mayer, Davis).
Legt verband tussen landbouwmethoden, klimaatverandering en volksgezondheid.
Waarschuwt voor structureel dalende kwaliteit van ons voedsel.
Bron: Bhardwaj R.L. et al. (2024). Foods 13(5): 789. doi:10.3390/foods13050789
Presentatieagenda
Vitamines: Belangrijke Rol en Klinische Toepassingen
Mineraalhuishouding: Functies en Diagnostiek
Metabole Parameters: Glucose en Leverdiagnostiek
Schildklier: Diagnostiek, Auto-immuniteit en Sporenelementen
Vitamines: Belangrijke Rol en Klinische Toepassingen
Vitamine D3: fysiologie, tekort en suppletie
Essentie van vitamine D3
Vitamine D3 reguleert de calciumhomeostase en ondersteunt gezonde botstructuur en functie in het lichaam.
Gevolgen van tekort
Een tekort aan vitamine D3 kan leiden tot osteoporose en verhoogt het risico op botgerelateerde aandoeningen.
Suppletie aanbevelingen
Suppletie met vitamine D3 wordt aanbevolen bij deficiëntie om botgezondheid te verbeteren en complicaties te voorkomen.
Vitamine B12 en actief B12: opname, functies en diagnostiek
Belang voor neurologie
Vitamine B12 ondersteunt essentiële neurologische functies en draagt bij aan een gezonde zenuwfunctie.
Rol bij bloedvorming
Vitamine B12 is cruciaal voor de aanmaak van rode bloedcellen en voorkomt bloedarmoede.
Diagnostiek van actief B12
Het meten van actief B12 geeft een nauwkeurig beeld van de vitamine B12-status in het lichaam.
Gevolgen van tekorten
Een tekort aan vitamine B12 kan leiden tot anemie en neuropathie, wat serieuze gezondheidsproblemen veroorzaakt.
Foliumzuur: rol in DNA-synthese en preventie van afwijkingen
Belang van foliumzuur
Foliumzuur is essentieel voor DNA-synthese en ondersteunt een gezonde celdeling in het lichaam.
Preventie van neurale buisdefecten
Voldoende foliumzuurinname voorkomt neurale buisdefecten bij ongeboren baby's en bevordert gezonde ontwikkeling.
Essentie in preconceptiezorg
Foliumzuur wordt aanbevolen voor vrouwen vóór en tijdens de zwangerschap voor optimale zwangerschapsuitkomsten.
Vitamine B6: metabolisme en klinische relevantie
Rol in aminozuurmetabolisme
Vitamine B6 is essentieel voor de omzetting en verwerking van aminozuren in het lichaam, cruciaal voor diverse lichaamsfuncties.
Neurotransmitterbiosynthese
Vitamine B6 ondersteunt de synthese van neurotransmitters, die belangrijk zijn voor zenuwcommunicatie en hersenfunctie.
Klinische relevantie van tekorten
Tekorten aan vitamine B6 kunnen neurologische klachten veroorzaken, wat klinische evaluatie noodzakelijk maakt bij vermoeden van deficiëntie.
Mineraalhuishouding: Functies en Diagnostiek
Magnesium: rol in enzymreacties en cardiovasculaire gezondheid
Magnesium als enzymcofactor
Magnesium speelt een cruciale rol als cofactor in honderden enzymreacties die essentieel zijn voor het menselijk lichaam.
Belang voor spierfunctie
Magnesium is belangrijk voor een goede spierfunctie en helpt spiercontracties en ontspanning te reguleren.
Effect op cardiovasculaire gezondheid
Tekorten aan magnesium worden geassocieerd met hartproblemen zoals hypertensie en hartritmestoornissen.
Zink: immuunsysteem, groei en wondgenezing
Selenium: antioxidanten en schildklierfunctie
Essentie van selenium
Selenium is een essentieel mineraal dat deel uitmaakt van antioxidanten en ondersteunt de synthetische functie van schildklierhormonen.
Schildklierfunctie ondersteuning
Een juiste seleniumstatus helpt de schildklier optimaal functioneren en bevordert de hormoonsynthese en regulatie.
Bescherming tegen oxidatieve stress
Selenium beschermt de schildkliercellen tegen schade door oxidatieve stress, bevorderlijk voor gezondheid.
Omega 3-vetzuren EPA en DHA essentieel voor goede gezondheid
Voldoende inname van de omega 3-vetzuren EPA en DHA is belangrijk voor een goede gezondheid en preventie van diverse chronische (ontstekings)ziekten waaronder hart- en vaatziekten, auto-immuunziekten, diabetes type 2 en depressie. Een adequate DHA-inname beschermt tegen het ontstaan of verergeren van leeftijdsgerelateerde cognitieve achteruitgang en dementie, en draagt bij aan een goede groei en (hersen)ontwikkeling van baby's en (jonge) kinderen.
Omega 3-vetzuren EPA en DHA essentieel voor goede gezondheid
Omega 3-vetzuren EPA en DHA essentieel voor goede gezondheid
Aangezien bij het merendeel van de Europeanen de inname van EPA en DHA uit voeding te laag is, en de lichaamseigen synthese uit alfalinoleenzuur ontoereikend is, kan dagelijkse suppletie met EPA en DHA veel gezondheidswinst opleveren. Lees het nieuwste overzichtsartikel van stichting Orthokennis met een mooi overzicht van de meest recente wetenschappelijke inzichten rondom de omega 3-vetzuren EPA en DHA.
Metabole Parameters: Glucose en Leverdiagnostiek
HbA1C en pro-insuline: diagnostiek van diabetes mellitus
HbA1C betekenis
HbA1C meet de gemiddelde bloedsuikerspiegel over meerdere maanden voor effectieve diabetesdiagnose en monitoring.
Pro-insuline niveaus
Pro-insuline niveaus worden gebruikt om insulineresistentie te beoordelen bij patiënten met mogelijk diabetes.
Leverenzymen: GGT, ASAT, ALAT en alkalische fosfatase
Rol van leverenzymen
Leverenzymen zijn cruciaal voor het detecteren van levercelbeschadiging en het beoordelen van levergezondheid.
Specifieke enzymen
GGT, ASAT, ALAT en alkalische fosfatase zijn belangrijke markers voor verschillende leverfunctiestoornissen.
Diagnostisch belang
Deze enzymen zijn essentieel bij leverfunctiediagnostiek om aandoeningen vroegtijdig te identificeren.
wrCRP: marker voor systemische ontsteking
wrCRP als ontstekingsmarker
wrCRP is een gevoelige biomarker voor het detecteren van systemische ontsteking in het lichaam.
Voorspelling van cardiovasculair risico
wrCRP helpt bij het voorspellen van cardiovasculair risico door het meten van ontstekingsniveaus.
Toepassing in inflammatie-monitoring
wrCRP wordt gebruikt om ontstekingsniveaus te monitoren bij verschillende ziekten en aandoeningen.
Schildklier: Diagnostiek, Auto-immuniteit en Sporenelementen
TSH, T4 en T3: regulatie van schildklierhormonen
Hormoonregulatie Schildklier
TSH, T4 en T3 spelen een sleutelrol bij het reguleren van metabolisme en groei in het lichaam.
Diagnose Schildklieraandoeningen
Metingen van TSH, T4 en T3 helpen bij het vaststellen van hypothyreoïdie en hyperthyreoïdie.
Jodium: essentiële rol in schildklierfunctie
Rol van jodium
Jodium is essentieel voor de productie van schildklierhormonen die het metabolisme reguleren.
Gevolgen van tekort
Jodiumtekort kan leiden tot struma en hypothyreoïdie met gezondheidsproblemen.
Belang van adequate inname
Voldoende jodiuminname ondersteunt een gezonde schildklierfunctie en voorkomt tekorten.
Anti-TP en anti-TPO: auto-immuun thyroiditis en diagnostische waarde
Anti-TPO en anti-TG markers
Anti-TPO en anti-TG zijn belangrijke antistoffen die auto-immuun thyroiditis identificeren en helpen bij een nauwkeurige diagnose.
Diagnose van Hashimoto
De aanwezigheid van deze antistoffen ondersteunt de diagnose van Hashimoto en andere auto-immuun schildklieraandoeningen.
Conclusie
Vitamine D3 – Wat is het?
• Eigenlijk geen vitamine maar een pro-hormoon
• Aangemaakt in de huid onder invloed van UV-B licht
• In lever omgezet naar 25(OH)D (calcidiol)
• In nier omgezet naar 1,25(OH)₂D (calcitriol, actieve vorm)
• Werkt via Vitamine D-receptoren (VDR) in bijna alle cellen
Vitamine D3 – Functies
• Botten & calciumstofwisseling – opname Ca en P, botsterkte
• Immuunsysteem – regulatie T-cellen, ontstekingsremmend
• Spieren – spierkracht en coördinatie
• Zenuwstelsel – cognitieve functies, stemming
• Hormonen – invloed op insuline, schildklier en geslachtshormonen
• Hart- en vaatstelsel – bloeddruk, vaatwandfunctie
• Genexpressie – beïnvloedt honderden genen via VDR’s
Vitamine D3 – Hoe ontstaat een tekort?
• Te weinig zonlicht (weinig buiten, zonnebrand, donkere huid)
• Leeftijd – huid maakt minder aan
• Lever- en nierproblemen – verminderde omzetting
• Malabsorptie van vet (coeliakie, Crohn, pancreasproblemen)
• Obesitas – opslag in vetweefsel, minder beschikbaar
• Medicatie – glucocorticoïden, anti-epileptica, rifampicine
• Enzymen: cytochroom P450 (CYP2R1, CYP27B1) nodig voor omzetting
Vitamine D3 – Klachten bij tekort
• Vermoeidheid (‘moeite’ als eerste kenmerk)
• Spierzwakte, spierkrampen, restless legs
• Botpijn, verhoogd risico fracturen
• Somberheid, depressieve klachten (winterdip)
• Concentratieproblemen, brain fog
• Vatbaarder voor infecties, langzame wondgenezing
• Menstruatie-/vruchtbaarheidsproblemen, schildklierdisbalans
• Hoge bloeddruk, hartkloppingen
Vitamine D3 – Referentiewaarden
• Meest gebruikte marker: 25(OH)D (calcidiol)
• Eenheden: nmol/L (EU) of ng/mL (VS)
• Omrekening: 1 ng/mL = 2,5 nmol/L
Referentiewaarden (25(OH)D):
• <25 nmol/L = ernstig tekort
• 25–50 nmol/L = tekort / insufficiënt
• >50 nmol/L = voldoende (WHO)
• >75 nmol/L = optimaal (Endocrine Society)
• >100–150 nmol/L = door sommigen als ideaal beschouwd
• >250 nmol/L = risico toxiciteit
ADH (Nederland): 10–20 µg (400–800 IE)
Orthomoleculair: 25–75 µg (1000–3000 IE)
Veiligheidsgrens (EFSA): 100 µg (4000 IE)
Vitamine D3 & K2
• D3 verhoogt opname calcium → meer calcium in bloed
• K2 zorgt dat calcium in botten en tanden terechtkomt
• Zonder K2 kan calcium in vaten neerslaan (aderverkalking)
Voorwaarden K2:
• Altijd innemen met vet (vetoplosbaar)
• Effectiefste vorm: K2 MK-7
• Werkt samen met D3, magnesium, eiwitten
Contra-indicatie: gebruik van antistollingsmiddelen (vitamine K-antagonisten)
Vitamine E – Wat is het?
• Vetoplosbare vitamine, belangrijkste vorm = α-tocoferol
• Sterke antioxidant, beschermt celmembranen tegen oxidatieve schade
• Komt voor in plantaardige oliën, noten, zaden, groenten
• Wordt opgeslagen in vetweefsel en lever
Vitamine E – Functies
• Beschermt vetzuren in celmembranen tegen oxidatie
• Belangrijk voor immuunsysteem
• Ondersteunt doorbloeding en vaatgezondheid
• Rol in vruchtbaarheid en voortplanting
• Samenwerking met vitamine C en selenium (antioxidantennetwerk)
Vitamine E – Hoe ontstaat een tekort?
• Zeer zeldzaam bij gezonde voedingstoestand
• Oorzaken tekort:
– Vetmalabsorptie (coeliakie, cystische fibrose, galwegproblemen)
– Ernstige prematuriteit bij zuigelingen
– Genetische afwijkingen in lipoproteïnemetabolisme
• Lage inname bij zeer eenzijdige voeding
Vitamine E – Klachten bij tekort
• Spierzwakte
• Coördinatiestoornissen, zenuwschade
• Verminderde reflexen
• Gevoelsstoornissen, tintelingen
• Verminderde weerstand
• Bij zuigelingen: hemolytische anemie
Vitamine E – Teveel (toxiciteit)
• Hoge doseringen supplementen kunnen risico geven op:
– Bloedingsneiging (antagonist van vitamine K)
– Verhoogd risico op hemorragische beroerte
• UL (veilige bovengrens, EFSA): 300 mg/dag (α-tocoferol)
• Normale voeding geeft zelden teveel
Vitamine K – Wat is het?
• Vetoplosbare vitamine, twee hoofdvormen:
– K1 (fylloquinon): uit groene bladgroenten
– K2 (menaquinonen): uit gefermenteerde voeding en dierlijk
• Essentieel voor bloedstolling en botgezondheid
• Wordt deels geproduceerd door darmbacteriën
Vitamine K – Functies
• Activeert stollingsfactoren in de lever (protrombine, factoren VII, IX, X)
• Activeert osteocalcine en Matrix-Gla-Protein (MGP) → calcium in botten, niet in vaten
• Samenwerking met vitamine D3 bij botgezondheid
• Mogelijke rol in vaatgezondheid en insulinegevoeligheid
Vitamine K – Hoe ontstaat een tekort?
• Onvoldoende inname van groene groenten en gefermenteerde voeding
• Darmflora-stoornissen (antibioticagebruik, dysbiose)
• Vetmalabsorptie (galweg- of pancreasproblemen)
• Pasgeborenen: lage K-voorraad, daarom vitamine K-suppletie standaard
• Zeldzaam bij volwassenen, maar kan optreden bij leverziekten
Vitamine K – Klachten bij tekort
• Verhoogde bloedingsneiging (neusbloedingen, blauwe plekken)
• Langzamere bloedstolling
• Bij ernstige tekorten: interne bloedingen
• Mogelijke bijdrage aan botontkalking
• Verhoogd risico aderverkalking (bij onvoldoende K2)
Vitamine K – Teveel en bijzonderheden
• Geen duidelijke toxiciteit van K1 en K2 bekend bij voeding/suppletie
• Belangrijke contra-indicatie: gebruik van antistollingsmiddelen (vitamine K-antagonisten)
• Supplementvormen: K2 MK-7 het meest effectief (lange halfwaardetijd)
• UL niet vastgesteld (EFSA), maar suppletie tot 400 µg/dag K2 wordt als veilig gezien
• K3 (synthetische vorm) → niet geschikt, toxisch bij hoge doseringen