1.3 In de tijd van regenten en vorsten

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4

1.3 In de tijd van regenten en vorsten

Welkom allemaal!

Pak je spullen: 

Het boek Rechtstaat en democratie

+ aantekeningenschrift open voor je op tafel

Leerdoelen

Je leert:

• dat de rechtsstaat in de Republiek beperkt was

• welke rechten Nederlanders hadden in de 17e eeuw

Voorwaarden voor de rechtstaat

Terugblik 1.2

• Bekijk de afbeelding en schrijf in steekwoorden in je schrift:

1. Wat zie je hiernaast?

2. Waarom is dit belangrijk?

3. Wat waren de oorzaken hiervoor? 

4. Wanneer ongeveer?

• Eerst zelf!! Overleg daarna met je buur!

Plakkaat van Verlatinge

1581 Filips II afgezworen als koning: ‘Iedereen weet dat een vorst door God is aangesteld om zijn onderdanen te beschermen tegen al het ongeluk, overlast en geweld’.

(Maar) Filips is een tiran en onderdrukker:

1. Voerde oorlog zonder toestemming 

2. Verhoogde belastingen

3. Schond een eerlijke rechtspraak (Alva)

Calvijn: 'Dan recht om de vorst af te zetten'

Gouden eeuw? 

Republiek

• Modern? Geen koning, bestuur via de Staten-Generaal

• Oligarchie: een kleine groep regenten had de macht

• Verreweg het grootste deel had geen invloed

• Wél relatief veel vrijheid van denken en geloven

Jan Steen

• Twee versies schilderij: een katholieke en een calvinistische

• Waarom belangrijk? Het zegt veel over de vrijheden in de Republiek

• Waarom toestaan? Vooral praktisch: het voorkomt chaos

• Gewetensvrijheid, geen geloofsvrijheid (gedogen)

• Gevolg: schuilkerken

Sint Nicolaasfeest

Gedogen...

iets typisch Nederlands...

Tolerantie is nog altijd belangrijk, denk aan: 

• drugsbeleid

• homohuwelijk

• euthanasie

Valt je iets op aan deze kerk?

Onze lieve Heer op solder

Culturele groei

• Gewetensvrijheid =

• Niemand werd vervolgd om zijn geloof (gedogen), maar er waren wel grenzen

• Daardoor ruimte voor openbare discussie, meer dan in andere landen --> culturele groei!

• Wetenschappers als Descartes trokken naar de Republiek

Check check

• Beschrijf aan elkaar: het verschil tussen een oligarchie en een democratie

• Leg uit aan je buur: Waarom zijn de schilderijen van Jan Steen een mooi voorbeeld van gewetensvrijheid? 

• En bespreek: wat hebben schuilkerken daarmee te maken?

Waarom was de Rubliek geen parlementaire democratie?

A

Iedereen had stemrecht

B

De macht lag bij een kleine elite

C

Er was een koning die alle macht had

D

De stadhouder had alle macht

Welke begrip past het beste bij: bestuur van een kleine groep rijken of aanzienlijken?

A

Federale staat

B

Parlementaire democratie

C

Rechtsstaat

D

Oligarchie

Sleepvraag

Juist

Onjuist

Er was een oligarchie

Vrijheidsrechten waren minder belangrijk dan handelsbelangen

De stadhouder bestuurde de stad

Door het Rampjaar werd de stadhouder belangrijker

Bekijk bron 8 op blz 22 in je boek. Leg uit of de bron betrekking heeft op vrijheidsrechten en/of politieke rechten

Aan de slag

Wat: Maken van opdrachten 6 en 9

Waarom: voorbereiding op de toets / verwerking van de stof

Hoe: alleen en met behulp van je boek (paragraaf 1.3)

Hulp: buur (docent)

Tijd: 10 minuten

Uitkomst: bespreken we samen

Klaar: maak opdracht 10  uit je werkboek (blz. 22-23)

Leerdoelen & exit ticket

Check de leerdoelen en geef antwoord op de vragen in je schrift:

Je leert:

• dat de rechtsstaat in de Republiek beperkt was

• welke rechten Nederlanders hadden in de 17e eeuw

Antwoorden opdrachten

Opdracht 9

A. Werd verboden omdat het niet hoort bij het echte geloof en zorgt voor bijgeloof.

B. Sinterklaasfeest had te maken met de religie. Goede daden werden beloond en foute afgestraft (te zien aan de verschillende cadeau's)

Opdracht 6

De Nederlandse Republiek ontwikkelde vroege vrijheids- en politieke rechten omdat het bestuur gebaseerd was op overleg en stedelijke macht. Die rechten stimuleerden handel en cultuur, en de daaropvolgende bloei versterkte op zijn beurt weer het belang van die rechten.