8.4 De vorming van gedrag

Welkom bij Biologie

1 / 44
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolvwoLeerjaar 5

In deze les zitten 44 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Welkom bij Biologie

Waarneming en gedrag

  • 8.1 Zintuigen

  • 8.2 De werking van het oog

  • 8.3 Gedrag

  • 8.4 Vorming van gedrag

  • 8.5 Sociaal gedrag bij dieren

  • 8.6 Gedrag bij mensen

  • Samenhang: Prairiewoelmuizen zoeken troost

  • Examenopgaven

Maxime en Zolikha kiezen één bepaalde chinchilla uit en noteren vijf minuten lang, elke vijf seconden, welk gedrag dit dier vertoont. Hun resultaten staan in tabel 2. Hoe wordt tabel 2 genoemd?

A

ethogram

B

practicum

C

protocol

D


Noem een voorbeeld van een interne prikkel

Noem een voorbeeld van een externe prikkel

Wat hebben evolutie en gedrag met elkaar te maken?

Vorming van gedrag

Leerdoelen BS4

8.4.1 Je kunt verklaren dat gedrag deels erfelijk is bepaald.


8.4.2 Je kunt leerprocessen herkennen en beschrijven en de functie daarvan uitleggen.

B4: Vorming van gedrag

Leerdoelen:

- Je kunt toelichten dat gedrag deels erfelijk is bepaald

- Je kunt de dynamische relatie beschrijven tussen een organisme en zijn omgeving

Gedrag komt van

Gedrag is afhankelijk van erfelijke (aangeboren) 


en 


aangeleerde (ervaring) eigenschappen

De omgeving vormt ons en wij de omgeving

Interne en externe prikkels + aangeleerde en aangeboren gedragsinformatie --> GEDRAG

Factoren met invloed op het gedrag

  • Fysiologie

  • Anatomie (bouw)

  • Ontwikkelingsfase

  • Gezondheid

  • Leerprocessen

Gedrag & natuurlijke selectie

  • Gedrag dat het voortplantingssucces vergroot, heeft een grotere kans om bij nakomelingen voor te komen --> Adequaat gedrag

Doorgegeven gedrag

"fainting goat" ras, hoge kwaliteit vlees en groeit snel maar.....

Bij schrik verstijft het lichaam!


Genetisch bepaald

maar niet altijd adequaat gedrag in de natuur


Door menselijk handelen

Interne prikkels bepalen mee

Interne prikkels gaan vooral over homeostase van het lichaam:

  • Voeding, vocht, temperatuur, etc

Motivatie om te eten

  • Externe en interne prikkels bepalen samen de motivatie (drang) om gedrag te vertonen

  • Soms is een heel sterke externe prikkel genoeg (ijsje)

  • De best aangepaste reactie heeft de maximale overlevingskans

Terugkerende veranderingen prikkelsterkte


Interne prikkels kunnen per periode verschillen

  • Dag / nacht (bioritme)

  • Levenscyclus 


Externe prikkels veranderen ook 

  • Daglengte

  • Temperatuur


Regelmatige, terugkerende, schommelingen in prikkelsterkte 

  • Voortplantingsprikkel

  • Biologische klok (bioritme)

  • Daglengte

  • Temperatuur


Oorzaken: verandering in hormoonspiegel, neurotransmitters



Nico Tinbergen (1907-1988)

Sleutelprikkel: een prikkel waarop altijd hetzelfde gedrag volgt.

Sleutelprikkel

Sleutelprikkel

Sleutelprikkel: prikkel die altijd hetzelfde gedrag tot gevolg heeft


De respons op  een sleutelprikkel is aangeboren



Vorming van gedrag

Supranormale prikkel: een (vaak kunstmatige versie van) sleutelprikkel die een extra sterk gedrag produceert.


Nature vs Nurture

Nature is niet alles. Nieuw gedrag is heel belangrijk, wat is met name het nadeel aan Instinct, en dus een voordeel aan aangeleerd gedrag?


Je moet verschillende leerprocessen kennen die tot aangeleerd gedrag leiden:



Leerprocessen

Aangeleerd gedrag komt tot stand door leerprocessen

Een leerproces verandert het gedrag van een dier langdurig.


Gewenning

Inprenting

Imitatie

Conditionering -> Proefondervindelijk (Trial and error)

Inzicht

Gewenning


Waarom is het functioneel om te wennen aan sommige prikkels?





Gewenning

De kans van een reactie op een prikkel (handelingsfrequentie) neemt af bij herhaaldelijke toediening van de prikkel




Inprenting

Gevoelige periode


Nadoen van ouders


Herkennen van soortgenoten


wanneer dieren iets alleen leren in een bepaalde, korte periode in hun leven


Conditionering

Als het natuurlijk is -> Proefondervindelijk leren (trial and error)

Als het kunstmatig is noemen we het:


Klassiek conditioneren: Natuurlijke prikkel vervangen door een kunstmatige

of

Operant conditioneren: Door middel van beloning, het gedrag veranderen



Inzicht


Informatie uit andere situaties toepassen op een nieuwe situatie om nieuw gedrag te tonen.

Aan de slag:

BS4: 40 t/m 48