Productieprocessen

Van grondstof naar product

1 / 26
volgende
Slide 1: Slide
newEditorScheikundeMiddelbare schoolvmbo tLeerjaar 3

In deze les zitten 26 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 60 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Van grondstof naar product

Deze slide heeft geen instructies

Producten maken

  • Veel stoffen uit de natuur kun je niet direct gebruiken.

  • Je moet grondstoffen eerst bewerken.

  • Een grondstof is een materiaal dat je gebruikt om iets te maken.

  • Na bewerking ontstaat een product dat bruikbaar is.

Open vanuit herkenning: brood, kleding en plastic komen niet direct uit de natuur in hun uiteindelijke vorm.

Wat is een productieproces?

Een productieproces is een reeks bewerkingen waarmee grondstoffen stap voor stap worden omgezet in een product. Die stappen voer je in een vaste volgorde uit, omdat elke stap voorbereidt op de volgende.

Benadruk het chemische idee van bewerken van stoffen: er gaan stoffen in, er ontstaan nieuwe tussenproducten of eindproducten.

Brood als voorbeeld

  • Grondstoffen: meel, water, zout, gist en olie

  • Deze stoffen worden samen deeg

  • Daarna volgen meer bewerkingen

  • Zo ontstaat uiteindelijk brood

Deze slide heeft geen instructies

De stappen bij brood

meel + water + zout + gist + olie → mengen → deeg → rijzen → luchtig deeg → kneden → deeg met kleine gasbellen → bakken bij 220 °C → brood

Gebruik de pijlnotatie hier bewust als keten: dit laat zien dat stoffen en tussenproducten stap voor stap veranderen.

Volgorde en nauwkeurigheid

  • De stappen moeten in de juiste volgorde

  • Elke bewerking moet precies gebeuren

  • Temperatuur en tijd zijn belangrijk

  • Alleen dan krijg je een goed product

Leg het verband met kwaliteit: als je te kort bakt of niet laat rijzen, verandert het eindproduct.

Wat is een productieproces?

A

een reeks bewerkingen

B

een soort grondstof

C

een meetinstrument

D

een eindproduct

Toetst het kernbegrip uit slides 2-6. Afleiders komen uit andere begrippen uit de les.

Blokschema's

  • De stappen van een productieproces geef je weer in een blokschema.

  • Een blokschema bestaat uit blokken en pijlen.

  • In elk blok staat een bewerking, zoals mengen, rijzen, kneden of bakken.

Deze slide heeft geen instructies

Wat laten de pijlen zien?

  • Stoffen die nodig zijn

  • Stoffen die ontstaan

  • De volgorde van de stappen

  • De stroom van stoffen door het proces

Koppel dit aan de term stofstroom. In scheikunde gaat het niet alleen om handelingen, maar ook om welke stoffen bewegen en veranderen.

Van links naar rechts

  • Links beginnen de grondstoffen

  • Rechts staat het eindproduct

  • Tussen de stappen ontstaan halfproducten

  • Zo zie je overzichtelijk hoe een product wordt gemaakt

Deze slide heeft geen instructies

Brood in een blokschema

In een blokschema van brood staan de bewerkingen in blokken en de stoffen bij de pijlen. Je ziet dan meteen welke grondstoffen het proces ingaan, welke halfproducten ontstaan en dat brood het eindproduct is.

Laat leerlingen het verschil horen tussen bewerking en stof: mengen is een bewerking, deeg is een stof of halfproduct.

Wat staat in een blok van een blokschema?

A

een halfproduct

B

een bewerking

C

een grondstof

D

een pijl

Toetst het verschil tussen bewerking en stof uit slides 7-10.

Besturen van het proces

  • In een fabriek bewaakt een procesoperator elke stap

  • De operator controleert het proces vanuit een controleruimte

  • Zo blijft de productie goed verlopen

Deze slide heeft geen instructies

Wat kan de operator aanpassen?

  • De toevoer van stoffen

  • De temperatuur

  • De duur van een bewerking

  • Zo kan het proces worden bijgestuurd

Benadruk dat kleine aanpassingen grote invloed kunnen hebben op het eindproduct.

Meten tijdens de productie

  • Sensoren meten voortdurend

  • Bijvoorbeeld temperatuur, druk en doorstroming

  • Die gegevens laten zien of het proces goed loopt

  • De operator bewaakt de instellingen

Deze slide heeft geen instructies

Kwaliteit controleren

Tijdens het productieproces worden monsters genomen van grondstoffen, halfproducten en het eindproduct. Onderzoek in het laboratorium laat zien of de kwaliteit goed is. Als een product niet aan de eisen voldoet, wordt de productie gestopt.

Noem dat kwaliteitscontrole hoort bij veilig en betrouwbaar produceren.

Wat kan een procesoperator bijsturen?

A

de kleur van het lokaal

B

de verkoopprijs

C

de temperatuur

D

de naam van het product

Gebaseerd op slides 11-14: operator stuurt procesvariabelen bij, niet zaken buiten het proces.

Duurzaam produceren

  • Voor elk productieproces zijn grondstoffen en energie nodig

  • Sommige grondstoffen raken op

  • Daarom is het belangrijk om slim en zuinig te produceren

Deze slide heeft geen instructies

Grondstoffen: opraakbaar of hernieuwbaar

  • Aardolie en erts worden niet of heel langzaam opnieuw gevormd

  • Deze grondstoffen kunnen opraken

  • Hernieuwbare grondstoffen worden in korte tijd weer aangevuld

  • Voorbeelden: hout, katoen, leer en tarwe

Maak duidelijk dat hernieuwbaar niet betekent onbeperkt: de voorraad moet wel even snel worden aangevuld als gebruikt.

Wat maakt een proces duurzaam?

  • Zo weinig mogelijk afval

  • Geen schadelijk afval

  • Gebruik van hernieuwbare grondstoffen

  • Nieuwe toepassingen voor afval

Deze slide heeft geen instructies

Recycling

Bij recycling wordt een gebruikt product weer grondstof voor een nieuw product. Daardoor zijn minder nieuwe grondstoffen nodig en ontstaat ook minder afval.

Koppel terug naar de centrale vraag: een productieproces is duurzamer als stoffen in de kringloop blijven.

Duurzame energie

  • Een product wordt nog duurzamer met duurzame energie

  • Voorbeelden: zonne-energie, windenergie en waterkracht

  • Dan is niet alleen de grondstof, maar ook de energiebron duurzamer

Deze slide heeft geen instructies

Cradle to cradle

  • Producten worden al ontworpen voor hergebruik

  • Ze zijn makkelijk uit elkaar te halen

  • Materialen kunnen worden gerecycled of biologisch afgebroken

Leg eenvoudig uit: afval is dan eigenlijk grondstof voor een volgende ronde.

Welke grondstof is hernieuwbaar?

A

erts

B

aardolie

C

tarwe

D

plastic

Toetst onderscheid tussen opraakbare en hernieuwbare grondstoffen uit slides 15-21.

Waarom past cradle to cradle bij duurzaam produceren?

Verwachte elementen: producten zo ontwerpen dat materialen opnieuw gebruikt kunnen worden, makkelijk uit elkaar halen, afval wordt weer grondstof.

Huiswerk

Maken 15,16, 20, 22, 23, 26 tm 28, 30, 33, 35, 36

Gebruik deze slide om af te ronden: duurzaam produceren betekent dat je al bij het ontwerp nadenkt over de volgende levensfase van stoffen.