Van grondstof naar product
Van grondstof naar product
Deze slide heeft geen instructies
Producten maken
Veel stoffen uit de natuur kun je niet direct gebruiken.
Je moet grondstoffen eerst bewerken.
Een grondstof is een materiaal dat je gebruikt om iets te maken.
Na bewerking ontstaat een product dat bruikbaar is.
Open vanuit herkenning: brood, kleding en plastic komen niet direct uit de natuur in hun uiteindelijke vorm.
Wat is een productieproces?
Een productieproces is een reeks bewerkingen waarmee grondstoffen stap voor stap worden omgezet in een product. Die stappen voer je in een vaste volgorde uit, omdat elke stap voorbereidt op de volgende.
Benadruk het chemische idee van bewerken van stoffen: er gaan stoffen in, er ontstaan nieuwe tussenproducten of eindproducten.
Brood als voorbeeld
Grondstoffen: meel, water, zout, gist en olie
Deze stoffen worden samen deeg
Daarna volgen meer bewerkingen
Zo ontstaat uiteindelijk brood
Deze slide heeft geen instructies
De stappen bij brood
meel + water + zout + gist + olie → mengen → deeg → rijzen → luchtig deeg → kneden → deeg met kleine gasbellen → bakken bij 220 °C → brood
Gebruik de pijlnotatie hier bewust als keten: dit laat zien dat stoffen en tussenproducten stap voor stap veranderen.
Volgorde en nauwkeurigheid
De stappen moeten in de juiste volgorde
Elke bewerking moet precies gebeuren
Temperatuur en tijd zijn belangrijk
Alleen dan krijg je een goed product
Leg het verband met kwaliteit: als je te kort bakt of niet laat rijzen, verandert het eindproduct.
Wat is een productieproces?
een reeks bewerkingen
een soort grondstof
een meetinstrument
een eindproduct
Toetst het kernbegrip uit slides 2-6. Afleiders komen uit andere begrippen uit de les.
Blokschema's
De stappen van een productieproces geef je weer in een blokschema.
Een blokschema bestaat uit blokken en pijlen.
In elk blok staat een bewerking, zoals mengen, rijzen, kneden of bakken.
Deze slide heeft geen instructies
Wat laten de pijlen zien?
Stoffen die nodig zijn
Stoffen die ontstaan
De volgorde van de stappen
De stroom van stoffen door het proces
Koppel dit aan de term stofstroom. In scheikunde gaat het niet alleen om handelingen, maar ook om welke stoffen bewegen en veranderen.
Van links naar rechts
Links beginnen de grondstoffen
Rechts staat het eindproduct
Tussen de stappen ontstaan halfproducten
Zo zie je overzichtelijk hoe een product wordt gemaakt
Deze slide heeft geen instructies
Brood in een blokschema
In een blokschema van brood staan de bewerkingen in blokken en de stoffen bij de pijlen. Je ziet dan meteen welke grondstoffen het proces ingaan, welke halfproducten ontstaan en dat brood het eindproduct is.
Laat leerlingen het verschil horen tussen bewerking en stof: mengen is een bewerking, deeg is een stof of halfproduct.
Wat staat in een blok van een blokschema?
een halfproduct
een bewerking
een grondstof
een pijl
Toetst het verschil tussen bewerking en stof uit slides 7-10.
Besturen van het proces
In een fabriek bewaakt een procesoperator elke stap
De operator controleert het proces vanuit een controleruimte
Zo blijft de productie goed verlopen
Deze slide heeft geen instructies
Wat kan de operator aanpassen?
De toevoer van stoffen
De temperatuur
De duur van een bewerking
Zo kan het proces worden bijgestuurd
Benadruk dat kleine aanpassingen grote invloed kunnen hebben op het eindproduct.
Meten tijdens de productie
Sensoren meten voortdurend
Bijvoorbeeld temperatuur, druk en doorstroming
Die gegevens laten zien of het proces goed loopt
De operator bewaakt de instellingen
Deze slide heeft geen instructies
Kwaliteit controleren
Tijdens het productieproces worden monsters genomen van grondstoffen, halfproducten en het eindproduct. Onderzoek in het laboratorium laat zien of de kwaliteit goed is. Als een product niet aan de eisen voldoet, wordt de productie gestopt.
Noem dat kwaliteitscontrole hoort bij veilig en betrouwbaar produceren.
Wat kan een procesoperator bijsturen?
de kleur van het lokaal
de verkoopprijs
de temperatuur
de naam van het product
Gebaseerd op slides 11-14: operator stuurt procesvariabelen bij, niet zaken buiten het proces.
Duurzaam produceren
Voor elk productieproces zijn grondstoffen en energie nodig
Sommige grondstoffen raken op
Daarom is het belangrijk om slim en zuinig te produceren
Deze slide heeft geen instructies
Grondstoffen: opraakbaar of hernieuwbaar
Aardolie en erts worden niet of heel langzaam opnieuw gevormd
Deze grondstoffen kunnen opraken
Hernieuwbare grondstoffen worden in korte tijd weer aangevuld
Voorbeelden: hout, katoen, leer en tarwe
Maak duidelijk dat hernieuwbaar niet betekent onbeperkt: de voorraad moet wel even snel worden aangevuld als gebruikt.
Wat maakt een proces duurzaam?
Zo weinig mogelijk afval
Geen schadelijk afval
Gebruik van hernieuwbare grondstoffen
Nieuwe toepassingen voor afval
Deze slide heeft geen instructies
Recycling
Bij recycling wordt een gebruikt product weer grondstof voor een nieuw product. Daardoor zijn minder nieuwe grondstoffen nodig en ontstaat ook minder afval.
Koppel terug naar de centrale vraag: een productieproces is duurzamer als stoffen in de kringloop blijven.
Duurzame energie
Een product wordt nog duurzamer met duurzame energie
Voorbeelden: zonne-energie, windenergie en waterkracht
Dan is niet alleen de grondstof, maar ook de energiebron duurzamer
Deze slide heeft geen instructies
Cradle to cradle
Producten worden al ontworpen voor hergebruik
Ze zijn makkelijk uit elkaar te halen
Materialen kunnen worden gerecycled of biologisch afgebroken
Leg eenvoudig uit: afval is dan eigenlijk grondstof voor een volgende ronde.
Welke grondstof is hernieuwbaar?
erts
aardolie
tarwe
plastic
Toetst onderscheid tussen opraakbare en hernieuwbare grondstoffen uit slides 15-21.
Waarom past cradle to cradle bij duurzaam produceren?
Verwachte elementen: producten zo ontwerpen dat materialen opnieuw gebruikt kunnen worden, makkelijk uit elkaar halen, afval wordt weer grondstof.
Huiswerk
Maken 15,16, 20, 22, 23, 26 tm 28, 30, 33, 35, 36
Gebruik deze slide om af te ronden: duurzaam produceren betekent dat je al bij het ontwerp nadenkt over de volgende levensfase van stoffen.