4. De toekomst van de verzorgingsstaat

• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo, mavo
• Leerjaar 3,4

Introductie

Aan het eind van deze les kun je herkennen en uitleggen waarom de verzorgingsstaat vanaf de jaren 70 van de 20e eeuw in de problemen kwam en op welke manier de politiek hiermee omging.

Sociale zekerheid en de verzorgingsstaat

4. De toekomst van de verzorgingsstaat

Liberalen willen...

1. Een sterke verzorgingsstaat
2. Een grote rol voor de overheid
3. Een kleine rol voor de overheid
4. Zo weinig mogelijk veranderen

Wie verzorgde de liefdadigheid in Nederland rond 1850?

1. de gemeente en de kerk
2. de kerk en rijke burgers
3. familie en rijke burgers
4. rijke burgers en de gemeente

De sociale kwestie = ?

1. Arbeiders hadden slechte woon- en werkomstandigheden
2. Arbeiders konden door liefdadigheid van de rijke burgers een beter leven krijgen
3. Arbeiders gingen in steden wonen
4. Arbeiders richtten vakbonden op

Leerdoel

Aan het eind van deze les kun je herkennen en uitleggen waarom de verzorgingsstaat vanaf de jaren 70 van de 20e eeuw in de problemen kwam en op welke manier de politiek hiermee omging.

Sociale wetten

1. Wetten die de leef- en werkomstandigheden van arbeiders verbeteren.
2. Wetten die er voor zorgen dat arbeiders beter samenwerken.
3. Wetten die zorgen dat fabriekseigenaren meer rechten krijgen.
4. Wetten die de relatie tussen overheid en arbeiders vastleggen.

Welk begrip past bij deze afbeelding?

1. Verzorgingsstaat
2. Emancipatie
3. Verzuiling
4. Harmoniemodel

Hoe werd de samenwerking tussen de regering, de werkgevers en de overheid genoemd?

1. het harmoniemodel
2. de AOW
3. de sociaal economische raad
4. De verzorgingsstaat

Bekijk de bron.
Welk begrip is kenmerkend voor de tijd waarin dit affiche verscheen?

1. oorlogsjaren
2. verzorgingsstaat
3. wederopbouw

Welk begrip past er bij 'staat die zorgt voor burgers, bv. door middel van uitkeringen'.

1. Verzorgingsstaat
2. Sociale zekerheid
3. Democratie
4. Monarchie

Willem drees komt met:

1. het harmoniemodel
2. de aanpassingspolitiek
3. de kinderwet
4. de verzorgingsstaat

Een land met een overheid die veel geld uitgeeft aan onderwijs, gezondheidszorg en uitkeringen is:

1. Een luilekkerland
2. Een verzorgingsstaat
3. Een verzorgend land
4. Een bijstandsland

Problemen in de jaren '70 en '80

• Economische crisis (o.a. door oliecrisis): veel werklozen met een uitkering
• Oneigenlijk gebruik en fraude van uitkeringen
• Vergrijzing: meer gebruik van AOW
• Meer scheidingen: meer gebruik van Bijstandswet
• Mensen zien de uitkering als een recht
• Werken was niet aantrekkelijk door hoge uitkeringen

Het Amsterdam in de jaren 1970 kende woningnood tegelijk met langdurige leegstand. Jonge mensen zonder woonruimte kraakten leegstaande panden. De renovatie voor de kroningsceremonie van de koninklijke paleizen door het ministerie, maakte krakers boos omdat er volgens hen beter geld in nieuwe betaalbare woonruimte gestoken kon worden. Ook de snel stijgende (jeugd)werkloosheid speelde mee.

Toen Beatrix in 1980 werd gekroond als koningin gebruikte deze groep de kroning om aandacht te vragen voor hun problemen. Dit liep als snel uit in grote rellen.

Deze spotprent over de problemen in de verzorgingsstaat is in 1981 gemaakt door de tekenaar Jos Collignon.

Er zijn teveel mensen die van der verzorgingsstaat gebruik maken, waardoor het evenwicht weg is. Hiermee wordt het evenwicht tussen mensen die betalen voor de verzorgingsstaat en mensen die gebruik maken van de verzorgingsstaat bedoeld.

Beeldelement: de donkere wolk geven aan dat er storm op komst is. Er komen nog moeilijkere tijden aan (bijvoorbeeld: de vergrijzing), terwijl het schip nu al schade heeft en dreigt om te slaan.

Beeldelement: het schip, de verzorgingsstaat, dreigt om te slaan.

Beeldelement: het roer ligt in het water waardoor het schip onbestuurbaar is geworden. Met andere woorden: er moet iets gebeuren, maar het lijkt erop dat het al te laat is.

Afspraak tussen de overheid, de werkgevers en de werknemers over de hoogte van de lonen

1. Geleide loonpolitiek
2. Aanpassingspolitiek
3. Harmoniemodel
4. Verzorgingsstaat

Waarom wordt Drees ook wel 'Vadertje Drees' genoemd?

1. Omdat hij veel kinderen had.
2. Omdat hij zich bemoeide met iedereen.... Irritant!
3. Omdat hij Duitsland veroverde.
4. Omdat hij de verzorgingsstaat heeft bedacht.

Wat vond de politiek?

• Sociaal-democraten: afblijven van de verzorgingsstaat. De sterkste schouders dragen de zwaarste lasten. (PvdA)
• Confessionelen: rol van de overheid kan worden beperkt: 'goede christenen helpen elkaar'. (CDA)
• Liberalen: verzorgingsstaat kan blijven bestaan, maar er moet wel op bezuinigd worden. (VVD)

Maatregelen van de overheid

• Vanaf jaren ’80: forse bezuinigingen op uitkeringen en verlaging van de uitkeringen
• Strengere controle op uitkeringen door het UWV


• Aantrekkelijker maken van werk: deeltijd, thuiswerk en loon hoger dan een uitkering
• Strengere (her)keuring van arbeidsongeschikten en nieuwe wet: WIA

Hoewel de aanpassingen aan de verzorgingsstaat nodig zijn, zorgden de plannen van de overheid regelmatig voor onrust en protesten.

In 2002 gingen veel Nederlanders demonstreren tegen de plannen van toenmalig minister-president Jan Peter Balkenende. 

Sociale zekerheid

Sociale verzekeringen

Sociale voorzieningen

Werknemersverzekeringen

• WIA
  
• WW
• ZW

Volksverzekeringen

• AOW
• AWBZ
• ANW
• AKW

• WWB
  
• Wajong
  
• TW
  

De Nederlandse verzorgingsstaat

Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen

Werkloosheidswet

Ziektewet

Algemene Ouderdomswet

Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten

Algemene nabestaandenwet

Algemene Kinderbijslagwet

Voor iedereen die werkt

Voor iedereen

Wet werk en bijstand

Wet arbeidongeschiktheidsverzekering Jonggehandicapten

Toeslagenwet

Voor iedereen die niet zelf voor een eigen inkomen kan zorgen.

Wat werd er afgesproken in het poldermodel?

1. Lonen stijgen niet te veel, zodat Nederland beter kon concurreren
2. De belasting werd niet verhoogd
3. Bezuinigingen op de verzorgingsstaat
4. Je kreeg langer een uitkering

Juist of Onjuist: 'Het sociale zekerheidsstelsel is gebaseerd op solidariteit.'

1. juist
2. onjuist

Zijn de problemen nu opgelost?

• Door de vergrijzing is de pensioenleeftijd verhoogd naar 67 jaar, anders is de AOW onbetaalbaar
  
• Aantal niet-werkende mensen wordt groter dan aantal werkende mensen
• Armoede blijft (ook in Nederland) bestaan!
• Crisis aan het begin van de 21e eeuw zorgde voor grote werkloosheid

Hoe moet het nu verder?

De mening van de politiek over 

de verzorgingsstaat in de 21e eeuw

Rechts-liberalen

• VVD (Volkspartij voor Vrijheid en Democratie)
• De overheid moet zich zo min mogelijk bemoeien met de levens van mensen
• Lage uitkeringen, zodat werklozen eerder bereid zijn om werk te zoeken

Confessionelen

• O.a. het CDA (Christen Democratisch Appèl)
• Er moet bezuinigd worden op de verzorgingsstaat
• Niet alleen de overheid moet mensen helpen, ook moeten mensen vrienden en familie helpen als dat kan.

Sociaaldemocraten

• O.a. de Pvda (Partij van de Arbeid)
• De verzorgingsstaat moet worden aangepast
• Maatregelen zijn nodig zodat iedereen ook in de toekomst in welvaart kan leven.
• De belasting van de rijken kan omhoog kan om de verzorgingsstaat te kunnen blijven betalen

Links-liberalen

• O.a. D66 (Democraten '66) en GroenLinks
• De verzorgingsstaat moet worden aangepast aan de moderne samenleving


• D66 wil voorkomen dat mensen afhankelijk worden van een uitkering en wil dat mensen een goede opleiding krijgen 
• GroenLinks wil mensen met tijdelijke arbeidscontracten beschermen

Verzorgingsstaat niet aanpassen?

• O.a. SP (Socialistische Partij) en PVV (Partij voor de Vrijheid)
• De verzorgingsstaat zoveel mogelijk in stand houden
• De overheid moet maar ergens anders op bezuinigen, zoals de bureaucratie
• Hogere belastingen voor de allerrijksten 

Begrippen uit deze les

• fraude
• oneigenlijk gebruik
• vergrijzing
• UWV (Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen)

Personen uit deze les

• Willem Drees
• Joop den Uyl
• Jan Peter Balkenende

Jaartallen uit deze les

• 1973: eerste oliecrisis
  
• 1979: tweede oliecrisis en begin economische crisis
• Vanaf jaren 80: aanpassingen in de verzorgingsstaat

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd

Stel 1 vraag over iets dat je deze les nog niet zo goed hebt begrepen