7.4 Evolutietheorie in ontwikkeling

• Biologie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4

§3: Met hulp van gidsfossielen kunnen wetenschappers aardlagen dateren. Welke fossielen zijn het best te gebruiken als gidsfossielen?

1. Een fossiel dat alleen in een bepaald gebied voorkomt.
2. Een fossiel dat wijdverspreid voorkomt.
3. Een fossiel van een soort die gedurende lange tijd op aarde heeft geleefd.
4. Een fossiel van een soort die slechts een korte tijd voorkwam.

§3: Hoe noem je een fossiel dat de verwantschap tussen verschillende soorten verduidelijkt?

C-14 methode

Zolang een organisme leeft blijft de verhouding tussen ¹²C en ¹⁴C gelijk. Zodra het organisme sterft wordt de hoeveelheid ¹⁴C steeds minder en de verhouding tussen ¹²C en ¹⁴C verandert dus.

Meet je de verhouding, dan kun je de ouderdom van een organisme vaststellen.

Organismen ouder dan 60.000 jaar hebben te weinig ¹⁴C over voor nauwkeurige meting. Dan maken wetenschappers gebruik van andere isotopen voor de ouderdomsbepaling.

C14-methode

• Koolstof-isotoop uit dampkring
• Halveringstijd 5370 jaar
• ¹⁴C:¹²C bepaalt leeftijd

Elementen worden ingedeeld naar het aantal protonen in de atoomkern. En van alle elementen bestaan varianten met een verschillend aantal neutronen in de kern. Zo'n variant heet een isotoop.

In een bepaald organisme is nog maar 6,25% C14 aanwezig. Hoe oud is dit fossiel?

1. 5730 jaar
2. 11460 jaar
3. 17190 jaar
4. 22920 jaar

§7.4: Evolutietheorie in ontwikkeling

Leerdoelen

Je beschrijft theorieën over het ontstaan van de bouwstenen voor leven.

Je beschrijft theorieën over het ontstaan van de eerste prokaryote en eukaryote cellen.

Je maakt en interpreteert clades

Ontstaan van de eerste organismen

1. Anaerobe heterotrofe bacteriën leefden in de zuurstofloze oersoep 

2.  Foto-autotrofe bacteriën maakten hun eigen organische stoffen via fotosynthese. Zij brachten zuurstof in de oersoep en de atmosfeer

3. Prokaryoten gebruikten de zuurstof om efficiënt energie uit organische moleculen vrij te maken.

01:43

Wat is het belangrijkste verschil tussen pro- en eukaryoten?

Zet de stappen van de endosymbiose theorie in de juiste volgorde.

Prokarypten nemen zuurstof gebruikende bacteriën op. 

Prokarypten nemen foto-autotrofe bacteriën op. 

Er ontstaan verschillende typen prokaryoten.

Er ontstaan mitochondriën en chloroplasten

Wat zijn argumenten voor de endosymbiose theorie?
1 of meer antwoorden zijn goed

1. Mitochondriën en chloroplasten hebben eigen DNA
2. Mitochondriën en chloroplasten delen zoals bacteriën.
3. Mitochondriën en chloroplasten hebben bacterieel DNA
4. Mitochondriën en chloroplasten delen niet.

Cladogram

Clade: Groep organismen die een uniek homoloog kenmerk delen. (homioloog = zelfde bouw, andere functie)

Cladogram: evolutionaire stamboom die berust op clades

• Voor het maken van clades bestuderen onderzoekers het DNA en de eigenschappen van organismes. 
• Computers vergelijken DNA, zoeken naar evolutionaire verbanden en plaatsen organismen in clades.
• Convergente evolutie kan het indelen in clades soms in de war brengen (Waarom?)

Geen Clade, want er is geen gemeenschappelijke voorouder

Geen Clade, want niet alle nakomelingen zitten in de groep

Welk dier is het meest verwant aan dier 2 op grond van dit cladogram?

1. 1
2. 3
3. 4
4. 5

Aan de slag!

Opdrachten: 28, 32, 33, 34, 35, 37
Extra oefening (context): 39, 40