Bioamrywiaeth a Dosbarthu
Bioamrywiaeth a Dosbarthu
null
Nod y wers
Gallaf esbonio sut mae biolegwyr yn dosbarthu organebau ac yn asesu bioamrywiaeth ar lefelau gwahanol gan ddefnyddio tystiolaeth morffolegol, biocemegol a genetig.
Deze slide heeft geen instructies
Pa eiriau sy'n dod i'r meddwl wrth glywed 'bioamrywiaeth' a 'dosbarthu'?
Defnyddiwch y cwmwl geiriau i ganfod syniadau cychwynnol fel rhywogaethau, grwpiau, DNA, cynefin, amrywiaeth neu esblygiad. Gofynnwch pam dewiswyd rhai geiriau.
Pam dosbarthu organebau?
Trefnu'r amrywiaeth enfawr o organebau
Dangos perthnasoedd rhwng grwpiau
Helpu adnabod ac enwi rhywogaethau
Gwneud cyfathrebu gwyddonol yn fwy cyson
Pwysleisiwch fod dosbarthu yn offeryn gwyddonol i wneud synnwyr o amrywiaeth byw, nid dim ond rhestr o enwau.
Natur betrus dosbarthu
Nid yw systemau dosbarthu'n derfynol. Wrth i dystiolaeth newydd ymddangos, yn enwedig data DNA a biocemegol, gall biolegwyr newid lle mae organeb yn perthyn. Felly mae dosbarthu yn adlewyrchu'r dystiolaeth orau sydd ar gael ar y pryd.
Gall myfyrwyr feddwl bod dosbarthu'n gwbl sefydlog. Tynnwch sylw at y ffaith ei fod yn newid wrth i ddealltwriaeth o esblygiad wella.
Perthnasoedd esblygiadol
Nod dosbarthu modern yw adlewyrchu perthnasoedd esblygiadol.
Mae organebau sy'n perthyn yn agos yn cael eu rhoi gyda'i gilydd oherwydd eu bod yn rhannu hynafiad cyffredin mwy diweddar.
Peidiwch â chyflwyno manylion cladistig manwl os nad oes angen; y pwynt allweddol yw bod dosbarthu modern yn seiliedig ar berthynas esblygiadol, nid ar debygrwydd arwynebol yn unig.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Y system tri pharth
Mae'r system tri pharth yn rhannu organebau yn:
Bacteria
Archaea
Eukarya
Mae hon yn system sy'n pwysleisio gwahaniaethau dwfn ar lefel gellog a moleciwlaidd.
Os yw dosbarth wedi gweld procaryotau ac ewcaryotau o'r blaen, cysylltwch y tri pharth â'r gwahaniaethau hynny.
Cymharu â'r pum Teyrnas
Mae'r system pum Teyrnas yn cynnwys:
Procaryotae
Protoctista
Plantae
Fungi
Animalia
Mae'r system tri pharth yn gwahanu'r procaryotau'n fwy manwl na'r system bum Teyrnas.
Y gymhariaeth bwysig yw bod y system tri pharth yn adlewyrchu tystiolaeth foleciwlaidd newydd, yn enwedig y gwahaniaeth rhwng Bacteria ac Archaea.
Beth yw prif nod dosbarthu modern?
Dangos lliwiau
Adlewyrchu esblygiad
Mesur poblogaethau
Enwi cynefinoedd
Mae'r distracwyr yn cyfeirio at syniadau cysylltiedig ond anghywir: nodweddion allanol yn unig, ecoleg, neu gynefinoedd. Y syniad craidd yw perthnasoedd esblygiadol.
Cwblhewch y crynodeb
Yn y system tri pharth, caiff organebau eu rhannu'n Bacteria, Archaea ac Eukarya. Mae'r dull modern yn ceisio adlewyrchu perthnasoedd esblygiadol. Yn y system pum teyrnas mae organebau yn cael eu dosbarthu i Procaryota, Protocista, Ffwng, Plantae, ac Animalia
Mae pob bwlch yn profi term llwythog o'r bloc cyntaf: natur y grwpiau, y tri pharth, a sail esblygiadol dosbarthu.
Nodweddion y Teyrnasoedd
Ewcaryotau aml-gellog
Cloroplastau mewn llawer o gelloedd
Waliau cell o gellwlos
Maeth autotroffig drwy ffotosynthesis fel arfer
Ewcaryotau
Waliau cell o gitin
Corff wedi'i wneud o hyffae yn aml
Maeth heterotroffig drwy amsugno
Plantae
Fungi
Atgoffwch fyfyrwyr nad yw ffyngau'n blanhigion, er eu bod yn llonydd ac â wal gell.
Nodweddion y Teyrnasoedd
Animalia
Ewcaryotau aml-gellog
Dim wal gell
Maeth heterotroffig drwy fwyta
Yn aml â meinweoedd ac organau arbenigol
Gellir crynhoi yma fod y pum Teyrnas yn cael eu gwahaniaethu gan fath cell, lefel trefniadaeth a dull maeth.
Pa deyrnas sydd â waliau cell o gitin?
Plantae
Animalia
Fungi
Protoctista
Mae myfyrwyr yn aml yn cymysgu ffyngau â phlanhigion am fod wal gell gan y ddau. Y gwahaniaeth allweddol yw gitin yn Fungi a chellwlos yn Plantae.
Cwblhewch y disgrifiad
Mae Procaryotae fel arfer yn ungellog ac nid oes ganddynt gnewyllyn. Mae Plantae fel arfer yn autotroffig ac mae eu waliau cell wedi'u gwneud o gellwlos. Mae Animalia a dull maethiad heterotroffig.
Mae'r testun yn ailgylchu nodweddion craidd y teyrnasoedd heb gyflwyno enghreifftiau newydd.
Tystiolaeth ffisegol a biocemegol
Gellir asesu perthynasrwydd organebau drwy ddefnyddio:
Nodweddion ffisegol megis strwythur a morffoleg
Dulliau biocemegol megis proteinau, ensymau a DNA
Po fwyaf tebyg yw'r dystiolaeth, y mwyaf tebygol yw perthynas agos.
Pwysleisiwch nad yw un math o dystiolaeth bob amser yn ddigon; mae biolegwyr yn cyfuno ffynonellau tystiolaeth.
Problem cydgyfeiriant morffolegol
Weithiau mae organebau'n edrych yn debyg oherwydd eu bod wedi addasu i amgylchedd tebyg, nid oherwydd perthynas agos.
Gelwir hyn yn gydgyfeiriant morffolegol, ac mae'n gallu camarwain dosbarthu os defnyddir siâp neu ffurf yn unig.
Enghraifft ddefnyddiol i'w rhoi ar lafar yw bod nodweddion tebyg yn gallu esblygu'n annibynnol mewn llinachau gwahanol.
Adnabod olion bysedd genynnol DNA
Mae adnabod olion bysedd DNA yn cymharu patrymau DNA rhwng organebau.
Mae patrymau mwy tebyg yn awgrymu perthynas esblygiadol agosach, ac mae'r dull hwn yn osgoi dibynnu ar debygrwydd allanol yn unig.
Defnyddiwch y term a roddwyd yn y fanyleb: 'adnabod olion bysedd genynnol' DNA.
Astudiaethau ensymau a DNA
Mae cymharu ensymau, dilyniannau DNA neu gynhyrchion genynnol yn rhoi tystiolaeth fwy uniongyrchol o berthynasrwydd.
Mae hyn yn aml yn fwy dibynadwy na nodweddion allanol pan fo cydgyfeiriant morffolegol yn broblem.
Gallwch grybwyll bod moleciwlau'n cronni newidiadau dros amser, felly maent yn ddefnyddiol ar gyfer asesu perthynas.
Pam mae DNA yn fwy dibynadwy na siâp weithiau?
Mae'n dangos lliw
Mae'n osgoi cydgyfeiriant
Mae'n mesur maint
Mae'n cyfrif rhywogaethau
Y prif gysyniad yw bod tebygrwydd allanol yn gallu codi'n annibynnol, ond mae tystiolaeth foleciwlaidd yn fwy uniongyrchol ar gyfer perthynasrwydd.
Sut gall cydgyfeiriant morffolegol gamarwain dosbarthu?
Disgwylir cyfeiriad at organebau'n edrych yn debyg oherwydd addasu i amgylcheddau tebyg, nid oherwydd hynafiad cyffredin diweddar. Dylid sôn bod hyn yn gallu camarwain dosbarthu ar sail morffoleg yn unig.
Cwblhewch y crynodeb
Gellir asesu perthynasrwydd drwy nodweddion ffisegol a dulliau biocemegol. Mae adnabod olion bysedd DNA yn cymharu patrymau genetig ac mae astudiaethau ensymau hefyd yn rhoi tystiolaeth ddefnyddiol.
Mae'r geiriau coll yn dod yn uniongyrchol o'r sleidiau 11–14 ac yn gwahaniaethu rhwng tystiolaeth ffisegol a moleciwlaidd.
Y cysyniad o rywogaeth
Mae rhywogaeth yn grŵp o organebau sy'n gallu bridio gyda'i gilydd i gynhyrchu epil ffrwythlon.
Mae'r cysyniad hwn yn sail i ddosbarthu oherwydd rhywogaeth yw'r uned sylfaenol yn y system.
Os oes angen, nodwch fod hyn yn gweithio orau ar gyfer organebau sy'n atgenhedlu'n rhywiol.
Y system finomaidd
Mae'r system finomaidd yn rhoi dau enw i bob rhywogaeth:
enw'r genws
enw'r rhywogaeth
Mae hyn yn creu system enwi safonol ar draws y byd.
Gallwch roi enghraifft lafar os dymunir, ond nid oes angen ychwanegu un os nad yw'n hanfodol i'r wers hon.
Cwblhewch y diffiniad
Mae rhywogaeth yn grŵp o organebau sy'n gallu bridio gyda'i gilydd i gynhyrchu epil ffrwythlon. Yn y system finomaidd, mae pob organeb yn cael dau enw safonol ar draws y byd.
Mae'r bwlchau'n targedu'r geiriau allweddol mwyaf tebygol o ymddangos mewn cwestiynau arholiad.
Beth yw bioamrywiaeth?
Bioamrywiaeth yw nifer ac amrywiaeth yr organebau sydd i'w cael mewn rhanbarth daearyddol penodol.
Mae'n cynnwys amrywiaeth rhwng cynefinoedd, rhwng rhywogaethau, ac o fewn rhywogaethau.
Mae hwn yn ddiffiniad craidd; cysylltwch ef yn ddiweddarach â lefelau cynefin, genetig a moleciwlaidd.
Bioamrywiaeth: lle ac amser
Nid yw bioamrywiaeth yn aros yr un fath.
Mae'n amrywio'n ofodol rhwng rhanbarthau a chynefinoedd
Mae'n newid dros amser
Mae llawer o ffactorau amgylcheddol a biolegol yn effeithio arni
Gall ffactorau gynnwys hinsawdd, aflonyddwch, colli cynefin a dylanwad dynol, ond cadwch y sleid yn gyffredinol fel yn y fanyleb.
Asesu bioamrywiaeth mewn cynefin
Gellir asesu bioamrywiaeth cynefin drwy fesur:
cyfoeth rhywogaethau: faint o rywogaethau sydd yno
poblogaeth: niferoedd yr unigolion
Mae'r ddau yn bwysig i ddisgrifio cymuned fiolegol.
Paratowch y tir ar gyfer mynegeion meintiol drwy egluro nad yw cyfrif rhywogaethau yn unig yn ddigon.
Indecs Amrywiaeth Simpson
Mae Indecs Amrywiaeth Simpson yn ffordd o fesur bioamrywiaeth mewn cynefin.
Mae'n ystyried nifer y rhywogaethau a nifer yr unigolion ym mhob rhywogaeth, felly mae'n rhoi darlun mwy cyflawn na chyfrif syml.
Nid oes angen rhoi'r fformiwla oni bai eich bod am ei hadolygu ar lafar; prif bwynt y sleid yw beth mae'r mynegai'n ei fesur.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Bioamrywiaeth ar lefel enynnol
Mewn rhywogaeth, gellir asesu bioamrywiaeth drwy edrych ar amrywiaeth yr alelau yng nghyfanswm genynnol y boblogaeth.
Mae mwy o amrywiaeth alelau fel arfer yn golygu mwy o amrywiaeth genetig.
Defnyddiwch 'cyfanswm genynnol' fel cyfatebiaeth i gene pool os yw hynny'n gyfarwydd i'r dosbarth.
Loci polymorffig
Un ffordd o fesur amrywiaeth genetig yw cyfrannedd y loci polymorffig ar draws y genom.
Po fwyaf o loci sydd â mwy nag un alel mewn poblogaeth, y mwyaf yw'r bioamrywiaeth genetig.
Eglurwch ar lafar fod 'polymorffig' yn golygu bod mwy nag un ffurf alel yn bresennol ar y locws hwnnw.
Lefel foleciwlaidd
Gellir asesu bioamrywiaeth ar lefel foleciwlaidd gan ddefnyddio:
adnabod olion bysedd DNA
dilyniannodi DNA
Mae'r dulliau hyn yn cymharu gwahaniaethau yn y deunydd genetig ei hun.
Cysylltwch hyn yn ôl at y sleidiau dosbarthu: mae'r un math o dystiolaeth foleciwlaidd yn ddefnyddiol ar gyfer perthynasrwydd a bioamrywiaeth.
Beth mae Indecs Amrywiaeth Simpson yn ei ystyried?
Lliw a siâp
Alelau a loci
Rhywogaethau ac unigolion
Genws a theyrnas
Mae'r ateb cywir yn cyfuno cyfoeth rhywogaethau a niferoedd unigolion ym mhob rhywogaeth, nid geneteg na dosbarthiad enwau.
Cwblhewch y crynodeb
Mewn cynefin, mae bioamrywiaeth yn dibynnu ar gyfoeth rhywogaethau a hyd yn oededd. Mewn poblogaeth, gellir asesu amrywiaeth genetig drwy edrych ar amrywiaeth yr alelau a chyfrannedd y loci polymorffig ar draws y genom.
Mae hyn yn cysylltu lefel cynefin a lefel genetig mewn un gweithgaredd cryno.
Sut mae asesu bioamrywiaeth yn wahanol ar lefelau gwahanol?
Dylai ateb da gymharu o leiaf ddwy lefel, e.e. cynefin, genetig neu foleciwlaidd, a nodi beth yn union sy'n cael ei fesur ym mhob un.
Sut crëwyd bioamrywiaeth?
Crëwyd bioamrywiaeth drwy ddethol naturiol.
Mae amrywiad rhwng organebau yn golygu bod rhai unigolion yn fwy addas i'w hamgylchedd. Dros amser, mae addasiadau buddiol yn dod yn fwy cyffredin.
Cadwch y ffocws ar y mecanwaith cyffredinol: amrywiad, dethol, a chynnydd mewn addasiadau buddiol.
Mathau o addasiadau
Patrymau gweithredu organeb
Gall ymddygiad helpu i gael bwyd, osgoi ysglyfaethwyr neu ddod o hyd i gymar
Gall hyn hefyd gael ei ffafrio gan ddethol naturiol
Anatomegol a ffisiolegol
Anatomegol: nodweddion strwythurol y corff
Ffisiolegol: sut mae prosesau'r corff yn gweithio
Gall y ddau wella goroesiad ac atgenhedlu
Ymddygiadol
Os oes amser, rhowch enghreifftiau llafar byr o bob math o addasiad.
Bioamrywiaeth ac addasu
Mae gwahanol amgylcheddau'n ffafrio gwahanol addasiadau.
Dros amser, mae hyn yn arwain at fwy o amrywiaeth rhwng organebau, gan greu a chynnal bioamrywiaeth ar lefelau gwahanol.
Dyma'r sleid sy'n cysylltu'r rhan esblygiadol â'r syniad ehangach o fioamrywiaeth.
Pa fath o addasiad yw patrwm mudo?
Anatomegol
Ffisiolegol
Ymddygiadol
Moleciwlaidd
Mae'r distractor 'moleciwlaidd' yn fwriadol yn gysylltiedig â rhan gynharach y wers, ond nid yw'n fath o addasiad ar y sleidiau hyn.
Geirfa
dosbarthu - trefnu organebau mewn grwpiau ar sail nodweddion a pherthnasoedd
hierarchaidd - wedi'i drefnu mewn lefelau o grwpiau bach i grwpiau mwy
rhywogaeth - grŵp o organebau sy'n gallu bridio i gynhyrchu epil ffrwythlon
system finomaidd - system enwi dau ran ar gyfer rhywogaethau
bioamrywiaeth - nifer ac amrywiaeth organebau mewn ardal benodol
cydgyfeiriant morffolegol - pan fo organebau'n ymddangos yn debyg heb fod yn perthyn yn agos
dethol naturiol - proses lle mae nodweddion buddiol yn dod yn fwy cyffredin dros amser
Deze slide heeft geen instructies
Geirfa
Procaryotae - teyrnas o organebau procaryotig heb gnewyllyn
Protoctista - teyrnas amrywiol o ewcaryotau, yn aml yn ungellog
loci polymorffig - safleoedd ar y genom lle mae mwy nag un alel yn bresennol
adnabod olion bysedd DNA - dull o gymharu patrymau DNA rhwng organebau
dilyniannodi DNA - canfod trefn basau mewn DNA
Indecs Amrywiaeth Simpson - mynegai i asesu bioamrywiaeth mewn cynefin
cyfanswm genynnol - holl alelau poblogaeth benodol
Deze slide heeft geen instructies
Beth yw bioamrywiaeth?
Nifer o rhywogaethau mewn ardal
Ymddygiad anifeiliaid
Proses o detholiad naturiol
Nifer o rhywogaethau a nifer o fewn poblogaethau
Deze slide heeft geen instructies
Beth yw mantais bioamrywiaeth?
Cyfangu ffynhonell bwyd
Lleihau llygredd
Llai o amrywiad geneteg
Cynnal ecosystemau
Deze slide heeft geen instructies
Pa ardal sydd a fywaf o bioamrywiaeth?
Yr Arctig
Fforestydd derw Ewrop
Fforestydd glaw ar y cyhydedd
Savannah canol Affrig
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Beth yw bioamrywiaeth?
Nifer o rhywogaethau mewn ardal
Ymddygiad anifeiliaid
Proses o detholiad naturiol
Nifer o rhywogaethau a nifer o fewn poblogaethau
Deze slide heeft geen instructies
Beth yw mantais bioamrywiaeth?
Cyfangu ffynhonell bwyd
Lleihau llygredd
Llai o amrywiad geneteg
Cynnal ecosystemau
Deze slide heeft geen instructies
Pa ardal sydd a fywaf o bioamrywiaeth?
Yr Arctig
Fforestydd derw Ewrop
Fforestydd glaw ar y cyhydedd
Savannah canol Affrig
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Beth yw strwythur homologaidd?
Swyddogaethau tebyg mewn rhywogaethau gwahanol
Rhannau'r corff heb unrhyw berthynas
Strwythur tebyg a hunafiad cyffredin
Strwythur sydd a dim pwrpas
Deze slide heeft geen instructies
Beth yw diffiniad esblygiad cydgyfeiriol?
Rhywogaethau tebyg yn newid i fewn i rhai newydd
Hunafiad cyfferdin yn datblygu nodweddion newydd
Rhwyogaethau heb berthynas yn diflannu
Rhwyogaethau gwahanol yn datblygu nodweddion tebyg
Deze slide heeft geen instructies
Pa un sy'n esiampl o nodweddion cydweddol?
Adenydd adar a esgyll morfil
Adenydd adar a pryfed
Coesau cathod a cwn
Aelodau blaen morfil a bodau dynol
Deze slide heeft geen instructies
Beth yw esblygiad dargyfeiriol?
Rhywogaethay yn datblygu nodweddion tebyg mewn amgylchedd tebyg
Esblygiad o rhywogaethau o ymyl difodiant
Addasiad ar gyfer nodweddion penodol dan ddylanwad bodau dynol
Rhywogaethau yn datblygu nodweddion gwahanol o hunafiad cyffredin
Deze slide heeft geen instructies
Which pair represents homologous structures?
Adenydd iar fach yr haf a aderyn
Pigyn cactws a dail
Braich dynol a adenydd ystlum
Esgyll siarc a fflipiwr dolffin
Deze slide heeft geen instructies