B2 Hst 5.2 Verzet en het laatste oorlogsjaar.

• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo b, k
• Leerjaar 2

De Tweede Wereldoorlog

H5.2 Verzet en het laatste oorlogsjaar

Basis 2 - periode 4

Leerdoelen

Aan het eind van deze les...

...kan je uitleggen wat het begrip hongerwinter betekend. (R)

...kan je uitleggen wat het verzet is. (R)

...kan je uitleggen hoe het leven was onder de Duitse bezetting. (T1)

...kan je uitleggen hoe er een eind kwam een de Tweede Wereldoorlog in Nederland. (R)

Wat is wat?

Dikgedrukt = een begrip

schuin = moeilijk woord

uitleg van begrip

Hierin staat de uitleg van het begrip. Schrijf het begrip en de betekenis op in je schrift.

uitleg van moeilijk woord

Hierin staat de uitleg van het moeilijke woord. Schrijf het op in je schrift.

uitleg

Hierin staat de uitleg over een bepaald onderwerp.

Op de bron

Blz. X

blz. 124B

de Duitse bezetting

De jaren 1940-1945, toen Nederland werd bestuurd door Nazi-Duitsland.

NSB

Nationaal Socialistische Beweging; was een Nederlandse politieke partij die in de Tweede Wereldoorlog collaboreerde met de Duitsers.

het Verzet

Verzamelnaam voor allerlei personen en groepen die tijdens de Tweede Wereldoorlog de Duitsers op allerlei manieren probeerde tegen te werken. 

collaboreren

Samenwerken met de vijand.

Video

13 in de oorlog

Gewapend verzet (deel 1)

04:58

Wat is 'onderduiken'?

1. Jezelf verstoppen voor de bezetter.
2. Jezelf aansluiten bij de bezetter.
3. Jezelf voor schut zetten bij de bezetter.
4. Jezelf onder proberen te duiken in de zee.

05:00

Op welke manier probeerden mensen onder te duiken?

1. Door zichzelf te verstoppen in kleine geheime ruimten.

2. Door zichzelf te verstoppen in een hutje in het bos.

3. Door hun identiteit te veranderen met een vals paspoort.

06:45

Hoe noemen we de groep mensen die papieren en andere zaken vervalsten?

1. De collaborateurs
2. De NSB
3. Het verzet
4. De NSDAP

08:37

Welke papieren werden door het verzet in de Tweede Wereldoorlog vervalst?

1. Voedselbonnen
2. Paspoorten
3. Fietsbewijzen
4. Rijbewijzen

Video

13 in de oorlog

Gewapend verzet (deel 2)

00:20

Waarom zouden de Duitse bezetters alle wapens in Nederland verboden hebben?

02:02

Op welke manier communiceerde het verzet met Engeland?

1. Via een zender en morsecode.
2. Via een radio en televisie.
3. Via het internet.
4. Via een zender en postduiven.

02:47

Via welke zender kregen de verzetsstrijders berichten terug van Engeland?

1. Radio Hollandia
2. Radio Oranje
3. Radio Den Haag
4. Radio 538

05:36

Wat doet een verrader?

1. Die verklapt waar verzetsmensen zitten.
2. Die verklapt waar ondergedoken mensen zitten.
3. Die verklapt mensen die het niet eens zijn met de Duitsers.
4. Die werkt samen met de Duitsers.

10:02

Waarom namen de Duitsers wraak wanneer een verrader werd vermoord door het verzet?

1. Zodat de rest van Nederland mee ging doen met het verzet.
2. Zodat de rest van Nederland de Duitsers gingen helpen.
3. Zodat mensen bang waren om tegen de Duitsers in opstand te komen.
4. Geen van deze antwoorden is goed.

Onderduiken

• Onderduiken om je te verbergen zodat je niet wordt opgepakt door de politie of Duitsers.
• Dit zijn niet alleen Joden, maar iedereen die het risico loopt opgepakt te worden: studenten, mannen, verzetsstrijders enz.
• Op het hoogtepunt zijn er alleen al in Nederland ruim 350.000 mensen ondergedoken

Onderduiken

Niet iedereen was het eens met de ideeën van de Duitsers. En niet iedereen wilde meewerken. Als je de kans had om gepakt te worden (wat je niet wilde) kon je onderduiken, zodat je niet opgepakt werd door de Duitsers.

Dit waren niet alleen Joden, maar iedereen die het risico loopt opgepakt te worden: studenten, mannen, verzetsstrijders enz. 

luister mij

onderduiken

Op een geheime plek jezelf verbergen, zodat je niet gepakt kan worden.&nbsp;<div>Je had hulp nodig van het verzet om onder te kunnen duiken. Maar het was gevaarlijk, want je had toch de kans om verraden te worden.</div>

Onderduiken

• Onderduiken om je te verbergen zodat je niet wordt opgepakt door de politie of Duitsers.
• Dit zijn niet alleen Joden, maar iedereen die het risico loopt opgepakt te worden: studenten, mannen, verzetsstrijders enz.
• Op het hoogtepunt zijn er alleen al in Nederland ruim 350.000 mensen ondergedoken

Verzet

Verzet

Het verzet is een verzamelnaam voor personen en groepen die tijdens de Tweede Wereldoorlog op allerlei manieren de Duitsers tegenwerkten. Illegale kranten rondbrengen, onderduikers helpen, paspoorten vervalsen, gingen naar rechts waar de Duitsers zeiden dat je naar links moest. En ga zo maar door. 

luister mij

het verzet

Versamenlaam voor personen en groepen die tijdens de Tweede Wereldoorlog op allerlei manieren de Duitsers tegenwerkten.

In totaal waren er rond de 45.000 Nederlanders die actief verzet pleegden.

Maar dat konden ze niet doen zonder de hulp van honderduizenden anderen.

Verzet plegen was levensgevaarlijk: niet alleen voor jezelf, maar ook voor je omgeving.

Rond de 45.000 Nederlanders waren tijdens de Tweede Wereldoorlog actief verzet aan het plegen tegen de Duitse bezetters. Deze mensen kregen daarbij hulp van honderdduizenden anderen die indirect hielpen. 

Het verzet was levensgevaarlijk. Niet alleen voor jezelf, maar ook voor je omgeving. 

Om te voorkomen dat Joden worden opgepakt,

worden identiteitsbewijzen vervalst...

Dolle Dinsdag: 5 september 1944

• De opmars van de geallieerden na D-Day gaat erg snel.
• De gebeurtenissen worden gevolgd op illegale radio's: "Ze zijn in Nederland!"

Dolle Dinsdag

Na D-day gaat de geallieerde opmars erg snel. Op illegale radio's worden de gebeurtenissen rondom D-day en de opmars nauwlettend gevolgd. 

Op 5 septemeber 1944 komt er groot nieuws voor de radio "Ze zijn in Nederland". 

luister mij

illegale radio

Tijdens de Duitse bezetting waren radio's verboden. Daarom bouwden mensen deze illegaal. Op de foto zie je zo'n illegale radio.

Dolle Dinsdag: 5 september 1944

• De opmars van de geallieerden na D-Day gaat erg snel.
• De gebeurtenissen worden gevolgd op illegale radio's: "Ze zijn in Nederland!"

Duitsers gingen

op de vlucht

• Duitse soldaten slaan op de vlucht voor de naderende geallieerden.
  
• Maar de geallieerden komen helemaal niet...
• Het volksfeest was veel te voorbarig losgebarsten.

Duitse capitulatie

4 mei 1945

Op 5 mei 1945 kiest Luitenant-Generaal Charles Foulkes namens de geallieerden Hotel De Wereld voor de besprekingen met de Duitse Kolonel-Generaal Johannes Blaskowitz over de overgave van de Duitse bezetter in Nederland. Foulkes zou voor deze plaats hebben gekozen wegens de ligging van Wageningen aan het toenmalige front, de afwezigheid van burgers vanwege de evacuatie van de plaats en de symboliek van de naam "De Wereld". Prins Bernhard is bij de besprekingen aanwezig.

Duitse capitulatie

4 mei 1945

• In Hotel De Wereld in Wageningen wordt op 5 mei onderhandeld over de onvoorwaardelijke overgave van de Duitse troepen in Nederland.
• De Duitse troepen hebben zich overigens al op 4 mei overgegeven aan de geallieerden.

luister mij

onderhandelingen

Op 5 mei 1945 kiest <span style="text-decoration-line:underline">Charles Foulkes</span> namens de geallieerden Hotel De Wereld voor de besprekingen met de Duitse Kolonel-Generaal <span style="text-decoration-line:underline">Johannes Blaskowitz</span> over de overgave van de Duitse bezetter in Nederland. Foulkes zou voor deze plaats hebben gekozen wegens de ligging van Wageningen aan het toenmalige front, de afwezigheid van burgers vanwege de evacuatie van de plaats en de symboliek van de naam "De Wereld". Ook <span style="text-decoration-line:underline">Prins Bernhard</span> is bij de besprekingen aanwezig.

Op 5 mei 1945 kiest Luitenant-Generaal Charles Foulkes namens de geallieerden Hotel De Wereld voor de besprekingen met de Duitse Kolonel-Generaal Johannes Blaskowitz over de overgave van de Duitse bezetter in Nederland. Foulkes zou voor deze plaats hebben gekozen wegens de ligging van Wageningen aan het toenmalige front, de afwezigheid van burgers vanwege de evacuatie van de plaats en de symboliek van de naam "De Wereld". Prins Bernhard is bij de besprekingen aanwezig.

De Bevrijding

5 mei 1945

De Bevrijding

5 mei 1945

De bevrijding wordt tegenwoordig gevierd op 5 mei, maar Nederland werd niet overal op 5 mei bevrijd: soms was het eerder, soms veel later, zoals op Texel. 

Dit eiland werd pas op 20 mei 1945 bevrijd.

luister mij

Bevrijdingsdag

Elk jaar op 5 mei vieren we in Nederland onze vrijheid. Het is de dag van de Duitse overgave en de winst van de geallieerden.&nbsp;

Slag om Arnhem: september 1944

• De Geallieerden willen doorstoten tot het noordelijk deel van Nederland, om daar vandaan Duitsland binnen te vallen, maar ze vergissen zich in kracht van de Duitsers.
• Operatie Market Garden is mislukt bij Arnhem ('Brug te ver').

Video

Operatie Market Garden 

Journaal 17 september 1944

Hongerwinter

november 1944 - april 1945

Doordat er geen kolen meer waren (brandstof), er was geen toevoer van voedsel en de Duitsers hadden de hoofdroutes naar Nederland geblokkeerd, was er nauwelijks meer voedsel in de winter van 1944-1945.

Hierdoor moesten de mensen uitwijken naar extreme maatregelen om in leven te blijven. (Vogels, honden en tulpenbollen werden gegeten.)

Het systeem van de distributiebonnen, dat al in 1939 was ingevoerd, werkt in de laatste fase van de oorlog niet meer: er wás gewoon niets meer

Aan het begin van de oorlog werden voedselbonnen verspreid om alle mensen te voorzien van dezelfde hoeveelheid voedsel.

Het systeem van voedselbonnen werkte in het laatste jaar van de oorlog niet meer. Er was gewoonweg geen voedsel meer.

Duitse capitulatie

4 mei 1945

Op 5 mei 1945 kiest Luitenant-Generaal Charles Foulkes namens de geallieerden Hotel De Wereld voor de besprekingen met de Duitse Kolonel-Generaal Johannes Blaskowitz over de overgave van de Duitse bezetter in Nederland. Foulkes zou voor deze plaats hebben gekozen wegens de ligging van Wageningen aan het toenmalige front, de afwezigheid van burgers vanwege de evacuatie van de plaats en de symboliek van de naam "De Wereld". Prins Bernhard is bij de besprekingen aanwezig.

Duitse capitulatie

4 mei 1945

In Hotel De Wereld in Wageningen wordt op 5 mei onderhandeld over de onvoorwaardelijke overgave van de Duitse troepen in Nederland.
De Duitse troepen hebben zich overigens al op 4 mei overgegeven aan de geallieerden.

luister mij

onderhandelingen

Op 5 mei 1945 kiest <span style="text-decoration-line:underline">Charles Foulkes</span> namens de geallieerden Hotel De Wereld voor de besprekingen met de Duitse Kolonel-Generaal <span style="text-decoration-line:underline">Johannes Blaskowitz</span> over de overgave van de Duitse bezetter in Nederland. Foulkes zou voor deze plaats hebben gekozen wegens de ligging van Wageningen aan het toenmalige front, de afwezigheid van burgers vanwege de evacuatie van de plaats en de symboliek van de naam "De Wereld". Ook <span style="text-decoration-line:underline">Prins Bernhard</span> is bij de besprekingen aanwezig.

Op 5 mei 1945 kiest Luitenant-Generaal Charles Foulkes namens de geallieerden Hotel De Wereld voor de besprekingen met de Duitse Kolonel-Generaal Johannes Blaskowitz over de overgave van de Duitse bezetter in Nederland. Foulkes zou voor deze plaats hebben gekozen wegens de ligging van Wageningen aan het toenmalige front, de afwezigheid van burgers vanwege de evacuatie van de plaats en de symboliek van de naam "De Wereld". Prins Bernhard is bij de besprekingen aanwezig.

De Bevrijding

5 mei 1945

De Bevrijding

5 mei 1945

De bevrijding wordt tegenwoordig gevierd op 5 mei, maar Nederland werd niet overal op 5 mei bevrijd: soms was het eerder, soms veel later, zoals op Texel. 

Dit eiland werd pas op 20 mei 1945 bevrijd.

luister mij

Bevrijdingsdag

Elk jaar op 5 mei vieren we in Nederland onze vrijheid. Het is de dag van de Duitse overgave en de winst van de geallieerden.&nbsp;

Video

Bevrijdingsjournaal 5 mei 1945

Hoewel het is verboden, is de reactie van Nederlanders op verraders, 

profiteurs en collaborateurs begrijpelijk.

Video

Clipphanger: Wat herdenken we op 4 mei?

blz. 126 (groene stukje)

feit

Gebeurtenissen die je kan controleren.

mening

Wat een persoon van een gebeurtenis vindt.&nbsp;

Feit en mening

In de geschiedenislessen werken we vaak met bronnen.

Deze bronnen worden (altijd) gemaakt door mensen. Die persoon vertelt dan wat er is gebeurd en vaak ook zijn/haar mening. Daarom moeten we goed opletten wat een feit en mening is in een bron.

feit

Gebeurtenissen die je kan controleren.

mening

Wat een persoon van een gebeurtenis vindt.&nbsp;

Lees de tekst hieronder:

‘Kou is een genadeloze ervaring, vooral als het lichaam verzwakt is door te weinig voedsel. Oom Piet heeft uit de haven zware balken meegenomen, zodat wij nooit helemaal zonder brandstof zitten. Anderen zijn minder gelukkig. Zij stoken hun meubels op. Ook de bomen in de straat gaan eraan. Mannen zagen ze om en nemen ze in delen mee naar huis. Al dat zware werk is erg inspannend, door het gebrek aan voedsel. De maag is leeg en zeurt constant. Het bewegen van een arm of het doen van een stap is al een inspanning. Soms droom je met wijd open ogen, vaak over eten. Je droomt niet over taarten en snoep, maar over brood, over aardappelen.’

feit

Gebeurtenissen die je kan controleren.

mening

Wat een persoon van een gebeurtenis vindt.&nbsp;

Feiten in de tekst:

‘Kou is een genadeloze ervaring, vooral als het lichaam verzwakt is door te weinig voedsel. Oom Piet heeft uit de haven zware balken meegenomen, zodat wij nooit helemaal zonder brandstof zitten.'

In de eerste twee zinnen staan twee feiten.

1. We weten dat als je te weinig voedsel eet, je lichaam verzwakt raakt en te weinig energie heeft.
2. We weten dat mensen geen brandstof hadden, dus dat oom Piet zware balken had meegenomen is zeer waarschijnlijk.

feit

Gebeurtenissen die je kan controleren.

mening

Wat een persoon van een gebeurtenis vindt.&nbsp;

Meningen in de tekst.

‘Kou is een genadeloze ervaring. ... Anderen zijn minder gelukkig.'

In de tekst zien we dat de schrijver twee meningen geeft.

1. De kou is een genadeloze ervaring hoeft niet voor iedereen hetzelfde te zijn. In het zuiden van Nederland waren de mensen al bevrijd en ervaarden niet dezelfde kou als mensen in het westen van Nederland.
2. Anderen zijn minder gelukkig hoeft ook niet voor iedereen hetzelfde te zijn. Iemand anders kan zijn hele gezin nog hebben of juist hebben verloren. Je weet niet hoe het met iemand anders gaat.

feit

Gebeurtenissen die je kan controleren.

mening

Wat een persoon van een gebeurtenis vindt.&nbsp;

Wat is het verschil tussen een feit en een mening?

Wat is een feit?

1. Iets dat je kan controleren of het waar is.
2. Iets dat je vindt van een gebeurtenis.

Wat is een mening?

1. Iets dat je kan controleren of het waar is.
2. Iets dat je vindt van een gebeurtenis.

Waarom zou je altijd goed op moeten letten bij bronnen op feiten en meningen?

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.

Stel 1 vraag over de lesstof die je niet goed hebt begrepen.

Hoeveel dagen duurde de het voordat Nederland bezet werd door nazi-Duitsland?

1. 1 dag
2. 3 dagen
3. 5 dagen
4. 10 dagen

Op welke datum werd Rotterdam gebombardeerd door nazi-Duitsland?

1. 10 mei 1939
2. 10 mei 1940
3. 14 mei 1940
4. 15 mei 1940

Waarom zouden mensen niks doen tegen de Duitse bezetters?

1. Omdat ze bang waren .
2. Omdat ze een normaal leven wilden.
3. Omdat ze wilden vechten.
4. Ze wisten niet wat ze moesten doen.

Waarom zouden mensen de Duitse bezetters helpen (collaboreren)?

1. Omdat ze bang waren .
2. Omdat ze een normaal leven wilden.
3. Omdat ze wilden vechten.
4. Omdat ze het eens waren met hun ideeën.

Waarom zouden mensen tegen de Duitse bezetters in verzet komen?

1. Omdat ze het niet eens waren met hun ideeën.
2. Omdat ze een normaal leven wilden.
3. Omdat ze wilden vechten.
4. Omdat ze het eens waren met hun ideeën.

Welke politieke partij mocht als enige in Nederland blijven na de Duitse bezetting?

1. De NSDAP
2. De NSB
3. De PvdA
4. De communistische partij

Welke gebeurtenis past het best bij de afbeelding?

1. Bombardement Amsterdam
2. Bombardement Den Haag
3. Bombardement Rotterdam
4. Wat?

Welke gebeurtenis past het best bij de afbeelding?

1. De bevrijding
2. De eerste oorlogsdagen in Nederland
3. Onderduiken
4. De Hongerwinter

Welke gebeurtenis past het best bij de afbeelding?

1. Onderduiken
2. De eerste oorlogsdagen in Nederland
3. De bevrijding
4. De Hongerwinter

Maak de goede combinaties.

De Duitse bezetting

het verzet

Hongerwinter

NSB

De jaren 1940-1945, toen Nederland werd bestuurd door nazi-Duitsland.

Mensen die in de Tweede Wereldoorlog de Duitsers tegenwerkten.

Winter van 194401945, toen in West-Nederland hongersnood was.

Nederlandse politieke partij die het eens was met de ideeën van Hitler.

Leg in je eigen woorden uit wat de hongerwinter was.

Leg uit hoe het leven was in Nederland tijdens de Duitse bezetting.

Leg in je eigen woorden uit hoe Nederland bevrijd werd.

Zet de gebeurtenissen op de juiste volgorde. 

Begin met de gebeurtenis die het eerst plaatsvond en eindig met de gebeurtenis die het laatst plaatsvond.

1

2

3

4

5

Het Duitse leger valt Nederland onverwacht aan

Duitsland bombardeert Rotterdam

De NSB was de enige Nederlandse politieke partij

De Hongerwinter

Nederland is bevrijd van de Duitse bezetters