4.7 Biotechnologie

4.7 Biotechnologie
1 / 41
volgende
Slide 1: Tekstslide
BiologieMiddelbare schoolvwoLeerjaar 5

In deze les zitten 41 slides, met interactieve quizzen, tekstslides en 2 videos.

Onderdelen in deze les

4.7 Biotechnologie

Slide 1 - Tekstslide

Leerdoelen
  • Je kunt uitleggen wat biotechnologie is en waar het goed voor is.
  • Je kunt uitleggen wat genetische modificatie betekent.
  • Je kunt voorbeelden geven van biotechnologie.

Slide 2 - Tekstslide

Biotechnologie
Technieken waarbij organismen worden gebruikt om producten voor de mens te maken. 

Ontwikkeling van:
Nieuwe stoffen
(betere) voeding
Medicijnen

Slide 3 - Tekstslide

manieren van biotechnologie
- gebruik maken van gisten en bacteriën bij voedselproductie 
- veredeling/ fokken
- polyploïdie 
- klonen 
- genetische modificatie
  •     Recombinant DNA-techniek - Zalm (groei), Muis (oor)
  •     Organen kweken  - aap met varkenshart, kweekvlees
  •     Gentherapie - CRISPR-CAS9

Slide 4 - Tekstslide

Gist
Bacterie 
Brood 
Bier
Wijn
Yoghurt
Zuurkool

Slide 5 - Sleepvraag

Gisten en bacteriën
- Gisten --> gebruikt voor bijv. brood en bier. brood gaat rijzen -> wordt luchtiger 
- Bacteriën --> gebruikt om bijv. yoghurt te maken, zorgen voor zure smaak


genotype van organismen wordt hierbij niet veranderd

Slide 6 - Tekstslide

Wat was veredeling ook alweer?

Slide 7 - Woordweb

Veredeling
  • Kwekers ontwikkelen steeds nieuwe plantenrassen, dit heet veredelen.

  • In de afbeelding hiernaast zie je de verschillende stappen van veredelen.

Slide 8 - Tekstslide

 veredeling

Slide 9 - Tekstslide

Polyploïdie

  • vergroot opbrengst gewassen



Gebruik colchicine: spoelfiguur wordt afgebroken

hierdoor polyploïdie: veelvoud van het aantal chromosomen

Slide 10 - Tekstslide

Slide 11 - Video

Kloneren
Kunstmatig zorgen voor nakomelingen die allemaal hetzelfde genotype hebben, noemt men kloneren.

Bekende manieren:
embryosplitsing
celkerntransplantatie.

Slide 12 - Tekstslide

Klonen: embryosplitsing

Slide 13 - Tekstslide

klonen: celkerntransplantatie

Slide 14 - Tekstslide


Klonen is een voorbeeld van:
A
Ongeslachtelijke voortplanting
B
Geslachtelijke voortplanting
C
Science-fiction
D
Recombinatie

Slide 15 - Quizvraag

Bij celkerntansplantatie bevat het embryo DNA van de eiceldonor.
A
juist
B
onjuist

Slide 16 - Quizvraag

Bij celkerntansplantatie bevat het embryo DNA van de draagmoeder
A
juist
B
onjuist

Slide 17 - Quizvraag

Van een kloon kan men in het algemeen zeggen dat:
A
de fenotypen en de genotypen onderling gelijk zijn.
B
de genotypen onderling altijd gelijk zijn
C
de genotypen onderling gelijk zijn, maar de fenotypen kunnen verschillen
D
de fenotypen onderling gelijk zijn, maar de genotypen onderling verschillen

Slide 18 - Quizvraag

Volgende keer... 
gaan we ons verdiepen in technieken waarbij erfelijke eigenschappen worden veranderd --> genetische modificatie 

Slide 19 - Tekstslide

Huiswerk
- Lees kopje biotechnologie, klonen EN genetische modificatie, recombinant DNA-techniek 
- maak opdrachten 48 t/m 50

Slide 20 - Tekstslide

Slide 21 - Video

Genetische Modificatie
= wanneer erfelijke eigenschappen van een organisme worden veranderd.

Een genetisch gemodificeerd organisme noem je een transgeen. 



* Op etiketten staat vaak de afkorting GM.

Slide 22 - Tekstslide

Technieken genetische manipulatie
- Genetische manipulatie
    > Recombinant DNA-techniek 
        (mbv. reverse transcriptase) 
    > Antisense -DNA
    > Organen kweken 
    > Gentherapie
        (CRISPR-CAS9)

Slide 23 - Tekstslide

recombinant DNA
Recombinant DNA is dus DNA van een ander organisme ergens in plaatsen.

  •  organismen van dezelfde soort --> cisgenese
  • organismen van een andere soort --> transgenese

Slide 24 - Tekstslide

Recombinant-DNA-techniek
Recombinant-DNA-techniek
Neem afbeelding 73 in je boek goed door!
DNA fragmenten vrijmaken: restrictie-enzymen

DNA weer aan elkaar plakken: DNA-ligase

Slide 25 - Tekstslide

recombinant-DNA-technieken 
benodigde enzymen:
- restrictie-enzymen: vrijmaken van DNA-fragmenten. 
- DNA-ligase: toegevoegde DNA-fragmenten aan elkaar plakken 

Soms ook:
- reverse transcriptase: synthese van DNA a.h.v. ingebracht RNA
(bv copyDNA techniek voor inbouw in virussen/bacteriën) 

Slide 26 - Tekstslide

Voortplanting virus

Slide 27 - Tekstslide

Slide 28 - Tekstslide

Slide 29 - Tekstslide

Technieken genetische manipulatie
- Genetische manipulatie
    > Recombinant DNA-techniek 
        (mbv. reverse transcriptase) 
    > Antisense -DNA
    > Organen kweken 
    > Gentherapie
        (CRISPR-CAS9)

Slide 30 - Tekstslide

antisense-DNA

Slide 31 - Tekstslide

 Gebruik van antisense-DNA
toevoegen antisense DNA -> vorming van complementair mRNA -> ontstaan ds-RNA waardoor translatie niet meer kan plaats vinden --> geninactivering 

toepassing: 
- onderzoeken functie van een gen
- uitschakelen expressie van een ziekteverwekkend gen 

Slide 32 - Tekstslide

Argumenten voor:

  • producten kunnen goedkoper worden
  • hogere opbrengsten in de landbouw (minder honger)
  • milieuvriendelijkere gewassen
  • medicijnen tegen ziektes

Argumenten tegen:

  • mens heeft het recht niet om te knippen en plakken met genen van andere organisme
  • maken van nieuwe soorten gaat tegen natuur in
  • kan gevaarlijk zijn voor de natuur

Slide 33 - Tekstslide

Veredeling wijzigt direct het DNA.
A
Niet waar
B
Waar

Slide 34 - Quizvraag

Plotselinge verandering van het genotype noemen we......
A
recombinant-DNA-techniek
B
biotechnologie
C
mutatie
D
evolutie

Slide 35 - Quizvraag


Wat is recombinant-DNA-techniek?
A
verzamelnaam voor technieken waarbij organismen worden gebruikt om producten te maken voor de mens
B
hierbij wordt in DNA van een organisme nieuwe erfelijke informatie aangebracht.
C
dan wordt de celkern van een lichaamscel van een organisme gecombineerd met de celkern van een ander organisme
D
Er wordt gekeken of er een DNA match is tussen een verdachte en bewijsmateriaal

Slide 36 - Quizvraag

Goed of fout: met recombinant-DNA-technieken kan je het DNA van iemand wijzigen.
A
Goed
B
Fout

Slide 37 - Quizvraag

Wat is een voorbeeld van de Recombinant DNA-techniek?
A
Aardappels kruisen tot er een goed ras ontstaat.
B
Gist toevoegen aan brooddeeg.
C
Productie van menselijk insuline door een bacterie.
D
Yoghurt maken met behulp van bacteriën.

Slide 38 - Quizvraag

Wat doet reverse transcriptase?
A
maakt van DNA mRNA
B
Maakt van mRNA cDNA
C
Maakt met mRNA via tRNA eiwitten
D
Haalt bij het mRNA de introns weg

Slide 39 - Quizvraag

Huiswerk
- Lees 4.6 Biotechnologie
- maken opdracht 53, 55, 56, 57

Slide 40 - Tekstslide

Veredeling
Genetische modificatie

Slide 41 - Tekstslide