Herhaling thema 14

• Biologie
• Middelbare school
• vmbo t, mavo
• Leerjaar 4

Herhaling thema 14

Ingeademde lucht en uitgeademde lucht

Functies slijmvlies (keel en neus)

1. De ingeademde lucht wordt schoner, doordat stofjes en bacteriën in het slijm plakken.
   Dit slikt je uiteindelijk door. 
   
2. De ingeademde lucht wordt opgewarmd. 
3. De ingeademde lucht wordt vochtig.

De huid

Doorsnede van de huid met wat meer onderdelen.

Delen van de huid

Lederhuid: met zintuigen, zenuwen, haarspiertjes, bloedvaten en klieren

Oefenvraag

Uit de uitleg moet blijken dat de huid het lichaam afkoelt door

zweetproductie / het verwijden van bloedvaten. 

Afkoelen

• De bloedvaten in je huid worden wijder= meer bloed. Via de huid gaat de warmte uit het bloed naar de omgeving. Daardoor koel je af.

• Zweetklieren in je huid maken zweet. Als dat zweet op je huid verdampt, dan koelt de huid af.

Doorbloeding

De huid heeft een belangrijke functie in de doorbloeding van het lichaam. De bloedvaten in de huid zorgen voor de aanvoer van zuurstof en voedingsstoffen en de afvoer van afvalstoffen.

Leg uit wat de rol van de huid is in de doorbloeding van het lichaam.

Zweetklieren

De zweetklieren produceren zweet, vooral als je het warm hebt. Door verdamping van zweet koelt je lichaam ook weer af. 

Ademhaling

Borstademhaling

Buikademhaling

Gewone ademhaling

Ademhaling

Borstademhaling; ademhalen door beweging van je ribben.

Buikademhaling; ademhalen door beweging van je middenrif.

"normale" ademhaling is een combinatie van borst- en buikademhaling.

Ademhalingsspieren

= spieren die je gebruikt bij het ademhalen 

• Middenrif
• Buikspieren
• Tussenribspieren
• Spieren b/h sleutelbeen (als je diep inademt

Ademhalen

Diepe ademhaling

Nieren

Het bloed in de nierslagader bevat afvalstoffen van veel organen.

De nieren halen deze afvalstoffen uit het bloed.

Door de nieraders stroomt het gezuiverde bloed weg uit de nieren.

De nieren

Inwendig en uitwendig milieu

Inwendig en uitwendig milieu.

Alles wat buiten je lichaam zit noem je het uitwendig milieu. 

Als je goed kijkt zie je dat je verteringstelsel voor een groot deel ook uitwendig is. Het is pas inwendig als het door een barrière heen is. 

inwendig milieu | uitwendig  milieu

In- en uitwendig milieu

Je inwendige milieu is je weefselvloeistof en bloedplasma.

• Stoffen kunnen worden opgenomen
• Stoffen kunnen worden uitgescheiden
• Stoffen kunnen worden opgeslagen
• Zo blijft het inwendige milieu min of meer constant.

Opname

In het inwendige milieu mag geen tekort aan stoffen ontstaan. 

Daarom neemt het lichaam stoffen op uit het uitwendige milieu.

bijvoorbeeld: 

• voedingsstoffen worden uit het darmkanaal (uitwendig milieu) opgenomen in het bloed (inwendig milieu). 
• Zuurstof wordt uit de longen opgenomen in het bloed.

Opname, opslag en uitscheiding

Samenvatting 

• Opname:
• Stoffen uitwendig milieu toevoegen aan inwendig milieu. Voorkomt tekort aan stoffen.

• Opslag: 
• Overtollige stoffen uit inwendig milieu onttrekken en opslaan in lichaam. Voorkomt schade aan lichaam. Behoud nuttige stoffen voor later gebruik.

• Uitscheiding: 
• Overtollige stoffen uit inwendig milieu onttrekken en verwijderen uit lichaam. Voorkomt schade aan lichaam. De stoffen zijn doorgaans niet herbruikbaar.
  
• Poepen niet! (uitwendig naar uitwendig)

• Door opname, opslag en uitscheiding van stoffen blijft de samenstelling van het inwendige milieu min of meer constant (gelijk) (zie afbeelding). 
  

Uitscheiding:

Overtollige stoffen uit inwendig milieu onttrekken en verwijderen uit lichaam.

Voorkomt schade aan lichaam

De stoffen zijn doorgaans niet herbruikbaar

Kenmerken Astma

- Allergisch astma, niet- allergisch astma, inspanningsastma en ernstig astma.

- Benauwdheidsaanvallen heten asthma bronciale; plotselinge samentrekking van de bronchusspiertjes.

- Gevolg: benauwdheid met piepende ademhaling en hoesten.

- Oorzaken: afhankelijk van de soort astma, voorbeelden; huisdieren, huisstofmijt, voedingsmiddelen. 

Onderzoek in 6 stappen (biologie)

Onderzoeksvraag – Wat wil je onderzoeken?

Hypothese – Wat denk je dat het antwoord is?

Werkplan – Hoe ga je het onderzoek uitvoeren?

Uitvoering – Je voert het onderzoek uit.

Resultaten – Wat heb je waargenomen of gemeten?

Conclusie – Wat is het antwoord op de onderzoeksvraag?

Onderzoeksvraag

Wanneer is een onderzoeksvraag goed?

• Een onderzoeksvraag bevat: hoe, welke of waarom?.
• De onderzoeksvraag kan een hypothese over gevormd worden en is onderzoekbaar.
• Een onderzoeksvraag kun je niet beantwoorden met 'ja' of 'nee'. 

Onderzoeksvraag

In een onderzoeksvraag is een vraag die je wil gaan beantwoorden met je onderzoek.

Wat is een goede onderzoeksvraag?

Geelzucht - bilirubine

Een te hoge hoeveelheid afvalstoffen (galkleurstoffen) in het bloed.

Bilirubine is een afvalproduct van hemoglobine (zit aan de rode bloedcellen). Bilirubine geeft ontlasting de bruine kleur. Als de lever niet goed werkt, hoopt bilirubine op in het lichaam en word je geel: geelzucht.

 

Geelzucht

• De lever breekt rode bloedcellen af als ze oud zijn
• De hemoglobine in de rode bloedcellen bevat ijzer, wat kleur geeft aan het bloed. Als je hemoglobine afbreekt krijg je de stof billirubine, wat wordt afgevoerd via gal.
• Als de lever niet goed werkt komt er billirubine in het bloed
• Dit verspreid zich door het lichaam en geeft een gele kleur
• Geelzucht geeft dus aan dat iemands lever niet goed meer werkt

Bron 25: Vuursalamanders 

Onze meest spectaculaire salamander, de vuursalamander, verkeert in nood en dreigt de eerste amfibie te worden die deze eeuw in Nederland uitsterft.

De vuursalamander (Salamandra salamandra) is in Nederland de enig voorkomende landsalamander. Vuursalamanders leven in de vochtige loofbossen met bronbeekjes van Zuid-Limburg. Het voedsel van de volwassen vuursalamander bestaat vooral uit wormen en naaktslakken. Ook sommige geleedpotigen staan op het menu, vooral de wat tragere dieren zoals miljoenpoten, pissebedden en rupsen. De larven van de vuursalamander leven hoofdzakelijk van kleine algen-etende watervlooien. Er is niet veel bekend over natuurlijke vijanden van de volwassen vuursalamander. Oudere exemplaren zijn waarschijnlijk te giftig om door andere dieren gegeten te worden. Jongere exemplaren zijn nog niet zo giftig en vormen een prooi voor loopkevers. De larven van de vuursalamander worden gegeten door de beekforel, libellenlarven, waterkevers en de waterspitsmuis.

Eten en ademen bij dieren

Hoe ademen kikkers tijdens hun leven?

• Amfibieën (kikkers en salamanders) > Ademen op twee manieren!
  - Huid & kieuwen (jonge amfibieën)         
  - huid & longen (volwassen amfibieën)
  
  - Hebben een hele dunne huid, zuurstof gaat door de huid
    > direct in het bloed
  - Jonge amfibieën leven in het water, hebben kieuwen
    > buiten het lichaam
  - Volwassen amfibieën hebben ook longen (net als de mens)

LONGEN

Amfibieën zoals kikkers en salamanders zijn ook koudbloedig. 

Jonge amfibieën hebben kieuwen. Als ze volwassen worden, ontwikkelen zich bij de meeste amfibieën de longen. Deze longen zijn nog eenvoudiger dan de longen van reptielen. 

Dat komt doordat amfibieën ook kunnen ademhalen door de huid. De huid van amfibieën is bedekt met een slijmlaag. Onder de huid stromen veel kleine bloedvaatjes. Via de huid nemen amfibieën zuurstof op uit de lucht en geven er koolstofdioxide aan af. 

urineweg

Bij een nierbekkenontsteking is de wand van een nierbekken ontstoken. Dit kan worden veroorzaakt door bacteriën die via de urinewegen van buiten het lichaam zijn gekomen.

Afval in je lichaam

Uitscheidingsorganen:

-longen

- huid

- lever

- nieren

Longemfyseem

• De wanden van de longblaasjes zijn beschadigd
  
• Kunnen dus niet goed aan gaswisseling doen
  

 

Longemfyseem

Longblaasjes gaan stuk

Minder zuurstof naar het bloed

Benauwd

COPD; verzamelnaam voor chronische longziekten zoals bronchitis en longemfyseem.

Dolfijnen hebben geen kieuwen

In plaats daarvan hebben ze longen, net als zoogdieren op het land. Het blaasgat van een dolfijn. Dolfijnen ademen door een blaasgat dat zich boven op hun hoofd bevindt. Ze moeten regelmatig naar de oppervlakte van het water komen om lucht in te ademen. Dit is anders dan vissen, die via kieuwen zuurstof uit. het water halen.