les 8 Spieren en bewegen

• newEditor
• Biologie / Verzorging
• Praktijkonderwijs
• Leerjaar 1,5

les 8 Spieren en bewegen

Open herkenbaar en praktisch: leerlingen gebruiken spieren elke dag bij lopen, fietsen, tillen en sporten. Verbind de les meteen aan hun eigen ervaringen.

checkin

klassikale regels

• blijven zitten op je stoel

• vinger opstoken

• luisteren als iemand anders praat

Lesdoel

1. Ik kan drie spieren op mijn lichaam aanwijzen.

2. Ik kan vertellen waarvoor spieren zijn.

3. Ik kan vertellen welke spieren ik gebruik bij bewegen.

Welke beweging doe jij vaak met je spieren?

Gebruik de woorden uit de woordwolk als start van de les. Vraag bij een paar antwoorden door: welke spieren gebruik je daarbij?

Debatonderwerpen

1. Je gebruikt meer spieren als je staat dan als je zit.

2. De spieren in je handen zijn belangrijker dan die in je benen.

3. Je gebruikt meer spieren tijdens het eten dan tijdens het slapen.

4. De spieren in je gezicht zijn belangrijker voor communicatie dan die in je armen.

5. Je gebruikt dezelfde spieren als je loopt en als je rent.

Sluit aan bij voorkennis. Laat tijdens de uitleg voorbeelden noemen uit school, werk, sport of thuis.

Wat doen spieren?

Spieren zorgen ervoor dat lichaamsdelen kunnen bewegen. Als een spier zich aanspant, trekt hij aan een lichaamsdeel.

Zo kun je bijvoorbeeld je arm buigen, opstaan of een stap zetten.

Houd de uitleg eenvoudig en praktisch. Gebruik geen uitgebreide biologische details; de kern is functie en beweging.

Aanspannen en ontspannen

Spier spant aan → lichaamsdeel beweegt

Spier ontspant → beweging stopt of een andere spier neemt over

Bij veel bewegingen voel je dit zelf, bijvoorbeeld in je arm of been.

Laat leerlingen kort voelen aan bovenarm of bovenbeen tijdens een simpele beweging. Benadruk het verschil tussen gespannen en ontspannen.

Wat gebeurt er als een spier aanspant?

A

Je bot krimpt

B

Je huid beweegt

C

Je lichaamsdeel beweegt

D

Je adem stopt

Sluit aan op slides 3 en 4: aanspannen zorgt voor beweging van een lichaamsdeel.

Maak de uitleg compleet

Spieren zorgen voor beweging. Als een spier zich aanspant, trekt hij aan een lichaamsdeel. Als een spier ontspant, stopt de beweging of neemt een andere spier over.

beweging

aanspant

ontspant

houding

rust

duwen

springt

Controleer of leerlingen de kernwoorden beweging, aanspannen en ontspannen herkennen en juist plaatsen.

Belangrijke spiergroepen

• Armspieren

• Borstspieren

• Buikspieren

• Beenspieren

Deze spiergroepen helpen bij veel dagelijkse bewegingen.

Gebruik dezelfde benamingen als in het lesplan. Wijs ze duidelijk aan op een afbeelding van het lichaam.

Armspieren en borstspieren

• Armspieren gebruik je bij dragen, gooien en optillen

• Borstspieren helpen mee bij duwen en bewegen van de armen

• Samen zijn ze actief bij bijvoorbeeld een tas tillen of een bal gooien

Buikspieren en beenspieren

• Buikspieren helpen bij houding en bewegen van je romp

• Beenspieren gebruik je bij lopen, springen en opstaan

• Samen zorgen ze voor kracht en stabiliteit

Leg stabiliteit eenvoudig uit als: je lichaam stevig houden tijdens bewegen.

Beweging: een squat

• Je zakt door je knieën en komt weer omhoog

• Vooral beenspieren werken hard

• Buikspieren helpen je lichaam recht te houden

• Deze beweging gebruik je ook bij zitten en opstaan

Maak de koppeling met dagelijks leven expliciet: opstaan van stoel, bukken, iets van de grond pakken.

Beweging: een bal gooien

• Je beweegt arm en schouder snel naar voren

• Armspieren leveren kracht

• Borstspieren helpen bij de beweging naar voren

• Gooien zie je bij sport en spel

Beweging: een tas optillen

• Je buigt, pakt vast en tilt omhoog

• Armspieren helpen bij het optillen

• Beenspieren helpen als je vanuit je benen omhoog komt

• Buikspieren houden je houding steviger

Benadruk veilig tillen in eenvoudige woorden: liever kracht uit de benen dan alleen uit de rug.

Dezelfde spier, andere beweging

Eén spiergroep kan bij verschillende bewegingen helpen.

• Beenspieren: lopen, fietsen, springen

• Armspieren: tillen, gooien, dragen

• Buikspieren: rechtop blijven, draaien, buigen

Dit helpt leerlingen verbanden leggen: spieren horen niet bij maar één taak.

Welke spieren helpen vooral bij een squat?

A

Borstspieren en armspieren

B

Beenspieren en buikspieren

C

Buikspieren en borstspieren

D

Armspieren en beenspieren

De squat uit slide 8 vraagt vooral beenspieren voor kracht en buikspieren voor rechtop blijven.

Vul de spiergroepen in

Bij een bal gooien leveren armspieren kracht. Borstspieren helpen bij de beweging naar voren. Bij een tas optillen helpen ook beenspieren en buikspieren mee.

armspieren

Borstspieren

beenspieren

rugspieren

hoofdpijn

springen

handen

Deze invuloefening bundelt de voorbeelden van gooien en tillen uit slides 9 en 10.

Noem 1 spiergroep met 2 bewegingen.

Spier

Beweging 1

Beweging 2

Biceps (bovenarm)

Je arm buigen

Een tas optillen

Triceps (bovenarm)

Je arm strekken

Een deur openduwen

Buikspieren

Rechtop zitten

Je bovenlichaam draaien

Bovenbeenspieren

Kniebuigingen maken

Trap oplopen

Kuitspieren

Op je tenen staan

Springen

Bilspieren

Opstaan uit een stoel

Trap oplopen

Borstspieren

Je handen tegen elkaar duwen

Een deur openduwen

Schouderspieren

Je armen omhoog tillen

Iets boven je hoofd pakken

Rugspieren

Rechtop staan

Voorovergebogen houding weer oprichten

Spieren werken samen

Bij bijna geen enkele beweging werkt maar één spier. Meestal werken meerdere spieren tegelijk samen. Daardoor kun je niet alleen bewegen, maar ook je evenwicht en houding beter bewaren.

Dit is het verdiepende idee uit het lesplan. Houd het concreet met voorbeelden als lopen, gooien of traplopen.

Samenwerken bij bewegen

• Bij lopen werken been- en buikspieren samen

• Bij gooien werken arm- en borstspieren samen

• Bij optillen werken arm-, been- en buikspieren samen

• Samenwerking maakt bewegen sterker en makkelijker

Spieren leveren kracht

Als spieren aanspannen, leveren ze kracht. Die kracht is nodig om een lichaamsdeel te verplaatsen, iets op te tillen of jezelf vooruit te bewegen.

Leg kracht eenvoudig uit als: wat je spieren doen om iets in beweging te brengen of tegen te houden.

Sport en dagelijkse beweging

• Bij sport gebruik je vaak veel spieren tegelijk

• Ook bij dagelijkse taken werken spieren steeds samen

• Hoe actiever de beweging, hoe meer kracht er vaak nodig is

Verbind sport met dagelijkse voorbeelden zodat ook minder sportieve leerlingen kunnen aanhaken.

Maak de samenvatting af

Bij optillen werken vaak armspieren, beenspieren en buikspieren samen. Als spieren aanspannen, leveren ze kracht. Na intensieve inspanning hebben spieren rust nodig.

armspieren

beenspieren

kracht

rust

gooien

houding

borstspieren

snelheid

Hier komen de kernbegrippen samenwerken, kracht en rust samen uit slides 13 t/m 16.

Rust na inspanning

• Spieren hebben na intensieve inspanning rust nodig

• Zonder genoeg rust kunnen spieren vermoeid aanvoelen

• Rust helpt om weer goed te kunnen bewegen

Houd het op dit niveau bij vermoeidheid en herstel. Ga niet dieper in op spierfysiologie; dat past niet bij het lesdoel.

Waarom werken spieren vaak samen?

A

Om je evenwicht te houden

B

Om kleiner te worden

C

Om botten zachter te maken

D

Om minder lucht te krijgen

Slides 12 en 13 leggen uit dat samenwerking helpt bij bewegen, houding en evenwicht.

Waarom is rust na bewegen belangrijk?

Laat leerlingen een eigen voorbeeld geven. Verwachte elementen: meerdere spiergroepen noemen, uitleggen wat die spieren doen en benoemen dat rust helpt tegen vermoeidheid of voor herstel.

Samenvatting

• Spieren zorgen voor beweging

• Bekende spiergroepen zijn arm-, borst-, buik- en beenspieren

• Bij bewegingen gebruik je vaak meerdere spieren tegelijk

• Spieren spannen aan, leveren kracht en helpen je bewegen

5

minute

00

second

add30s

Gebruik deze slide om de drie lesdoelen kort te herhalen: spieren benoemen, spieren koppelen aan beweging, uitleggen hoe spieren helpen.

Wat heb jij vandaag geleerd over spieren?

Reflectie zonder goed of fout. Laat leerlingen terugkijken op wat zij inhoudelijk meenemen uit de les.

Wat hielp jou het best om dit te begrijpen?

Reflectie op didactiek en ondersteuning. Handig om te horen welke werkvorm of uitleg voor deze groep werkte.

Begrippen

spieren - delen van je lichaam die aanspannen en zo beweging mogelijk maken

bewegen - een verandering van houding of plaats van je lichaam

aanspannen - een spier strak maken zodat hij kracht kan leveren

ontspannen - een spier weer losser laten worden

spiergroep - een groep spieren op een bepaalde plek in het lichaam

kracht - wat spieren leveren om iets te bewegen

houding - de manier waarop je je lichaam houdt