Literatuurgeschiedenis deel 1 4 havo

Literatuurgeschiedenis
Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase 
hic enda thu wat unbidan we nu

De oudst bekende Nederlandse liefdesversje (opgeschreven ca. 1100); in deze periode werd literatuur in de volkstaal meestal mondeling overgeleverd.
1 / 37
volgende
Slide 1: Tekstslide
NederlandsMiddelbare schoolhavoLeerjaar 4

In deze les zitten 37 slides, met interactieve quizzen, tekstslides en 3 videos.

time-iconLesduur is: 45 min

Onderdelen in deze les

Literatuurgeschiedenis
Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase 
hic enda thu wat unbidan we nu

De oudst bekende Nederlandse liefdesversje (opgeschreven ca. 1100); in deze periode werd literatuur in de volkstaal meestal mondeling overgeleverd.

Slide 1 - Tekstslide

Literatuurgeschiedenis 
Waarom?

Slide 2 - Tekstslide

Literatuurgeschiedenis
Waarom?
1. Het geeft je een kijkje in de wereld van je voorouders.
2. Het leert je om met een andere blik naar de wereld te kijken.
3. Het leert je gebeurtenissen in het verleden in het perspectief  van die tijd te zien.
4. Het leert je om verbanden tussen het verleden en het heden te zien.
5. Je komt in aanraking met andere levensvisies, culturen en tijden.

Slide 3 - Tekstslide

Literatuurgeschiedenis
Toets
- Aan het einde van de periode: formatieve toets (presentatie in duo's of individuele schrijfopdracht)

Wat moet je kunnen?
- Fragmenten plaatsen in de tijd met toepassing van literaire begrippen. 
-Fragmenten duiden volgens het huidige wereldbeeld.

Slide 4 - Tekstslide

Wat weet je van de middeleeuwen? Noteer steekwoorden.

Slide 5 - Open vraag

Perkament wordt (ook nu nog) gemaakt van de gemaakt van huid van kalveren, koeien, geiten, schapen, konijnen of ezels. Perkament is met name bekend als schrijfmateriaal voor handschriften.

Perkament bleek beter en sterker te zijn dan papyrus, maar het was ook (veel) duurder. In de Middeleeuwen werd perkament in Europa veel gebruikt om op te schrijven, omdat papyrus, dat dus ook al bestond, veel te snel vocht opnam en was in het natte Europa niet lang te bewaren.


Slide 6 - Tekstslide

Karel de Grote (1)
In het kort: 
1. Karel de Grote wordt in 768 koning van een deel van het Frankische rijk en wordt in 800 gekroond tot keizer van het hele rijk.

Slide 7 - Tekstslide

Karel de Grote

Slide 8 - Tekstslide

Karel de Grote (2)
3. Omdat Karel een groot deel van zijn leven door zijn rijk reist, laat hij meerdere grote paltsen bouwen waar hij kan verblijven. Zo heeft hij ook een palts in Nijmegen (Valkhof). De stad Aken is de belangrijkste stad van zijn rijk

4. Na Karels dood in 814 schrijft zijn vertrouweling Einhard zijn levensverhaal.

Slide 9 - Tekstslide

Karel de Grote (3)
2. Hij bestuurt zijn grote gebied met hulp van leenmannen. Die krijgen de eer om een bepaald gebied van Karel te beheren. Zij moeten zorgen dat alles goed verloopt. Daarnaast moeten ze handelen volgens het christelijke geloof en de regels en wetten die Karel bepaalt.

Slide 10 - Tekstslide

5. Hoewel Karel zelf slecht kan lezen en schrijven vindt hij onderwijs erg belangrijk. Hij propageert een nieuwe lettersoort waarvan onze letters zijn afgeleid.

Slide 11 - Tekstslide

Karel ende Elegast (1)
Na Karels dood verschijnen er veel verhalen over hem. In sommige daarvan wordt hij neergezet als held en in andere als een bruut.
Een van de beroemdste verhalen is 'Karel ende Elegast', dat meer dan vierhonderd jaar na zijn dood wordt geschreven, rond 1270. Het verhaal speelt zich af rond zijn palts in de plaats Ingelheim. 

Slide 12 - Tekstslide

Karel ende Elegast (2)
Een van de beroemdste verhalen is 'Karel ende Elegast', dat meer dan vierhonderd jaar na zijn dood wordt geschreven, rond 1270. Het verhaal speelt zich af rond zijn palts in de plaats Ingelheim. 

Slide 13 - Tekstslide

Karel wordt midden in de nacht gewekt door een engel en krijgt de opdracht te gaan stelen. Eenmaal op pad, komt hij een zwarte ridder tegen. Dat is Elegast, een trouwe ridder die is verbannen. Karel doet zich voor als Adelbrecht, een roofridder. Ook Elegast houdt geheim wie hij is. In de loop van de nacht beleven de twee avonturen en bewijst Elegast zijn trouw.

Slide 14 - Tekstslide

Symboliek in middeleeuwse literatuur (1) 
Symboliek van dieren
Dieren hebben vaak een symbolische betekenis:
De vlinder staat voor wedergeboorte, een nieuwe schepping, een ziel.
De slang staat voor verleiding of de duivel.
De havik wordt gezien als boodschapper uit de hemel.
De duif staat voor vrede.
De raaf is een spreekbuis van God.
De hond staat voor trouw.
De vos staat voor sluwheid.

Slide 15 - Tekstslide

Symboliek in middeleeuwse literatuur (2)
Betekenis van kleuren
blauw: waarheid, trouw (kleur van Maria)
groen: vruchtbaarheid, hoop
geel: haat, vijandschap
rood: geweld
wit: zuiverheid (Christus)
zwart: dood, duivel

Slide 16 - Tekstslide

Symboliek in middeleeuwse literatuur (3) 
Getallensymboliek
1 getal van leven, schepping, God
2 getal van dood, kwaad (negatief)
3 getal voor volmaaktheid, goddelijke drie-eenheid (Vader,Zoon en Heilige Geest)
4 getal voor de vier elementen (water,vuur, aarde, lucht)
5 getal voor kennis en huwelijk
6 getal voor de mens
7 goddelijk getal. Verwijst naar de zeven vette en de zeven magere jaren (bijbel)
8 getal voor overvloed, nieuw leven en oneindigheid

Slide 17 - Tekstslide

Symboliek in middeleeuwse literatuur (3) 
Getallensymboliek
1 getal van leven, schepping, God
2 getal van dood, kwaad (negatief)
3 getal voor volmaaktheid, goddelijke drie-eenheid (Vader,Zoon en Heilige Geest)
4 getal voor de vier elementen (water,vuur, aarde, lucht)
5 getal voor kennis en huwelijk
6 getal voor de mens

Slide 18 - Tekstslide

Symboliek in middeleeuwse literatuur (4) 
Getallensymboliek
7 goddelijk getal. Verwijst naar de zeven vette en de zeven magere jaren (bijbel)
8 getal voor overvloed, nieuw leven en oneindigheid
9 getal voor de duisternis, slang
10 getal voor de woorden van God
33 bereikte leeftijd Jezus
666 getal voor de duivel

Slide 19 - Tekstslide

Symboliek in middeleeuwse literatuur (5) 
Symboliek van bloemen, bomen en planten
De lelie staat voor zuiverheid.
De roos staat voor de liefde.
De egelantier staat voor de liefde.
Druiven staan voor vreugde en vruchtbaarheid.
De eik staat voor wijsheid de verbinding tussen hemel en aarde.

Slide 20 - Tekstslide

Symboliek in middeleeuwse literatuur (6) 
Overige symboliek
Een staf staat voor macht.
Een cirkel staat voor oneindigheid, heelheid, vrouwelijke kracht.
Licht staat voor Christus (een kandelaar, een kaars, licht dat door het raam valt).
Rechts staat voor het goede in de middeleeuwen, links staat voor het kwaad.

Slide 21 - Tekstslide

Wat voor roman is Karel ende Elegast?
A
Karelroman
B
Ridderroman
C
Karelepiek
D
Voorhoofse ridderroman ofwel Karelroman.

Slide 22 - Quizvraag

Het feodale stelsel houdt o.a. in dat leenmannen diensten aan de leenheer verschuldigd zijn.
A
waar
B
niet waar

Slide 23 - Quizvraag

Als onze docent Nederlands schrijfster zou zijn, zouden haar boeken absoluut beter zijn dan alle boeken die we tot nu toe moesten lezen.
A
waar
B
niet waar

Slide 24 - Quizvraag

Een voorhoofse ridderroman houdt in dat vrouwen slechts lustobjecten waren en dat trouw aan de leenheer belangrijker was dan trouw zijn aan je vrouw.
A
waar
B
niet waar

Slide 25 - Quizvraag

Karel wordt in totaal vier keer door een stem aangespoord om uit stelen te gaan.
A
waar
B
niet waar

Slide 26 - Quizvraag

Einde van de les!

Slide 27 - Tekstslide

Literatuurgeschiedenis
Drie lessen
1. Middeleeuwen 500-1500
3. Gouden Eeuw (15e-16e eeuw)
5. Renaissance  (16e-17e eeuw)

Slide 28 - Tekstslide

Reinaart de Vos
De ‘schelmenstreken’ van Reinaert zijn niet mis: 
hij liegt, bedriegt en moordt erop los en 
ook al roept koning Nobel hem ter 
verantwoording voor ‘wandaden begaan jegens 
de dierlijkheid’, met zijn sluwe praatjes windt hij 
de vorst om zijn poten.
(bron: Vunzige vos komt overal mee weg; Trouw, 
Bas Maliepaard; 9 december 2018)

Slide 29 - Tekstslide

Reinaart de Vos
De immorele Reinaert maakt gehakt van het 
(kerkelijk) gezag en komt  overal mee weg.

“Het lezen van de schelmenstreken van 
Reinaert de Vos kan 
ernstige schade toebrengen 
aan de tere kinderziel.” 

Slide 30 - Tekstslide

Slide 31 - Video

Wat zijn mogelijke overeenkomsten tussen Wilders en Reynaart?

Slide 32 - Open vraag

Reynaert de Vos
Willem, van wie we weinig meer weten dan dat hij rond 1250 in Oost-Vlaanderen een schrijversbestaan leed, was een goed verteller.
Na bijna acht eeuwen klinkt zijn verhaal nog altijd modern: de absolute anti-held (egoïstisch, leugenachtig, pervers, gewelddadig, sarcastisch, ...) slaagt erin de gevestigde orde voor schut te zetten en zelf te ontsnappen.

Slide 33 - Tekstslide

Slide 34 - Video

Literaire begrippen bij Reijnaart
- Dierenverhaal
- Epiek
- Ridderverhaal
- Satire 
- Voorhoofs/hoofs
- Hofdag
- Feodale stelsel
- Theocentrisme
- Handschrift

Slide 35 - Tekstslide

Slide 36 - Video

Huiswerk volgende les
Je leest één van onderstaande primaire werken. 
Beatrijs: https://www.youtube.com/watch?v=ZFPi-t4c1x0
Nieuw Nederlands literatuur: blz. 84-87

Karel en Elegast: https://www.youtube.com/watch?v=atHy-HK7sm4&t=5s
Tekst in context

Van den vos Reynaerde: https://www.youtube.com/watch?v=O0UydiTMMFA
Tekst in context

Slide 37 - Tekstslide