Pwysigrwydd ATP

ATP

-y cyfnewidwr egni cyffredinol

1 / 23
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologyFurther Education (Key Stage 5)

In deze les zitten 23 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

ATP

-y cyfnewidwr egni cyffredinol

Pwysigrwydd ATP

  • Yn anadweithiol

  • Gallu symud allan o fitocondria i’r cytoplasm

  • Yn rhyddhau egni’n effeithlon

  • Yn rhyddhau meintiau defnyddiol o egni

  • Yn hawdd hydrolysu i rhyddhau egni

  • Hawdd ei ailffurfio




Beth yw prif rôl ATP mewn celloedd?

A

Storio gwybodaeth genetig

B

Cyfnewid egni

C

Cludo ocsigen

D

Adeiladu waliau cell

Pa broses sy'n defnyddio ATP yn uniongyrchol mewn cell?

A

Trylediad syml

B

Osmosis

C

Cludiant actif

D

Trylediad Cynorthwyedig

Beth sy'n digwydd pan gaiff ATP ei hydrolysu?

A

Mae ADP yn uno â ffosffad

B

Mae glwcos yn cael ei ffurfio

C

Mae egni'n cael ei ryddhau

D

Mae ocsigen yn cael ei gynhyrchu

Mewn cemiosmosis, beth sy'n darparu'r egni i ATP synthase gynhyrchu ATP?

A

Symudiad protonau

B

Treuliad glwcos

C

Torri DNA

D

Mynediad dŵr

Ble mae ATP yn cael ei gynhyrchu trwy gemiosmosis mewn resbiradaeth aerobig?

A

Stroma

B

Pilen Cristae

C

Matrics

D

Pilen Allanol

Trylediad: symudiad gronynnau ar draws graddiant crynodiad

Mewn trylediad, mae gronynnau'n symud o ardal â chrynodiad uchel i ardal â chrynodiad isel. Mae'r broses hon yn oddefol, felly nid oes angen ATP. Mewn celloedd, gall nwyon fel ocsigen a charbon deuocsid groesi pilenni trwy'r dull hwn pan fo gwahaniaeth mewn crynodiad.

chrynodiad uchel
chrynodiad isel
oddefol
ocsigen
cludiant actif
dŵr
egni
glwcos

Cemiosmosis a graddiant protonau

Mewn resbiradaeth aerobig, mae cemiosmosis yn digwydd ar bilen fewnol y mitocondrion. Mae cludwyr electronau yn y gadwyn gludo electronau yn defnyddio egni i bwmpio protonau i’r gofod rhyngbilenol. Mae hyn yn creu graddiant electrocemegol, ac mae’r ïonau hyn wedyn yn symud yn ôl i’r matrics trwy’r ensym ATP synthase. Wrth i hyn ddigwydd, caiff ADP a ffosffad anorganig eu cyfuno i ffurfio ATP.

mitocondrion
protonau
electrocemegol
ATP synthase
cloroplast
electronau
trylediad
DNA

Nodweddion y bilen sy’n galluogi cynhyrchu ATP

Mae bilen fewnol y mitocondrion yn addas iawn ar gyfer cemiosmosis. Mae’n cynnwys llawer o broteinau cludo ac mae bron yn anhydraidd i brotonau, felly ni allant ddychwelyd i’r matrics ond trwy sianel benodol. Mae’r bilen hefyd wedi’i phlygu’n gristâu, sy’n cynyddu’r arwynebedd ar gyfer y gadwyn gludo electronau ac ATP synthase. Oherwydd y trefniant hwn, gellir cynnal graddiant cryf ar draws y bilen, gan gynyddu cyfradd synthesis ATP.

brotonau
gristâu
ATP synthase
bilen
glwcos
stroma
ribosomau
niwclews

Sut mae llif protonau yn arwain at ffurfio ATP

Mae ATP yn cael ei gynhyrchu pan fo protonau’n llifo i lawr eu graddiant crynodiad trwy ATP synthase. Gelwir y llif hwn yn trylediad hwylus oherwydd bod y protonau’n symud trwy gymhleth protein. Mae egni’r llif yn achosi i ran o’r ensym gylchdroi, gan newid siâp y safleoedd actif. Yna caiff ADP ei uno â ffosffad anorganig i gynhyrchu ATP, sef prif foleciwl egni’r gell.

ATP synthase
trylediad
gylchdroi
ADP
ocsidiad
ensym catalas
NAD
eplesu

Osmosis: symudiad dŵr trwy bilen rhannol athraidd

Mae osmosis yn golygu symudiad moleciwlau dŵr trwy bilen athraidd detholus o ranbarth â photensial dŵr uwch i ranbarth â photensial dŵr isel. Felly, os yw hydoddiant y tu allan i gell yn fwy crynodedig, bydd dŵr yn tueddu i adael y gell.

dŵr
athraidd detholus
uwch
isel
gell
glwcos
athraidd llawn
iselach
mitocondrion

Potensial dŵr a'i berthynas â hydoddion

Mae potensial dŵr pur yn cael ei ddiffinio fel sero. Wrth i fwy o hydoddyn gael ei ychwanegu, mae'r potensial dŵr yn dod yn fwy negyddol. Mae hyn oherwydd bod llai o foleciwlau dŵr rhydd ar gael i symud. Felly, mae dŵr yn symud o werth llai negyddol i werth mwy negyddol.

sero
hydoddyn
fwy negyddol
dŵr rhydd
llai negyddol
positif
trylediad
protein
sero absoliwt

Cludiant actif: symud yn erbyn y graddiant

Mae cludiant actif yn medru symud sylweddau ar draws pilen yn erbyn eu graddiant crynodiad. Oherwydd hyn, mae angen ATP o resbiradaeth. Defnyddir proteinau cludwr yn y bilen i symud ïonau neu foleciwlau penodol. Enghraifft glasurol yw amsugno ïonau mwynol gan gelloedd gwreiddflew planhigion o'r pridd pan fo'r crynodiad yn is y tu allan.

graddiant crynodiad
ATP
cludwr
gwreiddflew
osmosis
oddefol
ribosom
stoma

Effaith hydoddiannau ar gelloedd planhigion ac anifeiliaid

Mewn hydoddiant hypotonig, mae potensial dŵr y tu allan i gell yn uwch, felly mae dŵr yn symud i mewn trwy osmosis. Mewn cell planhigyn, mae hyn yn cynyddu'r pwysedd chwydd dyndra ac yn helpu i gynnal siâp y gell. Mewn hydoddiant hypertonig, gall y bilen dynnu i ffwrdd oddi wrth y wal gell; gelwir y broses hon yn blasmolysis. Bydd hydoddaint isotonig yn meddwl bod dim symudiad net o ddwr

hypotonig
osmosis
chwydd dyndra
hypertonig
blasmolysis
isotonig
trylediad
hemolysis
tystiolaeth