Thema 13 transport en afweer

• Biologie
• Middelbare school
• vmbo b, g, t, mavo
• Leerjaar 4

Thema 13 transport en afweer

Thema 13 basisstof 1: bloed

Leerdoel: Je kunt de bestanddelen van bloed noemen met hun kenmerken en functies.

Bloed  

Wat is bloed?

Waar wordt bloed gemaakt?

Uit welke 4 onderdelen bestaat bloed?

Wat vervoert bloed?

Wat is bloedarmoede?

Wat is de functie van bloedplasma?

Bloed

Een volwassen mens heeft vijf tot zes liter bloed.

Dit bloed stroomt door je lichaam.

Soms komt het bloed uit je lichaam.

samenstelling bloed

Samenstelling van het bloed

Waar bestaat bloed uit?

• Rode bloedcellen worden gemaakt in het rode beenmerg (pijpbeenderen).

• Bloedplasma is het 'water' waar de bloedcellen inzitten.

In dit water zitten ook hormonen en afvalstoffen.

Waar wordt bloed gemaakt?

Rode beenmerg:

Bloedcellen zijn al na een paar maanden versleten. Daarom worden er telkens nieuwe bloedcellen gemaakt. 

Dat gebeurt in het rode beenmerg, in platte beenderen, zoals je bekken, borstbeen en ribben. 

Slagader:  bloed met zuurstof. Haarvaatjes: verdelen bloed over de spier. Ader: bloed zonder zuurstof.

Zuurstofrijk bloed rood

Zuurstofarm bloed blauw

Vraag van vandaag:

Waarom zijn aderen blauw maar is bloed rood? 

Aderen lijken blauw door een optische illusie waarbij de huid en het omliggende weefsel licht als een filter behandelen: blauw licht weerkaatst beter terug naar het oog dan rood licht, waardoor de dieper liggende, donkerrode zuurstofarme bloed in de aderen blauw lijkt. Bloed is zelf altijd rood, maar de kleur varieert van helderrood bij zuurstofrijk bloed tot donkerrood bij zuurstofarm bloed, afhankelijk van de hoeveelheid zuurstof die de rode bloedcellen bevatten.  

Rode bloedcellen

Geen celkern

Vervoeren zuurstof

Rode kleurstof = hemoglobine

Hemoglobine ook binding zuurstof

Weinig hemoglobine = bloedarmoede

Bloedarmoede

Bij bloedarmoede heb je te weinig hemoglobine in rode bloedcellen, dit heeft als grondstof het element IJzer. 

Je voelt:

- Moe

- Hoofdpijn

- Kortademig

- Flauwvallen

Thema 13 basisstof 2: de bloedsomloop en de bloedvaten

Leerdoelen:

• Je kunt in de dubbele bloedsomloop van de mens de kleine en de grote bloedsomloop onderscheiden met hun functies.
• Je kunt de drie typen bloedvaten noemen met hun kenmerken en functies. 
• Je kunt in het bloedvatenstelsel van de mens slagaders en aders benoemen en je kunt de samenstelling van het bloed daarin aangeven.

Dubbele bloedsomloop

Bloedsomloop 1

'De kleine bloedsomloop '

Bloedsomloop 2

'De grote bloedsomloop'

Kleine bloedsomloop

Grote bloedsomloop

uitleg over de kleine bloedsomloop

Grote bloedsomloop

uitleg over de grote bloedsomloop

De bloedsomloop

Dubbele bloedsomloop:

- KLeine bloedsomloop > hart - Longen -hart

   Functie: zuurstof ophalen, koolstofdioxide   

                     uitscheiden

- Grote bloedsomloop > hart - Lichaam - hart

   Functie: zuurstof en  voedingsstoffen naar    

                     het lichaam vervoeren, afvalstoffen   

                     ophalen

Bloedvatenstelsel

deelvragen

Wat is bloedsomloop?

Wat is dubbele bloedsomloop?

Wat is grote en wat is kleine bloedsomloop?

Wat is de functie van de grote en wat is de functie van de kleine bloedsomloop?

Thema 13 basisstof 4

Leerdoel: Je kunt de gevolgen van hart- en vaatziekten noemen en aangeven hoe je de kans op harten vaatziekten kunt verkleinen.

In Nederland zijn hart- en vaatziekten een belangrijke doodsoorzaak. Een ongezonde leefwijze vergroot het risico hierop.

Hart- en vaatziekten

Bekende hart- en vaatziekten zijn: 

• hartinfarct (hartaanval)
• hartstilstand
• beroerte
• etalagebenen

bas 4. hart en vaatziekten

hart en vaatziekten

Video's van de methodesite

https://bvj.secure.malmberg.nl/material-paragraph/es:18ADD5CE-F309-4B04-8CD9-143B837E60EA/es:420C57E8-0AD7-4DD2-825C-1B538CBFEF41

Huiswerk

Thema 13 basisstof 4 opdracht 1,2,4,5,6,7

Gisteren afwezig: huiswerk van gisteren nakijken

13.5 Weefselvloeistof en lymfe

Leerdoel:

Je kunt de kenmerken en functies van weefselvloeistof en lymfe noemen.

In je lichaam zit nog een vatenstelsel: het lymfevatenstelsel. Deze vaten lopen net als bloedvaten door het hele lichaam.

Het lymfevatenstelsel

Het lymfevatenstelsel bestaat uit lymfevaten en lymfeknopen (zie afbeelding 1). Een functie van het lymfevatenstelsel is het afvoeren van afvalstoffen uit de organen.

Als het bloed bij de organen aankomt, zit het in haarvaten. Deze zijn slechts één cellaag dik. Hierdoor kunnen witte bloedcellen en vocht door de wand van de haarvaten heen.

Door de bloeddruk wordt bij het begin van de haarvaten vocht naar buiten geperst. Dit vocht bevindt zich dan tussen de cellen van de organen en heet weefselvloeistof.

In dit vocht zijn onder andere zuurstof en voedingsstoffen opgelost. Cellen nemen deze stoffen op. De koolstofdioxide en andere afvalstoffen die de cellen produceren, worden afgegeven aan de weefselvloeistof. Een deel van de weefselvloeistof met koolstofdioxide en andere afvalstoffen wordt weer opgenomen in de haarvaten (zie afbeelding 2).

Het grootste deel van de weefselvloeistof wordt opgenomen in fijne lymfevaten (zie afbeelding 2). De vloeistof in de lymfevaten heet lymfe. Het bestaat uit water met witte bloedcellen en opgeloste stoffen, zoals antistoffen, hormonen, koolstofdioxide en andere afvalstoffen. Bovendien bevat lymfe een deel van de zuurstof en voedingsstoffen die niet door de cellen zijn opgenomen. De lymfevaten voeren de lymfe weg van de cellen in de organen. Kleppen in de lymfevaten zorgen ervoor dat de lymfe maar in één richting stroomt (zie afbeelding 3). 

Bloed -Weefselvloeistof - Lymfe

Lymfe

Een deel van de weefselvloeistof wordt opgenomen in fijne lymfevaten. Weefselvloeistof wordt dan lymfe

weefselvloeistof

Vocht dat zich tussen de cellen van organen bevindt.

lymfe

Vloeistof in de lymfevaten; bestaat uit water met opgeloste stoffen en witte bloedcellen.

Lymfe

lymfeknopen

Zuiveren de lymfe van onder andere ziekteverwekkers.

Huiswerk

13.5 opdracht 1, 2, 4, 5, 6

Thema 13 basisstof 6 - afweer

Leerdoelen:

13.6.1 Je kunt beschrijven hoe antistoffen bescherming bieden tegen infecties en op welke manieren immuniteit kan ontstaan.

13.6.2 Je kunt omschrijven hoe stoffen een allergische reactie kunnen veroorzaken.

Huiswerk

Thema 13 basisstof 6 opdracht 1,2,4,5,6,7

13.7 transplantaties en bloedtransfusies

Leerdoelen:

• Je kunt de problemen beschrijven die het afweersysteem veroorzaakt bij transplantatie en auto-immuunziekten.
• Je kunt de rol van bloedfactoren bij bloedtransfusies en de rol van de resusfactor bij zwangerschap beschrijven.

Herhaling thema 13

Onderdelen hart

Filmpje uitleg bloedsomloop en bloedvaten

Filmpje onderdelen en functie hart 

Bloedvatenstelsel

Lymfevatenstelsel

Het lymfevatenstelsel is ook een vatenstelsel in ons lijf.

het zorgt voor de afvoer van vocht met afvalstoffen en de afweer tegen ziekteverwekkers

Lymfevaten

Lymfevaten bevatten net als aders kleppen om er voor te zorgen dat de lymfe niet de verkeerde kant op stroomt.

Bloedplasma

Functie= vervoer van stoffen:

Voedingsstoffen: glucose, mineralen, vitamines

Afvalstoffen:CO₂

Hormonen, enzymen, antistoffen en een kleine hoeveelheid zuurstof

Antistoffen

• Sommige WBC maken antistoffen aan.
• Deze antistoffen binden met ziekteverwekkers.
• Op deze manier worden deze uitgeschakeld.

-Rood bloed betekent zuurstof-rijk. 

-Blauw bloed betekend zuurstof-arm.

(Niet blauw in het echt)

Slagader:  bloed met zuurstof.

Haarvaatjes: verdelen bloed over de spier.

Ader: bloed zonder zuurstof

Hoe komt zuurstof in je bloed?

Gaswisseling =

Zuurstof in het bloed

Koolstofdioxide uit het bloed

Bloedcellen

• Rode bloedcellen; vervoeren zuurstof en CO2

• Witte bloedcellen; belangrijk bij de afweer
• Bloedplaatjes; bloedstolling 

8.3 Je bloed vervoert

Ons bloed bestaat uit 2

belangrijke onderdelen

Deze onderdelen vervoeren 

belangrijke stoffen

zoals voedingsstoffen en zuurstof

Werking van het hart:

1. Samentrekken van de boezems.

2. Samentrekken van de kamers.

3. Hartpauze.

Weefselvloeistof

Weefselvloeistof bevindt zich tussen cellen van de weefsel.

• De cellen nemen zuurstof en voedingsstoffen op uit de weefselvloeistof​
  
• Cellen geven Koolstofdioxide en afvalstoffen aan de weefselvloeistof
  

Hoe heet de belangrijkste slagader in je lichaam?

Aorta

De grootste slagader heet aorta.

De aorta begint bij het hart.

De aorta heeft vertakkingen die naar de organen gaan.

Bloeddruk, te hoog/laag

Hoge bloeddruk -> beschadiging bloedvaten

Lage bloeddruk -> flauwvallen

Hoge bloeddruk

• stress
• roken
• overgewicht
• zout

Langdurige hoge bloeddruk beschadigt de wanden van de slagaders!

Ziekteverwekkers

Twee soorten ziekteverwekkers zijn

• Bacteriën
• Virussen

Als een ziekteverwekker je lichaam is binnengedrongen heb je een besmetting / infectie

Ben je na een besmetting ziek dan heb je een infectieziekte

Koorts

Ziekteverwekkers kunnen giftige stoffen afgeven die je ziek maken.

Je lichaam reageert daarop door de lichaamstemperatuur te laten stijgen: Je krijgt koorts!

De ziekteverwekkers kunnen er niet tegen en gaan zich minder verspreiden en delen.

Hooikoorts 

Resusfactor

Resusfactor: Mensen met de resusfactor op hun rode bloedcellen hebben resuspositief (Rh+) bloed. Mensen zonder deze factor hebben resusnegatief (Rh−) bloed. Zij maken antiresus (antistoffen) tegen de resusfactor.

Resuskind:

– Resusnegatieve moeder is zwanger van resuspositief kind.

– Rode bloedcellen van het kind komen in het bloed van de moeder.

– De moeder maakt antistoffen (antiresus).

– Bij de tweede zwangerschap komt antiresus in het bloed van de baby.

– Als de baby resuspositief is, ontstaan beschadigingen aan hersenen en nieren.

Belangrijke begrippen

• Transplantatie – auto-immuunziekte – bloedfactor (A, B, resusfactor), bloedgroepen – bloedtransfusie – algemene ontvanger – algemene donor

Wat is een auto-immuunziekte?

Bij een auto-immuunziekte herkennen je eigen witte bloedcellen lichaamseigen cellen niet meer.

Je maakt antistoffen aan tegen eigen cellen en ruimt ze op.

Auto-immuun

Bij auto-immuunziekte valt lichaam eigen antigenen aan: geen goed onderscheid in antigenen. 

Afweersysteem onderdrukkende medicijnen.

Hartinfarct

Een hartinfarct wordt 

veroorzaakt door: 

• slagaderverkalking in de kransslagaders 

Hartinfarct

hartinfarct... 

1

2

3

Bloedarmoede

Rode bloedcellen bevatten te weinig hemoglobine.

Je wordt snel moe, want er kan minder zuurstof vervoerd worden.

Organen krijgen dus minder zuurstof.

Bloedarmoede kan ontstaan door een tekort aan ijzer.