Water in Ecosystemen- Groep 7 en 8
Water in Ecosystemen
Mens en Water
Groep 7 en 8 Voorbereidende les
Lesduur is: 35 minIntroductie
Instructies
Werkbladen
Onderdelen in deze les
Water in Ecosystemen
Mens en Water
Groep 7 en 8 Voorbereidende les
Introductie
Vertel: Binnenkort gaan we naar het Pieter Vermeulen Museum.
Vraag: Wie kent dit museum al? (Indien iemand het museum kent vraag diegene wat die nog onthouden heeft).
Vertel: Maar om te weten wat we gaan doen in het museum, gaan we eerst de voorbereidende les behandelen!
De les kan gedaan worden op alleen het bord of ook met aparte devices, waarbij de leerlingen op eigen device antwoorden kunnen geven.
Dit weet je al
Dit leer je nu
Doen
Terugblik
HOE WERKT HET?
Notitie voor docent: Deze pictogrammen staan op elke slide, zodat er duidelijk is wat de slide inhoudt.
Hallo allemaal!
Mijn naam is Pieter Vermeulen. Binnenkort brengen jullie een bezoek aan mijn museum!
Voordat jullie langskomen, gaan jullie vandaag ontdekken waar het bezoek in het museum over gaat.
Veel plezier en ik zie jullie gauw in het museum!
Notitie voor docent: Lees de tekst voor aan de leerlingen
Kan ik uitleggen waarom een museum een belangrijke bewaarplek is voor bijzondere voorwerpen en wat we van die voorwerpen kunnen leren over vroeger of de natuur.
Kan ik in mijn eigen woorden uitleggen wat de begrippen biotoop, biotisch, abiotisch, levensgemeenschap, ecosysteem, kunstmatig, aquatisch (in het water) en terrestrisch (op het land) betekenen en ik kan hier voorbeelden van noemen.
Kan ik voedselrelaties en verbanden leggen binnen een ecosysteem.
Kan ik uitleggen wat vismigratie is en hoe de mens vissen helpt om tussen aquatische ecosystemen te reizen.
AAN HET EIND VAN DEZE LES . . .
Notitie voor de docent: Lees de tekst voor aan de leerlingen.
WAT IS EEN MUSEUM?
Vertel: Voordat we naar het museum gaan, is het belangrijk om te weten wat een museum is!
Meester Daan gaat dit aan jullie uitleggen.
Kijk goed naar de afbeelding van deze onderwaterwereld (een aquatisch ecosysteem).
Vraag: Noem 3 dingen die je ziet. Denk aan levende wezens, maar ook aan de omgeving zelf (de bodem, het water, etc.).
1
minute
00
second
Met devices: De leerling vult het zelf in.
Zonder devices: Bespreek samen in de klas met elkaar wat zij hebben bedacht.
Vertel: Op het scherm zie je de eerste vraag. Bedenk 3 dingen waarvan jij weet dat die in of rond de sloot leven. Je krijgt één minuut.
Doen: Klik op de timer om de tijd te starten. Bespreek daarna samen de antwoorden
Vertel: Vandaag leren we dat natuur op het land heel anders werkt dan natuur in het water. Alles wat met water te maken heeft, noemen we straks met een moeilijk woord: aquatisch.
Vraag: Wat zie je hier? Waar in de natuur hoort dit thuis?
1
minute
00
second
Met devices: De leerling vult het zelf in.
Zonder devices: Bespreek samen in de klas met elkaar wat zij hebben bedacht.
Vertel: In het museum gaan jullie als echte wetenschappers aan de slag om je eigen ecosysteem te ontwerpen en te bouwen.
Maar... een goede wetenschapper gaat nooit onvoorbereid op pad. Vandaag gaan we ontdekken wat er allemaal leeft onder de waterspiegel, hoe dat met elkaar samenwerkt én we gaan kijken naar een heel bijzonder probleem in het kanaal. We gaan eerst eens testen wat jullie al weten."
Vraag: Wat zie je hier? Waar in de natuur hoort dit thuis? Je krijgt 1 minuut!
Doen: Klik op de timer om de tijd te starten. Bespreek daarna samen de antwoorden
Antwoord: Het zijn de schubben van een vis. Een vis leeft in een heel specifieke omgeving: onder water. Vandaag gaan we leren hoe die onderwaterwereld — een prachtig voorbeeld van een ecosysteem — precies in elkaar zit.
WAT IS EEN ECOSYSTEEM?
Vertel: Voordat jullie een ecosysteem gaan maken, moeten we eerst weten wat een ecosysteem is.
EEN ECOSYSTEEM BESTAAT UIT:
Vertel: Een biotoop (Abiotisch) is de leefomgeving (bijvoorbeeld de bodem en het water van een sloot en denk aan: de temperatuur van het water, zonlicht, de stroming, zuurstof in het water).
De levensgemeenschap (Biotisch) zijn alle planten en dieren die daar samenleven. Samen vormen zij een ecosysteem.
Vertel: Als de abiotische factoren veranderen — bijvoorbeeld als het water te warm wordt of giftig — dan kunnen de biotische factoren (de vissen) niet overleven. Alles is met elkaar verbonden."
Notitie: Klik op de hotspot voor meer informatie.
WELKE SOORTEN ECOSYSTEMEN ZIJN ER?
Notitie voor decent: lees de slide voor aan de leerlingen.
Kunstmatig
Aquatisch
Terrestrisch
Notitie voor docent: Lees de tekst voor aan de leerlingen. Klik op de hotspots voor meer informatie.
WAT IS ER NOG MEER BELANGRIJK IN EEN ECOSYSTEEM?
Notitie voor decent: lees de slide voor aan de leerlingen.
DE WATERKRINGLOOP
Vertel: Hoe werkt de waterkringloop?
Zonder water is er geen leven mogelijk in een ecosysteem. Water staat namelijk nooit stil; het reist constant rond in een cirkel (een kringloop):
Verdampen: De zon verwarmt het water, waardoor het verandert in onzichtbare waterdamp en opstijgt.
Condenseren: Hoog in de lucht koelt de damp af en vormt het wolken (of druppels tegen het glas).
Neerslag: Als de druppels te zwaar worden, vallen ze als regen of sneeuw weer naar beneden.
De pot vs. de grote wereld
In de grote natuur (het aquatische ecosysteem van de rivier) stroomt het water via de grond weer terug naar de zee. In de glazen pot (het kunstmatige ecosysteem) gebeurt exact hetzelfde! De plant neemt water op, 'zweet' dit uit via de bladeren, het water condenseert tegen het glas en valt als 'regen' weer terug in de grond. Daarom hoef je een afgesloten pot nooit meer water te geven! Dit gaan jullie zelf ontdekken bij jullie zelfgemaakte ecosysteem!
Water is onmisbaar in elk ecosysteem.
Welk woord hoort er niet bij?
💧 Water
☀️ Zonlicht
🐟 Vis
🌡️Temperatuur
Met devices: De leerling vult het zelf in.
Zonder devices: Bespreek samen in de klas met elkaar wat zij hebben bedacht.
Vraag: Kijk goed naar de vier woorden op het scherm.
Drie van deze dingen horen bij elkaar omdat ze bij dezelfde groep horen. Eén ding is de vreemde eend in de bijt.
Welke hoort er niet bij en waarom?
Antwoord: De vis!
Waarom hoort de Vis er niet bij?
Zonlicht, water en temperatuur zijn abiotische factoren (niet-levend). Ze zijn superbelangrijk voor een ecosysteem, maar ze ademen, groeien of eten zelf niet.
De vis is de enige biotische factor in dit rijtje (levend). De vis hoort dus thuis in de levensgemeenschap, terwijl de rest bij de biotoop hoort!
Welk woord hoort er niet bij?
Oceaan
Rivier
Sloot
Bos
Antwoord: Het bos!
Want dat is een terrestrisch ecosysteem (land). De oceaan, sloot en rivier zijn allemaal aquatische ecosystemen (water).
VOEDSELKETEN
Vertel: Binnen een ecosysteem wordt er natuurlijk ook gegeten! Maar wie eet nou wie? Dat gaan we nu ontdekken!
Wie eet wie?
Zet de voedselketen op volgorde van groot naar klein en ontdek wie nou wie eet.
Klein
Grootste
Groot
Kleinste
Met devices: De leerling vult het zelf in.
Zonder devices: Bespreek samen in de klas met elkaar wat zij hebben bedacht. En laat 4 leerlingen naar het bord komen om een afbeelding naar de goede plek te slepen.
Vertel: Verbanden leggen 🔄
In een ecosysteem is alles met elkaar verbonden via een voedselketen. Als er onderaan iets verandert, merkt de top dat ook!
Doen: Sleep het juiste dier/plant naar de juiste plek.
Antwoord: De keten begint altijd bij de algen. Die hebben geen eten nodig, maar groeien door abiotische factoren: zonlicht en warmte. De watervlo eet de algen, de kleine vis de watervlo, en de snoek de kleine vis.
Extra vraag aan de klas: Wat gebeurt er met de snoek als de mens giftige stoffen in het water loost waardoor alle algen doodgaan?
Antwoord: Als de algen doodgaan, hebben de watervlooien geen eten. Zij verdwijnen, waardoor de kleine visjes verhongeren. Uiteindelijk heeft de grote snoek ook niets meer te eten. Een verstoring aan het begin van de keten raakt iedereen!
MENSELIJK HANDELEN IN EEN ECOSYSTEEM
Notitie voor decent: lees de slide voor aan de leerlingen.
Waar gaat het mis voor de vis? Klik op de plek die de vismigratie volledig blokkeert!
Met devices: De leerling vult het zelf in.
Zonder devices: Bespreek samen in de klas met elkaar wat zij hebben bedacht. En laat 4 leerlingen naar het bord komen om een afbeelding naar de goede plek te slepen.
Vertel: In een rivier (een aquatisch ecosysteem) staat het leven nooit stil.
Vissen moeten reizen!
Veel vissoorten trekken van de zee naar de rivier (en terug) om eitjes te leggen en te overleven. Dit reizen noemen we vismigratie. Maar... de mens bouwt bouwwerken in de rivier voor onze eigen veiligheid en stroom.
Doen: Kijk naar de rivier op de foto. Waar gaat het mis voor de vis? Klik op de plek die de vismigratie volledig blokkeert!
Bespreek klassikaal de impact van deze blokkade op het ecosysteem met behulp van deze drie snelle punten:
🛑 De reis stopt: Vissen kunnen niet meer naar hun geboorteplek reizen om eitjes te leggen. Er worden geen babyvisjes meer geboren.
📉 Ecosysteem in de war: Als deze vissen verdwijnen, raakt de voedselketen, compleet verstoord. Grote roofvissen of vogels hebben geen eten meer.
🚜 Menselijk handelen: Dit is een direct voorbeeld van hoe de mens, vaak zonder het te willen, een heel natuurlijke levensgemeenschap in gevaar brengt.
Klik op de hotspot voor meer informatie en bekijk het filmpje over vismigratie.
Antwoord op de kijkvraag: Een vispassage! 🌊🐟
Er staan hier drie stellingen over ecosystemen. Maar pas op... er
zit één keiharde leugen tussen!
Welke stelling is de leugen?
Een ecosysteem in een pot is een voorbeeld van een kunstmatig, terrestrisch ecosysteem. 🏺🌱
Een vissentrap is slecht voor de vismigratie, omdat vissen erdoor in de war raken en verdwalen. 🛑🐟
Abiotische factoren zijn de niet-levende dingen in de natuur, zoals water, temperatuur en licht. 💧☀️
Met devices: De leerling vult het zelf in.
Zonder devices: Bespreek samen in de klas met elkaar wat zij hebben bedacht. Vul het antwoord samen in.
Antwoord: B is een leugen!
Vertel: Waarom is B de leugen?
Een vissentrap is juist een supergoede uitvinding! Het helpt vissen om veilig langs dammen en sluizen te zwemmen. Het helpt de vismigratie dus juist vooruit, in plaats van dat het vissen in de war brengt. Dit is een perfect voorbeeld van hoe de mens verantwoord omgaat met het milieu.
Waarom kloppen A en C wel?
A is waar: de pot is door de mens gemaakt (kunstmatig) en staat op de grond (terrestrisch).
C is waar: abiotisch betekent letterlijk niet-levend. Water en licht leven zelf niet, maar zijn wél onmisbaar voor de planten en vissen!
WAT HEBBEN WE GELEERD?
Vertel: We hebben vandaag veel geleerd voor ons bezoek aan het museum! We gaan kijken wat jullie allemaal nog weten.
Sleep de kaartjes naar het juiste soort ecosysteem. Let op er kunnen een aantal kaartjes bij meerdere soorten!
Voedselketen
Voedselketen
Voedselketen
Gemaakt door mensen
Algen
Terrestrisch
Heeft abiotische factoren nodig (licht/warmte)
Heeft abiotische factoren nodig (licht/warmte)
Heeft abiotische factoren nodig (licht/warmte)
Vismigratie
Volledig afgesloten
Woestijnklimaat
Doen: Sleep de kaartjes naar het juiste soort ecosysteem. Bespreek met elkaar waarom de kaartjes bij welk ecosysteem horen.
Wat is de volgorde van deze voedselketen in een vijver van
klein naar groot?
Watervlo→Algen→Stekelbaars→ Blauwe Reiger
Stekelbaars→Algen→Blauwe Reiger→Watervlo
Algen→Watervlo→Stekelbaars→ Blauwe Reiger
Blauwe Reiger→Stekelbaars→Watervlo→ Algen
Met devices: De leerling vult het zelf in.
Zonder devices: Bespreek samen in de klas met elkaar wat zij hebben bedacht. Vul het antwoord samen in.
Antwoord: C is het goede antwoord!
Vraag: Waarom is dit de goede volgorde?
Antwoord:
Algen zijn microscopische waterplantjes die worden opgegeten door de watervlo. Een stekelbaars is een kleine vis die jaagt op waterinsecten, zoals de watervlo. De blauwe reiger eet op zijn beurt weer kleine vissen, zoals de stekelbaars.
Kan ik uitleggen waarom een museum een belangrijke bewaarplek is voor bijzondere voorwerpen en wat we van die voorwerpen kunnen leren over vroeger of de natuur.
Kan ik in mijn eigen woorden uitleggen wat de begrippen biotoop, biotisch, abiotisch, levensgemeenschap, ecosysteem, kunstmatig, aquatisch (in het water) en terrestrisch (op het land) betekenen en ik kan hier voorbeelden van noemen.
Kan ik voedselrelaties en verbanden leggen binnen een ecosysteem.
Kan ik uitleggen wat vismigratie is en hoe de mens vissen helpt om tussen aquatische ecosystemen te reizen.
AAN HET EIND VAN DEZE LES . . .
Notitie voor de docent: Lees de tekst voor aan de leerlingen.
TOT SNEL IN HET MUSEUM!
Vertel: Maar we zijn nog niet klaar! Binnenkort gaan jullie naar het museum en dan gaan jullie met echte eigen ecosystemen werken en nog meer verschillende ecosystemen ontdekken.
Tot snel in het museum!
Water in Ecosystemen
Mens en Water
Groep 7 en 8 Afsluitende les
Introductie
Vertel: Binnenkort gaan we naar het Pieter Vermeulen Museum.
Vraag: Wie kent dit museum al? (Indien iemand het museum kent vraag diegene wat die nog onthouden heeft).
Vertel: Maar om te weten wat we gaan doen in het museum, gaan we eerst de voorbereidende les behandelen!
De les kan gedaan worden op alleen het bord of ook met aparte devices, waarbij de leerlingen op eigen device antwoorden kunnen geven.
WAT WETEN JULLIE NOG VAN HET MUSEUMBEZOEK?
Vraag: Wat weten jullie nog van het museumbezoek en wat vonden jullie leuk? Geef een aantal kinderen de beurt.
Jullie gaan nu het Touwtjesspel spelen!
Vandaag gaan jullie een ecosysteem na spelen van de zee. Zoek samen naar dieren en planten die in de zee leven en maak naamkaartjes. Elke leerling krijgt een naamkaartje en speelt de rol van dat dier of plant. Ga in een kring zitten en dan gaan we beginnen!
Notitie voor docent: Lees de tekst voor aan de leerlingen.
Gebruik het werkblad in de bijlage voor extra uitleg over het spel. De relatiecirkel hoeft niet gedaan te worden. Zorg ervoor dat je van te voren een bol wol hebt en naamkaartjes.
TOT DE VOLGENDE KEER IN HET PIETER VERMEULEN MUSEUM!
Vertel: Jullie zijn hele goede onderzoekers geweest!
Hopelijk zien we jullie snel weer in het museum!
Tot dan!
