De Roos van Leary
De Roos van Leary
Lesduur is: 30 minOnderdelen in deze les
De Roos van Leary
Open met het idee dat communicatie niet alleen gaat over wat je zegt, maar ook over het gedrag dat je laat zien en de reactie die dat oproept.
Lesdoel
Ik kan uitleggen hoe de Roos van Leary gedrag en reacties in communicatie zichtbaar maakt.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wat is de Roos van Leary?
De Roos van Leary is een model dat laat zien hoe mensen op elkaar reageren in communicatie.
Het model helpt je om gedrag te herkennen, interacties te begrijpen en bewuster te kiezen hoe je zelf reageert.
Benadruk dat het model vooral gaat over interactie: gedrag staat niet los, maar lokt vaak ander gedrag uit.
Waar komt het model vandaan?
De Roos van Leary is gebaseerd op werk van Timothy Leary.
Hij was een Amerikaanse psycholoog die onderzocht hoe gedrag tussen mensen werkt. In dit model draait het niet om iemands karakter, maar om zichtbaar gedrag in een bepaalde situatie.
Houd de biografische context kort. Voor deze les is vooral belangrijk dat Leary keek naar patronen in menselijk gedrag en interactie.
Communicatie als wisselwerking
Gedrag van de één beïnvloedt vaak de reactie van de ander.
Daardoor ontstaan patronen in gesprekken, bijvoorbeeld leiden en volgen of samenwerken en steunen.
Leg uit dat de Roos geen los lijstje met types is, maar een manier om de wisselwerking tussen mensen te begrijpen.
Waarom is dit model nuttig?
Met de Roos van Leary kun je:
communicatie beter begrijpen
gedrag van jezelf en anderen herkennen
gerichter reageren in lastige situaties
samenwerking in een team verbeteren
Koppel dit aan situaties die voor mbo-studenten herkenbaar zijn, zoals stage, werkoverleg, klantcontact of samenwerken in de klas.
De twee assen van de Roos
De Roos is opgebouwd uit twee assen:
Boven – onder: de mate van invloed
Samen – tegen: de mate van verbondenheid
Door deze twee lijnen te combineren, ontstaan verschillende gedragsposities.
Gebruik eventueel een eenvoudige schets op het bord: verticaal invloed, horizontaal verbondenheid.
De verticale as: boven en onder
Deze as gaat over invloed.
Boven: meer sturend, leidend, richtinggevend
Onder: meer volgend, afwachtend, meegaand
Maak duidelijk dat boven niet automatisch goed is en onder niet automatisch zwak; het hangt af van de situatie.
De horizontale as: samen en tegen
Deze as gaat over verbondenheid.
Samen: coöperatief, steunend, gericht op contact
Tegen: kritisch, afstandelijk, tegenwerkend
Noem dat kritisch gedrag niet altijd negatief is; het kan ook functioneel zijn, zolang het de samenwerking niet blokkeert.
Vier richtingen in één model
De twee assen samen geven vier hoofdrichtingen:
Boven-samen: sturen én verbinden
Boven-tegen: sturen én weerstand geven
Onder-samen: volgen én meewerken
Onder-tegen: volgen én afstand houden
Binnen deze richtingen liggen de acht interactiestijlen.
Deze slide vormt de brug naar de acht stijlen. Laat zien dat de stijlen logisch uit de assen voortkomen.
Waar gaat de verticale as van de Roos over?
verbondenheid
invloed
emotie
karakter
Controleert of studenten het verschil zien tussen de twee assen. Verbondenheid hoort bij de horizontale as.
Vul de kernwoorden in
De Roos van Leary bestaat uit twee assen. De verticale as laat de mate van invloed zien. De horizontale as gaat over verbondenheid. Door boven-onder en samen-tegen te combineren, ontstaan verschillende gedragsposities in communicatie.
Alle drie de begrippen zijn letterlijk opgebouwd in slides 6 t/m 9.
De acht interactiestijlen
Meewerkend
werkt mee
sluit aan
is positief gericht
Volgend
wacht af
laat anderen beslissen
past zich aan
Boven en samen/tegen
Leidend
neemt initiatief
geeft richting
draagt verantwoordelijkheid
Helpend
ondersteunt
verbindt
zorgt voor samenwerking
Onder en samen/tegen
Laat studenten zien dat dit gedragingen zijn, geen vaste persoonlijkheden. Iemand kan per situatie anders reageren.
De acht interactiestijlen
Teruggetrokken
neemt afstand
houdt zich afzijdig
reageert weinig
Afhankelijk
twijfelt
zoekt bevestiging
leunt op de ander
Competitief
wil winnen
vergelijkt zich met anderen
zoekt de strijd op
Agressief
valt aan
drukt door
kan fel of hard overkomen
Meer tegen gericht
Onder en tegen gericht
Als de benamingen in het lesmateriaal iets afwijken, houd in de uitleg steeds dezelfde termen aan als op de slide.
Gedrag roept gedrag op
Een kernidee van de Roos van Leary is dat gedrag vaak een voorspelbare reactie uitlokt.
Wat jij laat zien, heeft invloed op hoe de ander zich opstelt.
Dit is de centrale gedachte van de hele les. Neem hier tijd voor en geef mondeling een herkenbaar voorbeeld.
Veelvoorkomende patronen
Veel interacties verlopen volgens vaste patronen:
Leidend → roept vaak volgend op
Helpend → roept vaak meewerkend op
Competitief of agressief → kan weerstand of terugtrekken oproepen
Gebruik de pijlen alleen als patroonweergave. Benadruk dat het geen natuurwet is, maar wel een vaak herkenbare reactie.
Voorbeeld: leidend en afhankelijk
Als de ene persoon sterk de leiding neemt, kan de ander meer gaan volgen.
Dat kan handig zijn als er snel beslist moet worden, maar het kan ook leiden tot ongezonde afhankelijkheid.
Sluit aan bij stage- of werksituaties: een dominante begeleider kan een student passief maken.
Voorbeeld: helpend en meewerkend
Wanneer iemand steunend en positief communiceert, ontstaat vaak meer samenwerking.
Dit patroon versterkt vertrouwen, contact en gezamenlijke verantwoordelijkheid.
Maak duidelijk dat samen-gedrag vaak de basis is voor goed teamwork, maar niet betekent dat er nooit gestuurd hoeft te worden.
Voorbeeld: competitief en agressief
Bij sterk tegen-gericht gedrag ontstaat sneller spanning.
De communicatie kan veranderen in concurrentie, botsingen of verdediging, waardoor samenwerken moeilijker wordt.
Benadruk dat competitief gedrag soms resultaatgericht lijkt, maar relationeel veel schade kan geven als het doorslaat.
De Roos toepassen in de praktijk
De kracht van het model zit in bewust kiezen.
Als je merkt welk gedrag jij laat zien en welke reactie dat oproept, kun je je communicatie aanpassen om een gesprek of samenwerking te verbeteren.
Maak hier de stap van theorie naar professionele communicatie: observeren, interpreteren, bijsturen.
Waarom dit helpt op school en werk
In studie, stage en werk helpt de Roos van Leary om:
beter samen te werken
feedback gerichter te geven
spanningen sneller te herkennen
bewust ander gedrag in te zetten als dat nodig is
Noem dat het model bruikbaar is in klantcontact, teamoverleg, begeleiding en conflictsituaties.
Kern van de les
De Roos van Leary laat zien dat communicatie een dynamisch proces is.
Gedrag beïnvloedt gedrag. Door dat patroon te herkennen, kun je effectiever communiceren en beter samenwerken.
Gebruik deze slide als afrondende samenvatting voordat je naar de begrippen gaat.
Welke stijl past het best bij: ondersteunt en verbindt?
volgend
agressief
helpend
competitief
De afleiders komen uit de andere stijlen op de slides over de acht interactiestijlen.
Welke stijl herken je het snelst in een gesprek?
leidend
helpend
volgend
competitief
teruggetrokken
Deze slide heeft geen instructies
Welke reactie roept helpend gedrag vaak op?
meewerkend
agressief
afhankelijk
competitief
Sluit aan op de patroonvoorbeelden: helpend → meewerkend.
Herken het patroon
In de Roos van Leary roept gedrag vaak gedrag op. Leidend gedrag roept vaak volgend gedrag op. Helpend gedrag zorgt vaak voor meer samenwerking. Bij sterk tegengericht gedrag ontstaat sneller spanning en weerstand.
De derde invulling echoot slide 16: sterk tegen-gericht gedrag leidt sneller tot spanning.
Hoe kun je de Roos gebruiken in stage of werk?
Bespreek dat passend antwoord verwijst naar bewust gedrag kiezen, reacties herkennen, communicatie bijsturen en samenwerking verbeteren op school, stage of werk.
Wat is de kern van de Roos van Leary?
gedrag beïnvloedt gedrag
stilte voorkomt conflict
iedereen heeft één stijl
boven is altijd beter
Toetst de samenvattende kern van slides 17 t/m 19 en corrigeert veelvoorkomende misvattingen.
Wat is één inzicht dat jij meeneemt uit deze les?
Reflectie zonder fout antwoord. Laat studenten benoemen welke begrippen, voorbeelden of patronen zijn blijven hangen.
Welk deel van deze les vond jij het lastigst?
Gebruik de woordwolk om te zien of vooral de assen, stijlen of gedragspatronen extra uitleg nodig hebben.
Wat hielp jou het meest om dit onderwerp te begrijpen?
Reflectie op leren. Mogelijke elementen: voorbeelden, schema met assen, herkenbare werksituaties, uitleg over patronen.
Begrippen
Roos van Leary - model dat laat zien hoe gedrag en reacties in communicatie samenhangen
interactie - wisselwerking tussen mensen in een gesprek of situatie
gedragspatroon - herkenbare manier van doen die vaker terugkomt
verticale as - lijn van boven naar onder die de mate van invloed toont
horizontale as - lijn van samen naar tegen die de mate van verbondenheid toont
invloed - de mate waarin iemand richting geeft of stuurt
verbondenheid - de mate waarin iemand contact zoekt of juist afstand houdt
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
leidend - gedrag waarbij iemand initiatief neemt en richting geeft
helpend - gedrag waarbij iemand ondersteunt en samenwerking bevordert
meewerkend - gedrag waarbij iemand positief aansluit en samenwerkt
volgend - gedrag waarbij iemand zich aanpast en anderen laat beslissen
competitief - gedrag gericht op winnen of de strijd aangaan
agressief - aanvallend gedrag dat de ander onder druk zet
afhankelijk - gedrag waarbij iemand veel steun of bevestiging zoekt
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
teruggetrokken - gedrag waarbij iemand afstand neemt en zich weinig laat zien
boven - positie in de Roos met relatief veel invloed
onder - positie in de Roos met relatief weinig invloed
samen - positie in de Roos die gericht is op contact en samenwerking
tegen - positie in de Roos die gericht is op weerstand of afstand
wisselwerking - het proces waarbij gedrag van de één invloed heeft op de ander
Deze slide heeft geen instructies
