Keuzes en moed in oorlogstijd

• newEditor
• Godsdienst
• Buitengewoon secundair onderwijs
• Leeftijd 13

Keuzes en moed in oorlogstijd

Learning objective

Wat hebben al deze afbeeldingen met elkaar gemeen?

Al deze afbeeldingen tonen censuur

• Censuur gebeurt wanneer iemand met (een beetje) macht, informatie achterhoudt of jou verbiedt om je mening te geven.

• Verschillende redenen zijn mogelijk

  • Controle

  • Preutsheid

  • Geheimhouding

  • Angst

Censuur is van alle tijden en kan overal plaats vinden

• Verboden boeken

• Verboden afbeeldingen

• Verboden meningen

Wat vind je van volgende stelling:

"Ik mag altijd en overal mijn mening geven"

Het recht op vrijheid van mening en meningsuiting

• Volgens artikel 19 van de Universele Verklaring van de Rechten van de mens.

• Recht op eigen mening en inspraak staat eveneens in het kinderrechtenverdrag

Mag je dankzij het recht om je mening te zeggen eender waar om het even wat zeggen?

Waar of niet waar?

Je mag altijd jouw mening geven, behalve:

Als iemand het niet met jou eens is

A

Waar

B

Niet waar

Vrijheid van meningsuiting betekent juist dat mensen verschillende meningen mogen hebben. Dat iemand het niet met je eens is, is geen reden om je mening niet te mogen uiten.

Voorbeeld:

Jij zegt dat je een bepaalde politieke partij goed vindt.

Iemand anders vindt dat een slechte partij.

Beiden mogen hun mening geven. Het feit dat iemand het oneens is, beperkt jouw recht niet.

Waar of niet waar?

Je mag altijd jouw mening geven, behalve:

Als je daarmee de wet overtreedt

A

Waar

B

Niet waar

Vrijheid van meningsuiting is niet onbeperkt. Als je mening uiten de wet schendt, kan dat strafbaar zijn.

Voorbeelden:

Haatspraak tegen een groep mensen (bijv. racistische uitspraken)

Oproepen tot geweld

Laster of smaad (iemand bewust vals beschuldigen)

In zulke gevallen kan de overheid ingrijpen omdat de wet wordt overtreden.

Waar of niet waar?

Je mag altijd jouw mening geven, behalve:

Als de veiligheid van anderen in gevaar komt

A

Waar

B

Niet waar

Vrijheid van meningsuiting stopt ook wanneer je anderen ernstig in gevaar brengt.

Voorbeelden:

Mensen aanzetten tot geweld tegen iemand

Het verspreiden van informatie die direct paniek of gevaar kan veroorzaken

Oproepen om iemand aan te vallen

De overheid mag zulke uitspraken beperken om de veiligheid en rechten van anderen te beschermen.

Vrijheid van meningsuiting

• In onze samenleving heel belangrijk

• Staat in de Belgische grondwet

• Tijdens WOII was dit heel anders...

Het recht op vrije meningsuiting is in België vastgelegd sinds de oprichting van de grondwet op 7 februari 1831.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was er in de bezette gebieden, waaronder België en Nederland, geen sprake van vrijheid van meningsuiting. De vrijheid om te lezen wat men wilde of om kritiek te uiten op de overheid was volledig afgeschaft.

Op 21 februai 1941 kregen Antwerpse stadsscholen een brief

• Wie schreef deze brief aan de stadsscholen?

Inhoud van de brief in een notendop

• Geschreven door de schepen van onderwijs

• Personeel van scholen mogen

  • NIET spreken over politiek

  • GEEN kentekens dragen die de Duitse bezetters zouden beledigen

De schepen van onderwijs ( baas van onderwijs in de stad) stuurt deze brief rond.

Onderwijzers en scholen mogen op geen enkele manier hun politieke voorkeur laten zien in de klas. De Duitsers mogen absoluut niet slecht gemaakt worden tegenover de leerlingen.

--> Vorm van censuur en dus in strijd met het recht op vrije meningsuiting

Invloed op het onderwijs

• Duitse bezetter wilde veel invloed op het onderwijs.

  • Jong geleerd is oud gedaan.

Op de eerste pagina van de schoolboek zie je "Herziene uitgave 1941" -> dit laat zien dat het schoolboek is goedgekeurd/gecensureerd om tijdens de oorlog te gebruiken.

Leerlingen kregen ook een nieuw vak op school. Het schoolboek is van Elza Verelst die 10 jaar oud is om het moment van de oorlog. Ze moest Duits leren op school. Niet zo eenvoudig.

Met een nieuwe taal komt ook een nieuw schrift

-> Duitsers proberen heel veel invloed uit te oefenen op de jongeren.

Voordelen

Nadelen

Wat zijn de voordelen en nadelen van Duits op school?

Wat zou jij doen?

• Volg je rustig de nieuwe regels (en maak je braaf je Duits huiswerk)?

• Ga je in tegen wat je moet doen (en maak je het huiswerk niet)?

• Hoe denk je dat de Belgen reageerden op de Duitse aanwezigheid?

De Duitse bezetting

• Inwoners van België schrokken toen de Duitsers binnenvielen

  • Het gewone leven ging al snel weer verder

  • De meeste mensen pasten zich snel aan

  • Klein deel van de mensen sloot zich bewust aan bij de Duitse bezetters

    • Collaborateurs

  • Sommige mensen werkten te Duitse bezetters bewust tegen

    • Verzetsleden

Toen de Duitsers in mei 1940 belgie binnenvielen, ging het gewone leven snel weer verder. Het land was wel bezet maar er leek niet meteen veel aan de situatie te veranderen en daarom pasten de meeste mensen zich aan, aan de nieuwe situatie.

collaborateurs

verzetsleden

Videofragment

• Welke reden hadden de mensen om mee te werken de de Duitsers?

• Vind je dat een begrijpelijke reden?

https://www.vrt.be/vrtmax/a-z/kinderen-van-de-collaboratie/1/kinderen-van-de-collaboratie-s1a1-de-oorlog/

Welke reden kan je nog bedenken om mee te werken met de Duitse bezetter?

Collaboratie

• Er waren verschillende redenen
  

  • Geld verdienen

  • Bewondering voor Hitler

  • Om meer macht te krijgen

  • Om te zorgen dat Vlaanderen een eigen land werd

Sommige mensen werkten samen met de Duitsers omdat ze er financieel voordeel uit haalden.

Voorbeelden:

Bedrijven die producten of diensten leverden aan het Duitse leger.

Mensen die banen kregen bij de Duitse administratie.

Zij deden dit vooral omdat ze meer geld konden verdienen of hun job konden behouden.

Een kleine groep mensen geloofde echt in de ideeën van Adolf Hitler en het nazisme.

Voorbeelden

• Belgische soldaten die meevechten aan het Duitse front.

• Verpleegsters die mee zorgden voor de gewonde Duitsers.

• Politiemannen die helpen bij het oppakken van Joden.

Kinderen van de collaboratie

• Kinderen kwamen hier mee in terecht door hun ouders.

• Speciale jeugdverenigingen.

• Buitengesloten of gepest.

• Weeshuizen na de oorlog

Voor kinderen van collaborateurs bestonden er speciale jeugdverenigingen ( Vlaamse Hitlerjugend)

Ze kwamen hier in terecht door de keuze van hun ouders en werden vaak buitengesloten of gepest.

Na de oorlog werden collaborateurs gestraft en zo kwamen sommige kinderen in weeshuizen terecht.

Aflevering 'Het zwarte nest' getuigenis over Yvonne haar vriendin. Minuut 23.

https://www.vrt.be/vrtmax/a-z/kinderen-van-de-collaboratie/1/kinderen-van-de-collaboratie-s1a4-het-zwarte-nest/

Het verhaal is soms heel ingewikkeld...

• Is een bakker een collaborateur als hij brood verkoopt aan Duitse soldaten omdat het goed verdient en hij zijn vrouw en vijf kinderen moet onderhouden?
  

• Is een bakker een collaborateur als hij brood verkoopt aan Duitse soldaten omdat hij anders voor Duitsland moet gaan werken aan het front?
  

• Is een bakker een collaborateur als hij brood verkoop aan Duitse soldaten omdat hij hen wel sympathiek vindt?
  
  

Het verzet

• Meeste Belgen zijn het niet eens met de Duitse bezetter

• Slechts klein deel gaat er tegenin

• Verschillende manieren

De meeste Belgen zijn het niet eens met de bezetting van hun land door de Duitsland. Slechts een klein deel van de bevolking gaat er ook effectief tegenin. Zij verzetten zich tegen de bezetter. Ze worden het 'verzet' genoemd.

Er kan op verschillende manieren verzet gepleegd worden. Van vrij onschuldig tot levensgevaarlijk.

Op de achtergrond is het monument voor de gesneuvelden te zien op 21 juli 1940. Aan de voet leggen Antwerpenaars bloemen neer ter ere van de nationale feestdag. Dit gaat in tegen het verbod van de bezetter

Hoe zou het verzet de bezetter kunnen dwarsbomen?

Er zijn verschillende vormen van verzet

• Klein of symbolisch verzet

  • Mop vertellen

  • Anti-Duits liedje

• Gevaarlijker verzet

  • Verboden kranten (ongecensureerd nieuws)

  • Joden helpen

  • Duitsers saboteren

  • Goederen smokkelen

Verzet

• Verzet jij je weleens?

• Hoe verzet jij je? Is dat groot of klein verzet?

• Waarom doe je dat?

• Of wil je jezelf wel eens verzetten, maar durf je niet?

  • Waarom niet?

Welke reden hadden mensen tijdens de tweede wereldoorlog om in verzet te gaan?

Redenen om in het verzet te gaan

• Sterke anti-Duitse gevoelens

• Liefde vaderland

• Opkomen tegen onrecht

• Andere politieke stroming

• Mannen tussen 20-40

  • Combinatie gezin = moeilijk

  • niet zonder risico

Het leven in het verzet was moeilijk te combineren met een gezin aangezien het niet zonder risico was. 30.000 leden stierven tijdens WOII.

Slide titel

• Regine Sluszny overleefde de oorlog dankzij een belangrijke daad van het verzet.