1. Hoe het verleden ons nog steeds beïnvloedt
Slavernij, Keti-Koti, Tot slaaf gemaakt, koloniaal verleden, Indonesië, VOC, WIC, Suriname, Racisme
Nizar legt uit
Hoe het verleden ons nog steeds beinvloedt
Lesduur is: 60 minIntroductie
Onderdelen in deze les
Slavernij, Keti-Koti, Tot slaaf gemaakt, koloniaal verleden, Indonesië, VOC, WIC, Suriname, Racisme
Nizar legt uit
Hoe het verleden ons nog steeds beinvloedt
'Nizar legt uit' is een reeks van drie lessen over onderwerpen uit 'Onze Koloniale Erfenis', de tentoonstelling in Wereldmuseum Amsterdam.
De tentoonstelling laat zien wat de invloed is van het koloniaal verleden op hoe we elkaar zien, hoe we met elkaar omgaan en taal. Waarbij racisme en discriminatie een van de hardnekkigste erfenis is. Deze les kan gecombineerd worden met een bezoek aan de tentoonstelling, maar dit is niet vereist.
In les 1 worden leerlingen uitgedaagd om kritisch na te denken over hoe het verleden ons nog steeds beïnvloedt en over koloniaal denken. Bereid de klas voor op de onderwerpen die worden besproken in deze les en zorg ervoor dat er een veilige sfeer is.
Doen
Praten
Kijken
Aan het eind van deze les:
..heb je inzicht in de invloed van het kolonialisme op jouw leven
..ken je de oorsprong van hedendaags racisme
..weet je wat kolonialisme is
...weet je koloniaal denken is en herken je het bij jezelf en bij anderen
Leerdoel
Bespreek met de leerlingen de symbolen en het doel van de les.
Waar denk je aan bij kolonialisme?
Waar denk je aan bij kolonialisme?
Vraag: Waar denk je aan bij kolonialisme?
Leerlingen mogen invullen wat zij al weten van kolonialisme. Bespreek met de leerlingen de antwoorden die op het bord komen te staan. Als een antwoord opvalt kun je deze uitlichten.
Mogelijke antwoorden zijn: VOC, handel, Jan Pieterszoon Coen, specerijen, WIC, driehoeks handel, Gouden Eeuw
Maar ook: slavernij, geweld, racisme, verzet
Jullie gaan een video kijken die onder andere uitlegt wat kolonialisme inhoudt en daarbij hoe dit nog terug te zien en te voelen is op de dag van vandaag.
Bekijk de video van 00:00 - 1:33
De leerling maakt kennis met het koloniaal verleden/kolonialisme en hoe dit verleden nog steeds invloed heeft op het nu.
Welke rol speelden de VOC en de WIC in de 17e en 18e eeuw?
Welke rol speelden de VOC en de WIC in de 17e en 18e eeuw?
Ze speelden een belangrijke rol in handel, oorlog en koloniale uitbreiding van Nederland.
Ze waren opgericht om het onderwijs en de wetenschap in Nederland te verbeteren.
Ze hielden zich alleen bezig met handel binnen Europa.
Antwoord: A
De VOC (Verenigde Oost-Indische Compagnie) en de WIC (West-Indische Compagnie) waren twee belangrijke handelsmaatschappijen in de Nederlandse geschiedenis. De VOC, opgericht in 1602, was actief in Azië en speelde een cruciale rol in de specerijenhandel (peper, nootmuskaat, kaneel) en dekoloniale uitbreiding van Nederland.
De WIC, opgericht in 1621, richtte zich op de handel in West-Afrika en Amerika, met een focus op suiker en slavenhandel. Beide bedrijven droegen bij aan de
economische bloei van Nederland in de 17e en 18e eeuw en waren essentieel voor de ontwikkeling van de Nederlandse economie en koloniale macht.
De indruk bestaat vaak dat de grote compagnieën – de VOC en de WIC – zich in de zeventiende en
achttiende eeuw vooral op de handel richtten. In werkelijkheid waren ze minstens even veel bezig met oorlog voeren.
Wat of wie troffen Nederlandse kolonisten veelal aan die in de 16e eeuw in andere werelddelen aankwamen?
Wat of wie troffen Nederlandse kolonisten veelal aan als zij in de 16e eeuw in andere werelddelen aankwamen?
Onbewoond land, Nederlandse kolonisten startten zelf een gemeenschap
Inheemse bewoners met uitgebreide handelsrelaties en rijke culturele tradities.
Land waar veel dieren, maar geen mensen op leefden
Antwoord: B
Europese geschiedenisverhalen gaan vaak over ‘ontdekkingsreizigers’. In feite ontdekten deze zeevaarders geen nieuwe werelden (behalve misschien Antarctica en enkele andere uithoeken van de poolgebieden.)
Elders arriveerden ze altijd op plekken waar al eeuwenlang mensen leefden, met uitgebreide handelsrelaties en rijke culturele tradities.
Voor de komst van de Nederlanders bepaalden lokale heersers de handelsvoorwaarden. De Nederlanders hadden zich te schikken, of anders konden ze vertrekken: er was namelijk keiharde concurrentie van Portugese, Chinese en Indiase handelaren. Maar geleidelijk aan veranderde dat. Op veel plaatsen namen de Nederlanders met geweld de macht en handel over.
Het idee heerst vaak dat koloniale machten “beschaving brachten”. Dit is niet het geval. De kolonisatie ging gepaard met geweld en onderdrukking.
Bespreek met de leerlingen:
- Kolonisten vonden dat zij beschaving brachten, maar hoe beschaafd is geweld en onderdrukking eigenlijk?
- Kun je een land ontdekken als daar al mensen wonen?
Hoe zorgde de VOC ervoor dat alleen zij nootmuskaat konden verhandelen?
Hoe zorgde de VOC ervoor dat alleen zij nootmuskaat konden verhandelen?
De VOC maakte eerlijke afspraken met de bewoners van de Banda-eilanden
De VOC leerde van de bewoners van de Banda- eilanden hoe je nootmuskaat verbouwt
De VOC vermoordde bijna alle bewoners van de Banda-eilanden en voerde handel met geweld.
Antwoord: C
Bijna alle bewoners van de Banda- eilanden werden in 1621 bij de bezetting van de eilanden onder Jan Pieterszoon Coen door de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC) vermoord. Deze eilanden werden geplunderd, zodat nootmuskaat kon worden meegenomen en verhandeld.
Welke gevolgen had de koloniale handel voor mens en natuur?
Welke gevolgen had de koloniale handel voor de natuur?
Europese handelaren investeerden in de bescherming van bossen en bergen.
De winning van grondstoffen veroorzaakten milieuschade die vandaag nog zichtbaar is.
De koloniale handel stimuleerde wereldwijd duurzame landbouw
Antwoord: B
Handelaren brachten nieuwe smaken en luxeproducten naar Europa vanuit koloniën in Azië, Afrika en Noord- en Zuid-Amerika: Koffie en thee, tabak en katoen, suiker en zout, goud en tin.
Het winnen van al die rijkdommen ging ten koste van de natuur. Bergen werden afgegraven in de zoektocht naar mineralen, bossen werden gekapt en moerassen drooggelegd om plaats te maken voor plantages. De uitputting van de aarde toen en nu hangt nauw samen met koloniale structuren en ongelijke machtsverhoudingen. Deze uitbuiting gaat vandaag door in nieuwe vormen.
Wat is voor jou het meest waardevol?
Wat is voor jou het meest waardevol?
Deze vraag heeft geen goede antwoorden. Door de verschillende antwoorden in volgorde te plaatsen, denken de leerlingen na over het begrip 'waarde'. Wat heeft meer waarde: jouw telefoon of jouw vrijheid?
Wat als dit wordt afgepakt?
Kunnen mensen ook in volgorde van waarde worden geplaatst?
Bekijk de video van 1:32 -2:47
De leerling maakt kennis met de ladder van waarde. Deze ladder werd ondersteund door een nepwetenschap: de rassenleer. De Witte Europeaan plaatste zichzelf bovenaan de ladder.
Hoe probeerden mensen in de koloniale tijd ongelijkheid en racisme goed te praten?
Hoe probeerden mensen in de koloniale tijd ongelijkheid en racisme goed te praten?
Bespreek met de leerlingen wat de term 'dehumanisatie' inhoudt.
Koloniale systemen werkten niet omdat enkelen "besloten" mensen minder waard te vinden. Ze werkten doordat er een waardensysteem werd gebouwd — een ladder — waarin bepaalde dingen, plekken en mensen structureel hoger of lager werden geplaatst. Die ladder maakte ongelijke behandeling logisch binnen het systeem, en daarmee ook gerechtvaardigd. Kenmerkend voor die tijd is de dehumanisering van mensen.
Dehumanisering maakt het makkelijker om ongelijkheid, slechte behandeling en zelfs geweld te rechtvaardigen en zorgt ook voor het schenden van mensenrechten. Wanneer mensen structureel lager op een waardensysteem worden geplaatst, vermindert de empathie voor hen — niet omdat mensen opeens "slecht" zijn, maar omdat het systeem dat normaliseerde.
Dit kan langdurige, negatieve gevolgen hebben en dat kan lang voelbaar zijn.
Wat heeft racisme van nu met het koloniale verleden te maken?
Nog steeds komt racisme voor op bijvoorbeeld school, sport en werk.
Wat heeft racisme van nu met het koloniale verleden te maken?
Bespreek met de leerlingen:
De ladder van waarden verdween niet met het einde van de koloniale periode. Waardenhiërarchieën bestaan nog steeds, ze zien er anders uit, maar het mechanisme is hetzelfde: sommige mensen, groepen of achtergronden worden structureel hoger of lager geplaatst, vaak zonder dat we ons daar bewust van zijn.
Formeel zijn mensen gelijkwaardig, grondwettelijk, juridisch. Maar gelijkwaardigheid in de wet en gelijkwaardigheid in de praktijk zijn twee verschillende dingen.
Leerlingen komen uit verschillende contexten: sommigen herkennen ongelijkheid direct uit eigen ervaring, anderen nauwelijks. Beide zijn geldig vertrekpunt voor het gesprek.
Stuur niet op één antwoord, stuur op concreetheid. Vraag leerlingen om voorbeelden, niet om oordelen.
Voorbeelden van ongelijkheid vandaag zijn terug te vinden op de arbeidsmarkt, onderwijs, media, social media, op straat, etc.
Bekijk de video van 2:47 tm 3:17
De leerling maakt kennis met de normalisatie van een nepwetenschap. Deze nepwetenschap praatte het goed dat mensen onderaan 'de ladder van waarde' werden onderdrukt, uitgebuit en vermoord.
Bespreek met de persoon naast je:
3 verschillen tussen jullie op basis van innerlijk
3 overeenkomsten tussen jullie op basis van uiterlijk
Laat leerlingen in tweetallen 3 verschillen en 3 overeenkomsten vinden bij elkaar.
Als mensen verschillen we van elkaar, maar hebben wij ook veel overeenkomsten. Zijn de verschillen belangrijker dan de overeenkomsten? Wat zegt het dat mensen verschillen van uiterlijk of innerlijk? Hangt er een waarde aan iets wel of niet goed kunnen?
Benadruk dat het bij de 'rassenleer' gaat om een nepwetenschap. Mensen zijn verschillend in uiterlijk en innerlijk, maar hebben een overeenkomend DNA van 99,9%. Er bestaat maar één menselijk ras, dat is: de mens
Er bestaat maar één menselijk ras: de mens
Benadruk dat het bij de 'rassenleer' gaat om een nepwetenschap. Mensen zijn verschillend in uiterlijk en innerlijk, maar hebben een overeenkomend DNA van 99,9%. Er bestaat maar één menselijk ras: de mens
Bekijk de video van 3:18 - 4:42
De leerling maakt kennis met de term 'koloniaal denken'. De ideeën en beelden die in het koloniale verleden zijn ontstaan, leven nog steeds door. Al dan wel onbewust. Het is bijvoorbeeld te zien in taal, de overheid en de verhalen die we vertellen.
Dekoloniseer jouw mind
"Bedenk een (onbewuste) gedachte of een uitspraak van jezelf die beïnvloed is door koloniale denkbeelden?"
Bespreek het in tweetallen
3
minute
00
second
Losmaken van het koloniaal denken is erg moeilijk. Het vraagt om bewustwording en reflectie.
Laat leerlingen in tweetallen in gesprek gaan over de opdracht: ''Bedenk een (onbewuste) gedachte of een uitspraak van jezelf die beïnvloed is door koloniale denkbeelden?"
Wanneer de 3 minuten om zijn, bespreek je samen met de leerlingen of iemand er wat over wil delen. Als dit niet het geval is, dan ga je door naar de volgende slide.
Bekijk de video van 4:42 - 5:24
De leerling maakt kennis met de doorwerking van het koloniaal verleden in het nu en hoe je hierop kunt reflecteren.
2
minute
00
second
Bespreek in tweetallen de antwoorden op deze vragen
Laat de leerlingen in twee minuten met elkaar deze vragen beantwoorden.
Verduidelijking:
- Welke onbewuste ideeën heb je over anderen?
Heb jij weleens vooroordelen, denk jij weleens in stereotypen?
- Waar zie jij ongelijkheid om je heen?
Vind jij dat iedereen gelijk behandeld wordt? Spreek jij je weleens uit als je ziet dat iemand ongelijk wordt behandeld?
- Welke verhalen hoor je niet?
Zie jij weleens verschillen in hoe mensen worden afgebeeld in de media en of mensen worden afgebeeld? Wie zie jij het meeste op tv? Over wie lees je in de schoolboeken? Wie komt er voor op jouw sociale media?
Evaluatie
Zijn er vragen?
Bespreek met de leerlingen of er vragen zijn of iemand iets wil teruggeven over de les. Geef ruimte aan de leerlingen, maar zet niemand onder druk
Doe: Druk op de spinner en bespreek de vragen die voorbij komen.
Je kunt als docent zelf bepalen hoeveel vragen je wilt behandelen.
Over dit thema zijn nog twee lessen gemaakt. In de volgende les kom je meer te weten over wie de geschiedenis schrijft. In de laatste les leren leerlingen over de macht van taal.
WE ZIEN JULLIE GRAAG IN HET MUSEUM!
Deze slide heeft geen instructies
Wil je de hele video nog eens bekijken?
Deze slide heeft geen instructies