Orkesten en ensembles (Muziek havo), les 2: Examentraining

• newEditor
• Muziek
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4,5

Introductie

Examentraining orkesten en ensembles: ensembles herkennen aan de klank, een bezetting vertalen, koren benoemen en ensembles vergelijken. Acht vragen, waarvan vier luistervragen, met stappenplan en tips.

KLANKKLEUR · ENSEMBLES

EXAMENTRAINING

Orkesten en ensembles: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Nationaal Historisch Museum / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

♪ KLANKKLEUR · ENSEMBLES

WAT GA JE KUNNEN?

Ik kan bij een luisterfragment of een bezetting het juiste ensemble kiezen, een koor benoemen en een klankproces herkennen.

♪ KLANKKLEUR · ENSEMBLES

ZO PAK JE EEN EXAMENVRAAG AAN

• 1. Lees: wat wordt gevraagd en welke ensembles staan als antwoord?

• 2. Luister: welke instrumenten of stemmen hoor je? Zijn er blazers, strijkers, drums of alleen zang?

• 3. Luister nog een keer: let op wat ontbreekt, zoals strijkers, klarinetten of slagwerk.

• 4. Kies: het antwoord dat past bij alles wat je hoorde.

Het Budapest String Quartet tijdens een concert, Library of Congress

♪ KLANKKLEUR · ENSEMBLES

VRAAGTYPE 1: ENSEMBLES HERKENNEN

• Je luistert en kiest het ensemble dat bij de bezetting past.

• Tel de stemmen: vier strijkers is een strijkkwartet.

Image credit: U.S. Office of War Information / Wikimedia Commons, publiek domein

Video: Debussy: Strijkkwartet in g, Quatuor Ébène (kanaal: Quatuor Ébène). Wat hoor je? Twee violen, een altviool en een cello die samen één stuk spelen. Elke strijker speelt een eigen partij. Er zijn geen blazers en geen slagwerk. Antwoord: strijkkwartet.

Welk ensemble speelt dit fragment?

A

Symfonieorkest

B

Strijkkwartet

C

Brassband

D

Jazzcombo

Vier strijkers die elk een eigen stem spelen: strijkkwartet. Wie symfonieorkest kiest, mist dat hier geen blazers of slagwerk klinken.

Video: Sousa: The Stars and Stripes Forever, The United States Marine Band (kanaal: The United States Marine Band). Wat hoor je? Een blaasorkest met houtblazers, koperblazers en slagwerk, zonder strijkers. De fluiten en klarinetten spelen de snelle loopjes. Antwoord: harmonie.

Welk ensemble speelt dit fragment?

A

Harmonie

B

Strijkorkest

C

Strijkkwartet

D

Popgroep

Houtblazers, koperblazers en slagwerk samen: harmonie. Wie strijkorkest kiest, hoort geen strijkers. Een popgroep heeft zang en gitaren.

Een brassband marcheert door de straat tijdens een wedstrijd, Delph (Engeland)

♪ KLANKKLEUR · ENSEMBLES

VRAAGTYPE 2: EEN BEZETTING VERTALEN

• Soms krijg je een lijst instrumenten in plaats van een fragment.

• Welke groepen zitten erin en welke ontbreken?

Image credit: Paul Anderson (geograph.org.uk) / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

Rijen saxofoons, trompetten, trombones, plus piano, bas, drums. Welk ensemble?

A

Jazzcombo

B

Harmonie

C

Bigband

D

Symfonieorkest

Rijen blazers met een ritmegroep van piano, bas en drums: bigband. Wie jazzcombo kiest, vergeet dat een combo klein is en geen rijen blazers heeft.

Video: Rossini: Finale van de Willem Tell-ouverture, The Cory Band (kanaal: Cory Band). Wat hoor je? Alleen koperinstrumenten, zoals cornets, trombones en tuba's, met slagwerk. Er klinken geen klarinetten, fluiten of strijkers. Antwoord: brassband.

Welk ensemble speelt dit fragment?

A

Harmonie

B

Brassband

C

Strijkorkest

D

Bigband

Alleen koper en slagwerk, geen houtblazers en geen strijkers: brassband. Wie harmonie kiest, hoort geen klarinetten of fluiten.

Het Tensta Gospel Choir zingt meerstemmig, Zweden

♪ KLANKKLEUR · ENSEMBLES

VRAAGTYPE 3: KOREN EN ZANG

• Je hoort welke stemmen samen zingen of wie er op de achtergrond zingt.

• Mannen en vrouwen samen is een gemengd koor.

Image credit: Frankie Fouganthin / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Video: Mozart: Lacrimosa uit het Requiem, Rundfunkchor Berlin en Berliner Philharmoniker (kanaal: Berliner Philharmoniker). Wat hoor je? Een koor met vrouwen- en mannenstemmen dat samen zingt, begeleid door een orkest. Antwoord: gemengd koor. Let op: het orkest is de begeleiding, het koor zingt de tekst.

Welk koor hoor je in dit fragment?

A

Mannenkoor

B

Vrouwenkoor

C

Kinderkoor

D

Gemengd koor

Hoge vrouwenstemmen en lage mannenstemmen klinken samen: gemengd koor. Wie mannenkoor kiest, luistert maar naar een deel van de stemmen.

Zangers zingen zacht op de achtergrond mee met de zanger. Wat horen we?

A

Een mannenkoor

B

Een kinderkoor

C

Een vrouwenkoor

D

Backing vocals

Zangers die de hoofdzanger op de achtergrond ondersteunen zijn backing vocals. Een koor staat zelf centraal.

Het Koninklijk Concertgebouworkest, Nationaal Concert 2011

♪ KLANKKLEUR · ENSEMBLES

VRAAGTYPE 4: ENSEMBLES VERGELIJKEN

• Je vergelijkt ensembles op grootte en op bezetting.

• Tel groepen en aantallen en kijk wat ontbreekt.

Image credit: Nationaal Historisch Museum / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

Zet op volgorde: kleinste groep eerst

1

Trio

2

Duo

3

Symfonieorkest

4

Strijkkwartet

Een duo heeft twee musici, een trio drie, een strijkkwartet vier en een symfonieorkest tientallen. Veelgemaakte fout: het strijkkwartet vóór het trio zetten.

Je hoort violen, houtblazers, koperblazers en pauken. Welk ensemble is dit?

A

Strijkorkest

B

Symfonieorkest

C

Harmonie

D

Bigband

Alle vier de groepen samen: symfonieorkest. Het strijkorkest mist blazers en slagwerk, de harmonie mist strijkers.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Ensembles aan de klank herkennen

2

Een bezetting vertalen

3

Koren herkennen

4

Ensembles vergelijken

Laat de lastigste vraagtypen in tweetallen bespreken.

♪ KLANKKLEUR · ENSEMBLES

TIPS VOOR OP HET EXAMEN

• Bepaal eerst welke groepen er klinken: strijkers, hout, koper, slagwerk of stemmen.

• Let op wat ontbreekt: geen blazers is strijkers, geen klarinetten is brassband of fanfare.

• Mannen en vrouwen samen is een gemengd koor, alleen mannen is een mannenkoor.

• Lees bij een lijst instrumenten steeds ook het aantal: een trio is drie, een kwartet vier.