Les 8 en 9: Erfelijkheid en evolutie

• Mens & Natuur
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 2

Startklaar

       

      Telefoon in het zakkie 

      Laptop dicht op tafel 
       Map en pen op tafel

       

      

Welkom bij Sciences

Unit 3.1.2: The circle of life

Learner Profile: Knowledgeable/ Geïnformeerd

ATL: Critical-thinking skills

Evaluate evidence and arguments

Related concepts: Interaction & Patterns

Key concept: Change, Development, Identity

How do interactions between individuals, environments, and systems give rise to patterns of change?

Global context: Identities and relationships

Overzicht Unit 1

Week 1	Week 2	Week 3	Week 4	Week 5	Week 6	Week 7	Week 8	Week 9	Week 10	Week 11
Types of reproduction	Types of reproduction	Experiment (SA)	Life cycle of humans and the reproductive organs	Life cycle of humans and the reproductive organs	Life cycle of humans and the reproductive organs	Contaceptives	Genetics	GeneticsEvolution

Programma

• Voorkennis
• Leerdoelen opstellen
• Instructie
• Aan de slag
• Reflectie en leerdoelen check

Genetics

Wat is de functie van de placenta?

1. Voedingsstoffen en zuurstof naar de baby
2. Afvalstoffen vanaf de baby naar de moeder
3. Beide antwoorden zijn juist
4. Beide antwoorden zijn onjuist

Wat is de volgorde van de bevalling?

1. ontsluiting - uitdrijving - nageboorte
2. uitdrijving - ontsluiting - nageboorte
3. ontsluiting - nageboorte - uitdrijving
4. uitdrijving - nageboorte - ontsluiting

Leerdoelen

• Je kunt het verschil tussen mitose en meiose uitleggen.
• Je kunt de definitie van fenotype en genotype geven.
• Je kunt uitleggen wat dominant en recessief betekenen en deze op de juiste wijze toepassen.
• Je kunt uitleggen wat heterozygoot en homozygoot betekenen en dez op de juiste wijze toepassen.
• Je kunt vanuit een stukje tekst de genotypen en fenotypen van de ouders halen.
• Je kunt genotypen op de juiste wijze opschrijven.,
• Je kunt een kruisingsschema van een monohybride kruising maken en hieruit informatie halen.

mitose (gewone celdeling) en meiose (reductiedeling)

Wat is fenotype & Genotype?

fenotype

• Het fenotype is het uiterlijk van een organisme
  
• Het fenotype is het resultaat van de informatie die op de genen staat plus veranderingen door 'het milieu'.
  
• Het milieu kan ook uit een potje komen, zoals de man die zijn haar geverfd heeft. Deze aanpassingen kun je niet doorgeven aan je nakomelingen.

genotype

• In élke cel van je lichaam staat informatie voor ál je erfelijke eigenschappen.
  
• Een stukje DNA waar informatie staat over 1 bepaalde eigenschap heet een ''gen''.
  
• Mensen hebben in elke lichaamscel 46 chromosomen.
  

mens tot dna

DNA

• DNA bevat de code --> eiwitten. 
• De code = volgorde bouwstenen.
• Alle bouwstenen achter elkaar = DNA sequentie.
  
• Genotype - Alle DNA sequenties = alle informatie van alle erfelijke eigenschappen. . 
• Fenotype - Het resultaat van informatie = alle gevormde eiwitten.
  

Wat is juist?

1. 1 celkern 2 genen
2. 1 cel 2 chromosomen
3. 3 DNA 4 gen
4. 3 Chromosomen 4 DNA

Hoeveel chromosomen hebben wij?

1. 22
2. 23
3. 44
4. 46

Welke uitspraak over genotype en fenotype klopt het best?

1. Het fenotype komt voort uit het genotype.
2. Het genotype komt voort uit het fenotype.
3. Het fenotype komt voort uit het genotype en milieuinvloeden.
4. Het genotype komt voort uit het fenotype en milieuinvloeden.

Hebben plantencellen ook DNA?

1. Ja
2. Nee

Waar bestaan chromosomen uit?

1. Celplasma
2. DNA

Genenpaar

Het gen van de vader en het gen van je moeder vormen samen een chromosomenpaar. Een gen zegt iets over de welke erfelijke eigenschap (oogkleur) op het chromosoom staat.

Alle is de informatie wat op het gen staat.

Dominant en recessief

Dominant	Recessief
Overheersend	Ondergeschikt
Grote letters	Kleine letters
1 nodig om tot uiting te komen	2 nodig om tot uiting te komen

Homozygoot & Heterozygoot

• Per eigenschap heb je 2x informatie op het gen staan.
• Is deze informatie gelijk, dan ben je homozygoot voor deze eigenschap.
• Is deze informatie op het gen ongelijk, dan ben je heterozygoot voor deze eigenschap

evolutie

Evolutietheorie

De miljoenen levende soorten organismen op aarde zien er allemaal verschillend uit. 

Biologen vinden dat de organismen op aarde in de loop van miljoenen jaren zijn ontstaan en zijn veranderd. 

Evolutie is de ontwikkeling van het leven op aarde.

Tijdens de evolutie ontstaan, veranderen en/of verdwijnen soorten.

De evolutietheorie

De evolutietheorie is vanaf de 18e eeuw ontwikkeld door Charles Darwin. 

De theorie is niet te bewijzen. Er zijn wel veel feiten de de theorie ondersteunen. 

De feiten zijn de argumenten voor de evolutietheorie. 

De evolutietheorie gaat uit van:

- variatie in genotypen : Mutaties en geslachtelijke voortplanting

- natuurlijke selectie (overlevingskans en kans op nakomelingen)

- het ontstaan van nieuwe soorten (isolatie en geen vruchtbare nakomelingen)

Wat is een argument voor de evolutietheorie?

1. Mensen lijken op apen
2. Fossielen
3. Veel dezelfde vormen in de groei vanaf de bevruchting
4. Meneer Darwin was erbij toen evolutie plaats vond

Verandering in genotypen

Verandering in genotypen kan op 2 manieren plaatsvinden.

- Geslachtelijke voortplanting

- Mutaties 

Stappenplan natuurlijke selectie 

1. Niet alle individuen van dezelfde soort zijn gelijk (kijk naar mens).

2. Die het beste passen in de omstandigheden en in het gebied hebben op dat moment meer overlevingskans.

3. Ook meer kans op voortplanting, dus om dit door te geven aan nakomelingen.

4. Na vele jaren zie je (bij ongeveer gelijkblijvende omstandigheden) deze variant van de soort (bijna) alleen nog maar en zijn andere varianten (bijna) verdwenen).

2 x let op bij dit stappenplan

1. Omgeving kan veranderen. Je bent (survival of the fittest) niet de beste, maar de beste in deze omstandigheden.

2.  Individu kan zijn genotype niet aanpassen, aanpassing gebeurt door generaties heen door het proces natuurlijke selectie.

Natuurlijke selectie

1. individuen met een betere aanpassing aan het milieu hebben een grotere overlevingskans en een grotere kans op nakomelingen
2. Twee soorten worden raken eerst geisoleerd van elkaar en komen daarna weer samen.
3. Natuurlijke selectie vindt plaats in dierentuinen

Variatie in genotypen
Wat is waar?

1. Ontstaan door verandering in het fenotype
2. Ontstaan in de nakomelingen door geslachtelijke voortplanting

Evolutie

1. Theorie die uitgaat van variaties in genotypen, natuurlijke selectie en het ontstaan van nieuwe soorten
2. ontwikkeling van het leven op aarde waarbij soorten ontstaan, veranderen of verdwijnen

Evolutietheorie

1. De theorie die uitgaat van dezelfde genotypen, natuurlijke selectie en het ontstaan van nieuwe soorten
2. Theorie die uitgaat van variaties in genotypen, natuurlijke selectie en het ontstaan van nieuwe soorten

Bij een diersoort komen veel variaties in genotypen voor. Wat is waar?

1. Dat soort heeft een grotere overlevingskans
2. Dit is een probleem bij verandering in de milieuomstandigheden

Als bij een soort veel verschillende genotypen voorkomen, heeft deze soort een ... (vul in) ... overlevingskans.

1. kleinere
2. grotere

Welk dier heeft een grotere kans op veel nakomelingen?

1. Het dier met een gunstig (beter) genotype
2. Het dier met een gunstig (beter) fenotype
3. Dat maak niet uit

Door veel variatie in genotypen zijn er ook meer verschillende fenotypen.

1. juist
2. onjuist

Waarbij behoren organismen die samen vruchtbare nakomelingen kunnen krijgen?

1. dezelfde soort
2. dezelfde stam
3. alleen hetzelfde ras
4. Hetzelfde rijk