Wat vertelt een boektitel?
Wat vertelt een boektitel?
Open de les met het idee dat een titel meer doet dan alleen een boek benoemen: hij kan verwachtingen oproepen, verwijzen naar een thema of meerdere betekenissen hebben.
Lesdoel
Ik kan uitleggen wat de titel van een boek betekent, letterlijk en figuurlijk, en een passende alternatieve titel bedenken.
Deze slide heeft geen instructies
Leeslijst 1Vb
Ik laat een lijst rondgaan waarop iedereen
noteert bij periode 1:
de titel van je boek - auteur
Dus:
De middennachtloper - Maren Stoffels
Schrijf klein! Er is weinig ruimte.
Meerdere boeken gelezen? Nog kleiner schrijven, onder elkaar zetten. Noteer i.i.g het boek waarbij je deze periode een boekopdracht gaat maken.
Deze slide heeft geen instructies
Kun jij een voorbeeld geven van een goede boektitel?
Gebruik de woordwolk om voorkennis te activeren: let op woorden als spannend, mysterieus, duidelijk, dubbelzinnig of kort. Vraag een paar leerlingen hun keuze kort toe te lichten.
Waarom is een titel belangrijk?
Een titel is vaak het eerste wat je van een boek ziet.
hij trekt aandacht
hij roept verwachtingen op
hij kan iets verklappen over inhoud, sfeer of thema
hij blijft vaak hangen als ultrakorte samenvatting van het boek
Benadruk dat leerlingen niet alleen moeten zeggen of een titel 'mooi' is, maar vooral wat die titel doet voor de lezer.
Letterlijke betekenis
Een titel is letterlijk als hij direct verwijst naar iets dat echt in het verhaal voorkomt.
Denk aan:
een persoon
een plaats
een voorwerp
een gebeurtenis
Voorbeeld
De brief voor de koning van Tonke Dragt
Vraag eventueel naar een eenvoudig voorbeeld, zoals een titel die de naam van het hoofdpersonage draagt of een duidelijke plek uit het verhaal noemt.
Figuurlijke betekenis
Een titel is figuurlijk als hij meer bedoelt dan de woorden zelf zeggen. Soms zit er een verborgen betekenis achter de titel. Je ontdekt gaandeweg waarom de schrijver deze titel koos.
Dan verwijst de titel vaak naar:
een gevoel
een thema
een symbool
een diepere boodschap van het boek
Veel leerlingen herkennen de letterlijke laag sneller dan de figuurlijke. Laat zien dat beide tegelijk kunnen bestaan.
Vaak zijn titels letterlijk en figuurlijk tegelijkertijd
De woorden uit de titel passen direct bij iets uit het verhaal.
Letterlijk
Dezelfde titel kan ook wijzen op een groter idee, zoals vriendschap, verlies, vrijheid of groei.
Figuurlijk
Voorbeeld: Spijt! - Carry Slee
Letterlijk: personages hebben daadwerkelijk spijt van wat ze hebben gedaan of juist niet hebben gedaan.
Figuurlijk: de titel staat voor het grotere thema van het boek: schuldgevoel, te laat ingrijpen en moeten leven met de gevolgen van je keuzes.
Dit is de kern van de les: een sterke boektitel heeft vaak twee lagen. Laat leerlingen straks beide lagen benoemen bij hun eigen boek.
Het hoofdpersonage
Soms verwijst de titel van je boek simpelweg naar het hoofdpersonage.
Als het om een fictief (verzonnen) personage gaat is het wel boeiend om na te denken over de vraag: Waarom zou de schrijver juist deze naam hebben gekozen? Welk gevoel roept de naam bij jou op?
Deze slide heeft geen instructies
De titel van een ander begrijpen
Je gaat straks aan elkaar vertellen over de titel van jouw boek. Als je daarna zelf de titel van een klasgenoot kunt uitleggen, laat je zien dat je goed hebt geluisterd.
Dan let je op:
de kern van het verhaal
de uitleg van de ander
het verschil tussen letterlijk en figuurlijk
Deze slide bereidt voor op het overnemen van elkaars uitleg. Benadruk dat nauwkeurig luisteren onderdeel is van tekstbegrip en mondeling formuleren.
Delen
Je werkt in tweetallen
Vertel aan elkaar:
wat de titel van je boek is;
hoe jij de titel uitlegt. Probeer dit zowel letterlijk als figuurlijk te doen;
of je nu al helemaal begrijpt waarom de schrijver deze titel koos (het is dus heel duidelijk) of verwacht/hoopt dat dit later pas duidelijk wordt;
wat je van de titel vindt en waarom. (onderbouw! argumenten!)
Let op: 5 minuten per spreker. Daarna wisselen.
Straks ga je de titel van de ANDER uitleggen aan de klas. Goed luisteren dus! Aantekeningen!
minute
second
Laat timer afgaan na 5 minuten, zodat daarna de andere leerlingen 5 minuten aan het woord komt.
Benadruk dat ze de tijd volop benutten. Er valt altijd wel iets te vertellen over de titel en je boek.
Moedig gesprekspartner aan met vragen om verduidelijking/verdieping te vragen.
Laat luisteraars aantekeningen maken. Zo oefenen ze dit en hebben ze een steuntje als ze straks over het boek van een ander moeten vertellen.
Een titel onderbouwen
Je uitleg over een titel wordt nog sterker als je die onderbouwt met een passend citaat uit het boek.
Een goed citaat laat zien:
waar de titel letterlijk terugkomt
of welk thema bij de titel past
Heb jij al een citaat gevonden?
Maak duidelijk dat een citaat bewijs is: niet zomaar een mooie zin, maar een fragment dat echt helpt om de titel te verklaren.
Maak de uitleg compleet
Een sterke uitleg over een titel laat eerst de letterlijke betekenis zien. Daarna leg je de figuurlijke betekenis uit. Tot slot kies je een passend citaat als bewijs uit het boek.
Deze invuloefening herneemt de drieslag van slide 8: letterlijk, figuurlijk, citaat.
Een alternatieve titel
Als je een nieuwe titel bedenkt, moet die nog steeds passen bij het boek.
Een goede alternatieve titel:
past bij de inhoud
benadrukt een belangrijk thema
roept de juiste sfeer op
is kort en krachtig
Laat leerlingen beseffen dat een alternatieve titel niet willekeurig is: ook die vraagt om een uitleg en een bewuste keuze.
Noteer de titel van jouw boek en daarachter jouw alternatieve titel. + Leg uit waarom deze ook of zelfs beter past
Deze slide heeft geen instructies
Wat heb jij vandaag geleerd over boektitels?
Reflectievraag zonder goed of fout. Stimuleer korte, concrete antwoorden over betekenis, lagen of het gebruik van een citaat.
Begrippen
titel - de naam van een boek
letterlijk - precies zoals de woorden er staan, bedoeld
figuurlijk - bedoeld in een diepere of overdrachtelijke betekenis
thema - het hoofdidee of de diepere bedoeling van het verhaal
citaat - een stukje tekst dat je letterlijk uit het boek overneemt
onderbouwen - met argumenten uitleggen waarom iets klopt
alternatieve titel - een andere mogelijke titel die ook bij het boek past
Deze slide heeft geen instructies