Lessen voor de toekomst - hoorcollege 1

• newEditor
• Project Lessen voor de toekomst
• HBO
• Studiejaar 2

project: Lessen voor de toekomst

PV2LVT-25

hoorcollege 1 - 'Bouwen aan de toekomst'

door: Ronald Stroo

Opgelet: beeldschermloze bijeenkomst!! Mobieltjes in kist doen!

AFSPRAKEN:

- mobiel in daarvoor bestemde kisten

- enkel notitieblok en pen op uitklaptafeltje

Actief studeren: hoe effectief kennis tot je nemen?

- actief meedoen & aandachtig luisteren

- antwoorden bij interactieve opdrachten in LessonUp op papier  noteren

- vlot en in grote lijnen aantekeningen maken: middels trefwoorden / 'tekenen' met woorden / pijlen / kleurtjes

- thuis verder uitwerken met LessonUp-presentatie erbij (via link in BrightSpace)

Collegeverwerking

Maak van beide hoorcolleges uiteindelijk een conceptmap.

Inleveren in Gradework uiterlijk vrijdag 29 mei.

1985-1955-1885-2015

Marty en Doc 

tijdreizen 1985 - 1955 - 1885 - 2015

intrigerend / ingrijpen op oorzaak-gevolgrelaties / Welk beeld hadden we van toekomst die inmiddels is aangebroken? Welke voorspellingen zijn uitgekomen? 

flatscreen, beeldbellen, draagbare technologie, bediening met stem, betalen met vingerafdruk, vliegende auto, hologrammen / augmented reality, kleine tablet

opzet project

• burgerschap 

• focus op toekomst

•  samen leven - (digitale) technologie  - leefbare planeet

• Hoe stimuleer ik de kinderen in mijn klas tot actief burgerschap? Hoe word je ‘burger’? 

opzet project

• studiereis R'dam (18-20 mei 2026)

• 2 hoorcolleges 

• 3 colleges: burgerschap & gezondheid, burgerschap & media, burgerschap & geld

• 2 colleges digitale geletterdheid

• 5 werkbijeenkomsten (o.l.v. projectdocent)

• uitvoering in stage (stageweek 15/06 of 29-30 juni)

• afsluiting markt (presentatie; ma 6 juli)

miniproject / lessenserie

• individueel

• binnen leergebied Burgerschap 

• rondom een onderwerp of thema gerelateerd aan: 

• 1-samen leven of 2-(digitale) technologie of 3-leefbare planeet

• en ook voeding via ... modules onderzoek / pedagogiek / golev

Jij

• als individu (persoon) 

• als burger

• als leerkracht

• Hoe stimuleer ik de kinderen in mijn klas tot actief burgerschap? Hoe word je ‘burger’? 

doelen

Je kunt aan het einde van dit college ….

• enkele ingrijpende ontwikkelingen richting de (nabije) toekomst benoemen;

• uitleggen welke positieve / negatieve gevolgen nieuwe (technologische) ontwikkelingen mogelijk zullen hebben;

• aangeven in hoeverre jij denkt als individu - burger - leerkracht het verschil te kunnen maken. 

Grote kantelmomenten in geschiedenis van de mens

• Cognitieve revolutie ±70.000 jaar geleden

• 
  

De cognitieve revolutie (70.000 jaar geleden) kenmerkt zich tot de opkomst van nieuwe manieren van denken en communiceren. Homo sapiens vervaardigde het vermogen om grotere hoeveelheden informatie over te brengen over de leefomgeving (complexe handelingen als jagen op bizons) en sociale verbanden (roddelen). Daarnaast ging men informatie overbrengen over dingen die in het echt niet bestaan (imaginair) zoals stamgeesten, naties, naamloze vennootschappen en mensenrechten. Een uniek kenmerk van de sapiens taal was het vermogen om over fictieve dingen te praten zoals legende, mythen, goden en religies. Dergelijke mythes gaven sapiens het unieke vermogen om flexibel samen te werken in grote aantallen. 

Wat maakt de homo sapiens uniek?

• vragen stellen

• verhalen vertellen

• creatief zijn

• samenwerken

Wat maakt de homo sapiens uniek? waarom succesvol?

Grote kantelmomenten in geschiedenis van de mens

• Cognitieve revolutie ±70.000 jaar geleden

• Agrarische revolutie ±12.000-5000 jaar geleden

• Wetenschappelijke revolutie ±500 jaar geleden

De cognitieve revolutie (70.000 jaar geleden) kenmerkt zich tot de opkomst van nieuwe manieren van denken en communiceren. Homo sapiens vervaardigde het vermogen om grotere hoeveelheden informatie over te brengen over de leefomgeving (complexe handelingen als jagen op bizons) en sociale verbanden (roddelen). Daarnaast ging men informatie overbrengen over dingen die in het echt niet bestaan (imaginair) zoals stamgeesten, naties, naamloze vennootschappen en mensenrechten. Een uniek kenmerk van de sapiens taal was het vermogen om over fictieve dingen te praten zoals legende, mythen, goden en religies. Dergelijke mythes gaven sapiens het unieke vermogen om flexibel samen te werken in grote aantallen. 

In Agrarische Revolutie (12.000-5000 jaar geleden) gaan mensen zich op één plaats vestigen. Van jager-verzamelaar worden zij boer. In het kielzog van de agrarische revolutie kwamen echte complexe samenlevingen op. Mensen creëerden imaginaire ordes en het schrift. Men organiseerde zich in massale samenwerkingsnetwerken.

De wetenschappelijke revolutie start met de ontdekking van de onwetendheid rond 1500. Europeanen bezaten een ongeëvenaarde onverzadigbare ambitie om vreemde landen te verkennen en veroveren. De wetenschappelijk revolutie ging uit van de vooruitgangsgedachte. Het grootste deel van de geschiedenis bleef de economie zo’n beetje he

... de toekomst

• vierde revolutie?!

• versmelting mens met technologie

• sturen wij de technologie of stuurt de technologie ons?

• 
  

1. Met je brein direct gegevens doorsturen naar het brein van iemand anders

A - fictie

B - werkelijkheid

In experiment begin 2019 is dit al gelukt bij een soort Tetris spelletje.

Het klinkt futuristisch, maar in een experiment begin 2019 is dit al gelukt. Daarin speelde iemand een soort Tetris zonder te zien welke rotatie het blok moest krijgen. Twee anderen, die met een EEG-helm met een computer en de eerste persoon waren verbonden, zagen wel het hele spel. Door naar bepaalde flitsende beelden te kijken konden ze bij de eerste persoon een lichtvlek in zijn gezichtsveld creëren waardoor hij wist of hij moest roteren of niet: hij ontving informatie zonder dat de drie personen bewogen of elkaar zagen. Dit is nog heel erg eenvoudig, maar een belangrijke eerste stap in brain-to-brain communicatie.

1. Met je brein direct gegevens doorsturen naar het brein van iemand anders

1

fictie

2

werkelijkheid

Het klinkt futuristisch, maar in een experiment begin 2019 is dit al gelukt. Daarin speelde iemand een soort Tetris zonder te zien welke rotatie het blok moest krijgen. Twee anderen, die met een EEG-helm met een computer en de eerste persoon waren verbonden, zagen wel het hele spel. Door naar bepaalde flitsende beelden te kijken konden ze bij de eerste persoon een lichtvlek in zijn gezichtsveld creëren waardoor hij wist of hij moest roteren of niet: hij ontving informatie zonder dat de drie personen bewogen of elkaar zagen. Dit is nog heel erg eenvoudig, maar een belangrijke eerste stap in brain-to-brain communicatie.

2. Genetisch overdraagbare ziektes verwijderen uit het DNA van een embryo

A - fictie

B - werkelijkheid

Met de CRISPR-methode is het wetenschappers al gelukt om succesvol mutaties, die een hartafwijking veroorzaken, uit het DNA van een bevruchte eicel te knippen, zodat de eicel uitgroeit tot een gezond embryo.

Technisch gezien is het al mogelijk; met de CRISPR-methode is het wetenschappers al gelukt om succesvol mutaties die een veelvoorkomende hartafwijking veroorzaken uit het DNA van een bevruchte eicel te knippen, zodat de eicel uitgroeit tot een gezond embryo. Het is nu alleen nog de 14-dagen-regel die verdere toepassing tegenhoudt. Het bijzondere aan deze manier van ziektes 'genezen' is dat de genezen persoon zijn gemanipuleerde DNA ook weer doorgeeft aan een volgende generatie; deze methode verandert dus op grote schaal het DNA van de mens in de toekomst

2. Genetisch overdraagbare ziektes verwijderen uit het DNA van een embryo

1

fictie

2

werkelijkheid

Technisch gezien is het al mogelijk; met de CRISPR-methode is het wetenschappers al gelukt om succesvol mutaties die een veelvoorkomende hartafwijking veroorzaken uit het DNA van een bevruchte eicel te knippen, zodat de eicel uitgroeit tot een gezond embryo. Het is nu alleen nog de 14-dagen-regel die verdere toepassing tegenhoudt. Het bijzondere aan deze manier van ziektes 'genezen' is dat de genezen persoon zijn gemanipuleerde DNA ook weer doorgeeft aan een volgende generatie; deze methode verandert dus op grote schaal het DNA van de mens in de toekomst

3. Je geheugen uploaden of kopiëren

A - fictie

B - werkelijkheid

Nog fictie voor mensen, maar bij het 'brein' van slakken (bestaat slechts uit 2000 neuronen) lukt het al wel om deze (fysiek) over te zetten naar een andere slak.

Dit is inderdaad nog fictie voor mensen, maar 'de slakkenman' in de de aflevering bij deze quiz laat zien hoe het 'brein' van slakken, dat maar uit tweeduizend neuronen bestaat, wel (fysiek) overgezet kan worden naar een andere slak. Als het mogelijk wordt om die neuronen uit te lezen in menselijke hersenen en al dan niet om te zetten naar digitale data, is het een kwestie van opschalen. Al is de stap van tweeduizend naar een biljoen wel een hels klusje, dus scenario's als in de film Transcendence (2014) zijn nog ver weg.

3. Je geheugen uploaden of kopiëren

1

fictie

2

werkelijkheid

Dit is inderdaad nog fictie voor mensen, maar 'de slakkenman' in de de aflevering bij deze quiz laat zien hoe het 'brein' van slakken, dat maar uit tweeduizend neuronen bestaat, wel (fysiek) overgezet kan worden naar een andere slak. Als het mogelijk wordt om die neuronen uit te lezen in menselijke hersenen en al dan niet om te zetten naar digitale data, is het een kwestie van opschalen. Al is de stap van tweeduizend naar een biljoen wel een hels klusje, dus scenario's als in de film Transcendence (2014) zijn nog ver weg.

4. A.I. die telefonisch een afspraak kan maken bij een restaurant, kapper, tandarts etc.

A - fictie

B - werkelijkheid

Ja, dit kan, en in vrijwel de hele VS is dit systeem al in gebruik. In 2018 liet Google een demo van hun nieuwe project Duplex zien waarin hun A.I. een telefonische afspraak maakt met een kapperszaak, waarbij nauwelijks te onderscheiden is dat de beller geen mens maar een computer is.

Ja, dit kan, en in vrijwel de hele VS is dit systeem al in gebruik. In 2018 liet Google tijdens een conferentie een demo van hun nieuwe project Duplex zien waarin hun A.I. een telefonische afspraak maakt met een kapperszaak, waarbij nauwelijks te onderscheiden is dat de beller geen mens maar een computer is. Inmiddels wordt Duplex ook buiten de VS in Engelstalige gebieden uitgerold, al is de functie tot nu toe beperkt tot enkel restaurantreserveringen.

4. A.I. die telefonisch een afspraak kan maken bij een restaurant, kapper, tandarts etc.

1

fictie

2

werkelijkheid

Ja, dit kan, en in vrijwel de hele VS is dit systeem al in gebruik. In 2018 liet Google tijdens een conferentie een demo van hun nieuwe project Duplex zien waarin hun A.I. een telefonische afspraak maakt met een kapperszaak, waarbij nauwelijks te onderscheiden is dat de beller geen mens maar een computer is. Inmiddels wordt Duplex ook buiten de VS in Engelstalige gebieden uitgerold, al is de functie tot nu toe beperkt tot enkel restaurantreserveringen.

5. Een medicijn om minder snel oud te worden

A - fictie

B - werkelijkheid

Nee, deze holy grail bestaat nog niet, maar er wordt veel onderzoek naar gedaan. We begrijpen steeds beter hoe muizen hun cellen repareren die kapot gaan tijdens hun winterslaap. Naar verwachting kunnen we over tien of twintig jaar die techniek gebruiken om verouderde/kapotte menselijke cellen te repareren.

Nee, deze holy grail bestaat nog niet, maar er wordt veel onderzoek naar gedaan. We begrijpen steeds beter hoe muizen hun cellen repareren die kapot gaan tijdens hun winterslaap. Naar verwachting weten we over vijf jaar hoe dat precies werkt, en kunnen we over tien of twintig jaar die techniek gebruiken om verouderde/kapotte menselijke cellen te repareren. Dat is goed nieuws, want cellen repareren betekent langer leven!

5. Een medicijn om minder snel oud te worden

1

fictie

2

werkelijkheid

Nee, deze holy grail bestaat nog niet, maar er wordt veel onderzoek naar gedaan. We begrijpen steeds beter hoe muizen hun cellen repareren die kapot gaan tijdens hun winterslaap. Naar verwachting weten we over vijf jaar hoe dat precies werkt, en kunnen we over tien of twintig jaar die techniek gebruiken om verouderde/kapotte menselijke cellen te repareren. Dat is goed nieuws, want cellen repareren betekent langer leven!

vragen over de toekomst

Welke veranderingen? Welke wereld stel je je voor?

• iedereen zijn eigen vliegende auto

• mogelijkheid tot transplanteren van hersenen

•  ....

Over 30 jaar dan ...

Welke vragen hebben studenten over de toekomst?

vragen over de toekomst

Welke ontwikkelingen zien we in de nabije toekomst?

niet mét maar in media leven

- mobiel

- smart watch

- bril

- deurbel, koelkast, tv, cv, etc.

- op en in lichaam: sensoren, chips, etc. 

- 'internet van alles'

KIJKTIP (NPO start)

De familie Lyon uit Manchester is een heel gewone Britse familie. De belevenissen van vier broers en zussen, hun nakomelingen en grootmoeder Muriel beperken zich echter niet tot het heden. Zo wordt Donald Trump herkozen en zijn de naweeën van de Brexit nog duidelijk voelbaar in een Britse samenleving die tot het jaar 2034 wordt belicht.

sleutelen aan de mens

• geheugen down/uploaden

• cyborg

• nieuw leven ontwerpen

• dood uitstellen

artificial intelligence

• zelfdenkende systemen / algoritmes

• complexe vraagstukken analyseren

• autonome robots die werk van ons overnemen

• digitale vrienden/raadgevers

• digitale 'leerkrachten' met gevoel/emoties 

A.I. en algoritmes brengen goede en zinvolle dingen tot stand. Denk aan bijvoorbeeld de IPCC-rapporten die ons alarmeren over de klimaatveranderingen. Deze zijn op basis van en met behulp van zeer geavanceerde algoritmes tot stand gekomen. Zonder algoritmes was dit niet zo overtuigend gelukt. 

Toch verschijnen in de media de laatste tijd allerhande doembeelden en -scenario's over A.I. en algoritmes. Belangrijk om duidelijk te maken dat niet die algoritmes 'slecht' zijn, maar de partijen die er fout gebruik van maken.

wel ook problematisch soms: wie is eigenaar van 'product'? 

kantelend natuurbeeld

• 'geboren natuur' vs 'gemaakte natuur'

• versmelting natuur met cultuur 

• natuur = alles dat autonoom groeit                 

• cultuur = datgene wat mensen maken 

• de mens transformeert de natuur

• technologie veroorzaakt nieuw soort natuur 

autonoom

gecontroleerd

geboren

gemaakt

autonoom

gecontroleerd

geboren

gemaakt

autonoom

gecontroleerd

geboren

gemaakt

autonoom

gecontroleerd

geboren

gemaakt

onzin vs realistisch

utopie of distopie?

filmpje met reacties op introductie van de mobiele telefonie 1998

Collage met ontwikkelingen waar we op eerste gezicht blij van worden:

- consult bij arts via beeldbellen

- deelauto's

- kweekvlees

- flitsbezorging

- sensor op bovenarm (diabetes patiënt)

- implantaat doof jongetje

- duurzaam wonen op de zuidas in A'dam

- duurzame woning

- schone energiebronnen

- wifi-deurbel (met camera)

- slimme koelkast

Echter ook risico's / gevaar ...

1. Ons internet is 'kapot'

2. Dreiging surveillancesamenleving

3. Media en de waarheid

4. Tweedeling in samenleving

5. Vernietiging 'oude natuur'

Korte break

5 minuten

even de benen strekken

1. Ons internet is 'stuk'

• ±1990 internet was nog een publieke ruimte 

• nu: hyperkapitalistische marktplaats (BigTechbedrijven)

• verdienmodel = handel in persoonlijke data

• apps -> data -> kunstmatige intelligentie

• klik/gebruiksgedrag bepaalt wat je voorgeschoteld krijgt

• we worden zelf data => kwantificeerbaar product waaraan geld verdiend kan worden

Voorbeeld FaceBook: verdienmodel gebaseerd op surfgedrag -> wel knop 'vrienden in de buurt', maar verstopt want niet lucratief

grip kwijtraken

overgeleverd zijn 

aan 'cultureel ontsproten natuur'

•  afhankelijkheid van autonome systemen

• computervirussen / cyberaanvallen

• zelfdenkende legers

• financiële systeem

• 
  

'cultureel ontsproten natuur' => bijv. computervirussen, steden, financiële systeem, A.I.

Bijvoorbeeld: handel in cryptovaluta

• = digitaal betaalmiddel

• via blockchain techniek

• crypto-influencers (hypen crypto)

• extreem grote schommelingen in waarde

• geld buiten systeem houden / holt samenleving uit

Crypto minen is het proces waarbij speciale computers, crypto miners, ingewikkelde wiskundige problemen oplossen om digitale munten (crypto) te verdienen als beloning. Deze munten worden vervolgens toegevoegd aan de digitale portemonnee. 

Crypto minen is het proces waarbij speciale computers, crypto miners, ingewikkelde wiskundige problemen oplossen om digitale munten (crypto) te verdienen als beloning. Deze munten worden vervolgens toegevoegd aan de digitale portemonnee. Dit kan al vanaf een instapmodel miner tot aan een geheel minerpark.

Crypto-mining

• enorme milieuschade

• vreet energie (CO2 uitstoot)

• landen waar energieprijs laag is

• water- en landverbruik

grip kwijtraken

• 
  

• verslaafd aan beeldscherm

• verstoring concentratieboog 

• verwrongen werkelijkheid (filterbubbel)

• fake news: waarheid en leugens

uitgestelde aandacht verdwijnt / ook gevolg voor onderwijs (commercie maakt ons lui). Ik wil het nu en snel!

onze concentratieboog vermorzeld door 1-multitasken; 2-minder slaap 3-te veel suiker 4-lezen van beeldscherm

2. Surveillancesamenleving

• ongekende datahonger van overheid en BigTechbedrijven

• 'internet van alles': iedereen en alles met elkaar verbonden

• affective computing 

• perverse toepassingen als:

                - controle door Chinese overheid

                - flitsbezorging

Affective computing, also known as emotion AI, is an emerging technology that enables computers and systems to identify, process, and simulate human feelings and emotions

of voorbeeld flitsbezorging

• lekke band ... ziekte ... ongeval ...

• niet werken = geen loon

• zeer slechte arbeidsvoorwaarden

• slimme ondernemers / aandeelhouders worden slapend rijk

• nieuwe vorm van 'slavernij'?

'Niet bang worden voor robots die de macht overnemen;

eerder is er de dreiging dat wij zelf robots worden.'

3. Media en de waarheid

• serieuze journalistiek & kwaliteit

• gecontroleerde vs ongecontroleerde informatievoorziening

• desinformatie / nepnieuws / bubbels

• marktwerking en algoritmes

• propaganda kwaadaardige regimes

NB in hc 2 verder hierover diepte in

Hier gaat Marlies in hoorcollege 2 dieper op in.

4. Tweedeling in samenleving

• dreigende ongelijkheid

• 'gewone' mensen <-> cyborgs

• overbodige massa <-> genetische superklasse

• werkgelegenheid / gezondheid / kennis / macht

• homo useless <-> homo deus

• nieuwe menssoort!?

idee van Homo Deus komt van Israëlische auteur Yuval Noah Harari

macht bij kleine groep ...

5. Vernietiging 'oude natuur'

• milieuvervuiling

• opwarming aarde

• uitsterven  flora en fauna

• afname biodiversiteit

• onvruchtbaarheid

• geopolitiek

• vluchtelingenstromen 

technologie en ethiek

Mensheid moet keuzes maken

Veel technisch mogelijk, maar moeten we het ook willen?

Belangrijke vragen:

- Brengt het de wereld schade toe?

- Helpt het de wereld verder?

- Is dit een goede techniek / ontwikkeling?

uitdagingen toekomst

• samen leven (democratie): vrijheid & gelijkheid; macht & inspraak; democratische cultuur; identiteit; diversiteit; solidariteit

• (digitale) technologie: digitaal samenleven & technologisch burgerschap 1. mediawijsheid 2. computational thinking 3. ict basisvaardigheden 4. informatievaardigheden

• leefbare planeet: duurzaamheid (milieu - energie - voedsel); globalisering; geopolitiek

Jij als individu - burger - leerkracht

• wat kan jij doen?

• sleutelberoep gekozen

• met onderwijs kun je mensen informeren, 

weerbaar maken, zelf laten denken, etc.

• actief (mee)bouwen aan de toekomst

= Burgerschapsonderwijs

• iedere school verplicht te verzorgen

Onderwijs maken!!

• bewustwording van ...

• kinderen voorbereiden op toekomst

• weerbaar maken

• burgerschap meegeven

Aan welk onderwerp denk jij?

Inspiratie uit dit college ... 

voorbeeld over geld

voorbeeld miniproject

Lessen over fakenews (> 4 uur onderwijs)

• wat is nepnieuws?

• hoe en waarom wordt nepnieuws gemaakt?

• hoe kun je nepnieuws herkennen? soorten nepnieuws?

• zelf foto's en filmpjes manipuleren

1600-1700

oude dam

StayOkay

Uitbreiding van de haven

Aan het eind van de 16e eeuw laat Johan van Oldenbarnevelt, die van 1576 tot 1586 raadpensionaris van de stad was, de Rotterdamse haven verder uitbouwen, waardoor de grondslag wordt gelegd voor de belangrijke plaats die deze stad zich in de zeehandel zal verwerven. Bij de volkstelling van 1622 was het aantal inwoners gegroeid tot ongeveer 20.000. Tegen het eind van de 17e eeuw zouden het er zelfs 50.000 zijn. Rotterdam is dan de tweede stad van de Republiek.

In de zeventiende eeuw zijn vissers de belangrijkste handelaren in de stad. In de Blaak ligt nog water en maar één kant van de Nieuwe Maas is bebouwd.

volgende keer

• hoorcollege 2 - maandag 11 mei

• 'Bouwen aan de democratie'

• door Marlies Klijn

•