Ultieme gids woordleer + zinsleer kopyası

Woordleer: Voornaamwoorden (vnw.)

  • Persoonlijk vnw.: Verwijst naar een persoon, dier, plant, ding,..

  • Bezittelijk vnw.: Verwijst naar bezit. Legt uit wat toebehoort aan iemand.

  • Aanwijzend vnw.: Wijst aan waar iemand of iets zich bevindt.

  • Wederkerend vnw.: Verwijst terug/ keert weder naar het onderwerp van de zin. Komt enkel voor bij wederkerende werkwoorden (vb. zich vergissen)

  • Vragend vnw.: Wordt gebruikt als je informatie over iets of iemand wilt krijgen.

1 / 22
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 22 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Woordleer: Voornaamwoorden (vnw.)

  • Persoonlijk vnw.: Verwijst naar een persoon, dier, plant, ding,..

  • Bezittelijk vnw.: Verwijst naar bezit. Legt uit wat toebehoort aan iemand.

  • Aanwijzend vnw.: Wijst aan waar iemand of iets zich bevindt.

  • Wederkerend vnw.: Verwijst terug/ keert weder naar het onderwerp van de zin. Komt enkel voor bij wederkerende werkwoorden (vb. zich vergissen)

  • Vragend vnw.: Wordt gebruikt als je informatie over iets of iemand wilt krijgen.

Persoonlijk vnw.: Verwijst naar een persoon, dier, plant, ding,..

Voorbeeld 1: Ik ben naar de bakker gegaan.
Voorbeeld 2: Wij hebben hem op school gezien.
Voorbeeld 3: Het meisje heeft ons geholpen. (“Het” in deze zin is geen pers. vnw., maar een lidwoord want het staat bij “meisje”.)


- Leer de woorden in het kader uit je hoofd.

Oefeningen: benoem de pers. vnw.

  • 1) Ik heb de hond gewassen.

Verbetering: Ik heb de hond gewassen.


  • 2) Zijn zus heeft hem een bal gegeven.

Verbetering: Zijn zus heeft hem een bal gegeven.


  • 3) Wij gaan graag met jullie uiteten.

Verbetering: Wij gaan graag met jullie uiteten.



Bezittelijk vnw.: Verwijst naar bezit. Legt uit wat toebehoort aan iemand.

  • Een bezittelijk voornaamwoord staat ALTIJD bij een zelfstandig naamwoord (dat het bezit uitdrukt).

Voorbeeld 1: Mijn boekentas is kapot. (“Mijn” hoort bij het zelfstandig naamwoord “boekentas”.)

Voorbeeld 2: Jouw haren zijn mooi. (“Jouw” hoort bij het zelfstandig naamwoord “haren”.)

Voorbeeld 3: Zijn horloge maakt veel geluid. ((“Zijn” hoort bij het zelfstandig naamwoord “horloge”.)



- Leer de woorden in het kader uit je hoofd.

Aanwijzend vnw.: Wijst aan waar iemand of iets zich bevindt.

  • Er zijn maar 4 aanwijzende voornaamwoorden die jullie moeten kennen. Ze beginnen allemaal met een “D”: die, dat, deze, dit.


  • Voor woorden die het bepaald lidwoord “de” hebben: die/deze

Voorbeeld (DE jongen): Die jongen heeft zijn been gebroken.

  • Voor woorden die het bepaald lidwoord “het” hebben: dat/dit

Voorbeeld (HET paard): Dat paard staat in de wei.



Opletten: wanneer de woorden “die/dat” ACHTER een zelfstandig naamwoord staan, spreken we van een BETREKKELIJK voornaamwoord, dus geen aanwijzend voornaamwoord.

Voorbeeld: De leerkracht, die graag met bordenwissers gooit, is vandaag van de trap gevallen.


Oefeningen: benoem de aanwijzende vnw.

  • 1) Dat paard heeft die oude meneer een trap tegen zijn hoofd gegeven.

Verbetering: Dat paard heeft die oude meneer een trap tegen zijn hoofd gegeven.


  • 2) Deze meneer vroeg de weg aan Jonas.

Verbetering: Deze meneer vroeg de weg aan Jonas.


  • 3) Dit meisje gaat niet graag naar school.

Verbetering: Dit meisje gaat niet graag naar school.


  • 4) De jongen, die gisteren jarig was, geeft vandaag een feestje.

Verbetering: De jongen, die gisteren jarig was, geeft vandaag een feestje. (OPGELET: “die” is een betrekkelijk voornaamwoord in deze zin!!)



Wederkerend vnw.: Verwijst terug/ keert weder naar het onderwerp van de zin.

  • Komt enkel voor bij wederkerende werkwoorden (vb. zich vergissen)

  • Wanneer het onderwerp verandert, dan verandert jouw wederkerend voornaamwoord ook!


Voorbeeld 1: Ik schaam mij. (Je kan niet zeggen: Ik schaam ons.)

Voorbeeld 2: Wij vergissen ons.

Voorbeeld 3: Jij bemoeit je.

Voorbeeld 4: Hij gedraagt zich.

Voorbeeld 5: Zij slooft zich uit.

Voorbeeld 6: Jullie vervelen je.

Oefeningen: benoem de wederkerende vnw.

  • 1) Mark gedraagt zich echt als een moeial!

Verbetering: Mark gedraagt zich echt als een moeial!


  • 2) Wij ergeren ons aan het irritante gedrag van Femke.

Verbetering: Wij ergeren ons aan het irritante gedrag van Femke.


  • 3) Jij schaamt je omdat je de pen van Filip hebt gestolen.

Verbetering: Jij schaamt je omdat je de pen van Filip hebt gestolen.


  • 4) Wil jij mij even helpen?

Verbetering: Wil jij mij even helpen? (OPGELET: “mij” is hier geen wederkerend vnw. omdat het NIET terugverwijst naar het onderwerp!)



Vragend vnw.: Wordt gebruikt als je informatie over iets of iemand wilt krijgen.

  • Vragende voornaamwoorden beginnen met de letter “W” (wie, wat, welk(e), wat voor (een), wiens)

- Leer de woorden uit je hoofd.

  • Staan vaak aan het begin van een vraagzin.

  • Kan soms ook in het midden van een zin staan.


Voorbeeld 1: Wat is jouw probleem?

Voorbeeld 2: Ik denk soms aan wat ik later wil worden. (Wat wil ik later worden)

Voorbeeld 3: Wie gaat er mee?

Oefeningen: benoem de bezittelijke vnw.

  • 1) Mijn mama gaat ons naar de bioscoop brengen.

Verbetering: Mijn mama gaat ons naar de bioscoop brengen.

  • 2) Jullie partners moeten eens leren om hun mond te houden tijdens een presentatie.

Verbetering: Jullie partners moeten eens leren om hun mond te houden tijdens een presentatie.

  • 3) Jouw hond heeft jou toch een mooie tijd bezorgd, niet?

Verbetering: Jouw hond heeft jou toch een mooie tijd bezorgd, niet?



Oefeningen: benoem de vragende vnw.

  • 1) Wie heeft het licht uitgedaan?

Verbetering: Wie heeft het licht uitgedaan?


  • 2) Welke geschenken heb je van Walter gekregen?

Verbetering: Welke geschenken heb je van Walter gekregen?


  • 3) Wiens boterhamdoos staat nog in de keuken?

Verbetering: Wiens boterhamdoos staat nog in de keuken?


  • 4) Waarom ben jij niet op school?

Verbetering: Waarom ben jij niet op school? (Opgelet: “Waarom” is geen vragend voornaamwoord, maar een VRAGEND BIJWOORD)


  • 5) Hoe moet ik deze oefening maken?

Verbetering: Hoe moet ik deze oefening maken? (Opgelet: “Hoe” is geen vragend voornaamwoord, maar een VRAGEND BIJWOORD)




Woordleer: Bijwoord

  • Bijwoorden geven meer informatie over: een werkwoord, ander bijwoord of bijvoeglijk naamwoord.

  • Verwar deze NIET met het bijvoeglijk naamwoord (geeft meer info over zelfstandige naamwoorden)

  • Ze geven meer details weer in een zin.

  • Geven meestal een antwoord op vragen zoals (wanneer, waarmee, hoe,…)

Voorbeeld 1: Zij is heel aardig. (“heel” verwijst naar het bijvoeglijk naamwoord “aardig”).

Voorbeeld 2: Ik kom morgen niet. (“morgen” verwijst naar tijd. “niet” verwijst naar ontkenning).

Voorbeeld 3: Ik gooi de bal hard naar papa. (“hard” geeft meer informatie over het werkwoord “gooien”).

Oefeningen: benoem de bijwoorden

  • 1) Dat vind ik een heel mooie film.

Verbetering: Dat vind ik een heel (bijwoord van graad. Verwijst naar bijvoeglijk naamwoord “mooie”) mooie film.


  • 2) Zij woont in het huis hiernaast.

Verbetering: Zij woont in het huis hiernaast (bijwoord van richting “waar?”).


  • 3) Misschien wil ik die taak niet maken?

Verbetering: Misschien (bijwoord van modaliteit -> twijfel) wil ik die taak niet (bijwoord van ontkenning) maken?


  • 4) Wanneer gaan we dat dure huis kopen?

Verbetering: Wanneer (vragend bijwoord) gaan we dat dure huis kopen?



Woordleer: Voorzetsels

  • Duidt aan waar dingen zich bevinden ten opzichte van elkaar of helpt aan te duiden wanneer een handeling gebeurt.

  • Moet altijd bij een ander belangrijker woord binnen een zinsdeel staan (= kernwoord)!

  • Gebruik de truc met “de kooi” om voorbeelden van voorzetsels te kunnen geven! (OP de kooi, IN de kooi, ACHTER de kooi, ONDER de kooi,…). Uiteraard ga je wel niet al de voorzetsels kunnen toepassen met deze truc.


Voorbeeld 1: Hij heeft zich verstopt achter de boom.

Voorbeeld 2: Tijdens de lente heeft Sam last van hooikoorts.



Opgelet met afscheidbare werkwoorden! Dit zijn dan GEEN voorzetsels!

Voorbeeld: Ik bel de moeder op. (“op” is hier geen voorzetsels, want het hoort bij het werkwoord “opbellen”).


Woordleer: Voorzetsels - voorbeelden

  • Enkele voorbeelden:

aan, achter, af, behalve, beneden, bij, binnen, boven, buiten, door, in, langs, met, na, naar, naast, om, onder, op, over, per, sinds, te, tegen, tot, tussen, uit, van, via, volgens, voor, zonder,…

Oefeningen: benoem de voorzetsels

  • 1) Ik ga met mijn buurvrouw naar de markt.

Verbetering: Ik ga met mijn buurvrouw naar de markt.


  • 2) Deze auto is van mij.

Verbetering: Deze auto is van mij.


  • 3) Hij staat voor de school te wachten.

Verbetering: Hij staat voor de school te wachten.


  • 4) Julia blijft hier tot morgen.

Verbetering: Julia blijft hier tot morgen.


  • 5) Wij zijn in Amerika sinds deze week.

Verbetering: Wij zijn in Amerika sinds deze week.


  • 6) Hij belt plotseling aan bij de buren.

Verbetering: Hij belt plotseling aan bij de buren. (OPGELET: “aan” is geen bijwoord, maar een afscheidbaar deel van het werkwoord “aanbellen”)




Woordleer: Telwoorden

  • Telwoorden worden gebruikt om een hoeveelheid aan te duiden. We maken een onderscheid tussen 4 verschillende soorten:


1) Bepaald hoofdtelwoord: “Bepaald” betekent dat iets beslist is. Je weet precies de hoeveelheid.

Voorbeeld: Tien leuke liedjes

Andere voorbeelden: één, twee, drie, honderd, duizend,..


2) Onbepaald hoofdtelwoord: “Onbepaald” betekent dat je niet de exacte hoeveelheid weet.

Voorbeeld: Veel toeschouwers

Andere voorbeelden: weinig, minder, minst, meer, meest, enkele, sommige,…


3) Bepaald rangtelwoord: “Bepaald” betekent dat iets beslist is. Je weet precies de rang/ volgorde. Je maakt ze door –de of –ste aan een bepaald hoofdtelwoord te koppelen.

Voorbeeld: Voor de tiende keer: neem je boek!

Andere voorbeelden: achtste, tiende, derde, twintigste, honderdste,…



4) Onbepaald rangtelwoorden: “Onbepaald” betekent dat je niet de exacte rang/ volgorde weet.

Voorbeeld: Voor de zoveelste keer: neem je boek!

Andere voorbeelden: laatste, middelste, zoveelste, hoeveelste,..


Oefeningen: Benoem de telwoorden

  • 1) Pieter gaat naar de markt en koopt tien appelen.

Verbetering: Pieter gaat naar de markt en koopt tien (bepaald hoofdtelwoord) appelen.


  • 2) Hij heeft veel bananen op de kop kunnen tikken.

Verbetering: Hij heeft veel (onbepaald hoofdtelwoord) bananen op de kop kunnen tikken.


  • 3) Omdat hij tijdens de wedstrijd op zijn gezicht was gevallen, werd hij twaalfde in de lijst van 200 deelnemers.

Verbetering: Omdat hij tijdens de wedstrijd op zijn gezicht was gevallen, werd hij twaalfde (bepaald rangtelwoord) in de lijst van 200 (bepaald hoofdtelwoord) deelnemers.


  • 4) De laatste mens op aarde zal zich wel vervelen.

Verbetering: De laatste (onbepaald rangtelwoord) mens op aarde zal zich wel vervelen.



Voegwoord

  • Voegwoorden: zoals de naam reeds zegt, voegen (=plakken) voegwoorden 2 of meer zinnen aan elkaar. We maken een onderscheid tussen nevenschikkende voegwoorden (en, of, maar, want, dus) en onderschikkende voegwoorden.

  • Opgelet: “of” kan zowel een nevenschikkend als onderschikkend voegwoord zijn!

  • Meer informatie tussen onderschikking en nevenschikking vind je in een onderstaande dia bij zinsleer.


Voorbeeld 1: Ze studeerde te weinig, zodat haar vakantie in het water viel. (onderschikkend voegwoord)

Voorbeeld 2: Ik ging naar de bakker en ik kocht een brood. (nevenschikkend voegwoord)

Oefeningen: benoem de voegwoorden

  • 1) Ik pak morgen de bus, want dan kan ik lekker uitslapen.

Verbetering: Ik pak morgen de bus, want dan kan ik lekker uitslapen.


  • 2) Ik wil naar school, maar ik ben jammer genoeg ziek.

Verbetering: Ik wil naar school, maar ik ben jammer genoeg ziek.


  • 3) Marie doet haar best op school, zodat ze goede punten zal behalen.

Verbetering: Marie doet haar best op school, zodat ze goede punten zal behalen.


  • 4) Desondanks dat Wouter enorm groot is, mag hij toch niet bij het basketbalteam.

Verbetering: Desondanks dat Wouter enorm groot is, mag hij toch niet bij het basketbalteam.


  • 5) Ik zag dat de trein vertraging had.

Verbetering: Ik zag dat de trein vertraging had.



Hoe aan de slag gaan bij ontleding van woordleer? 4-stappenplan

  • Stap 1 “eerste werkwoord”: maak een ja/nee-vraag (zo krijg je het eerste werkwoord cadeau).

  • Stap 2 “andere werkwoorden”: zoek andere werkwoorden. (Indien we maar 1 werkwoord in onze zin hebben, kunnen we dat NOOIT benoemen als hulpwerkwoord (je hebt immers meer dan 1 werkwoord nodig om van een hulpwerkwoord te spreken.).)

  • Stap 3 “benoemen werkwoorden”: benoem nu al de werkwoorden die we hebben gevonden.

  • Stap 4 “overige woordjes”: ga nu al de woordjes af die je kent. (Tip: begin van makkelijk en ga naar moeilijk: lidwoorden, zelfstandige naamwoorden, bijvoeglijke naamwoorden, voorzetsels, voornaamwoorden, telwoorden, voegwoorden, bijwoorden).

Grote oefening woordleer: ontleed al de zinnen nu volledig!

  • 1) Ik ga naar de bakker en koop daar een brood.

Verbetering: Ik (pers. vnw.) ga (zww) naar (vz) de (bep. lidw.) bakker (zn) en (nevenschikkend voegwoord) koop (zww) daar (bijwoord) een (onbep. lidw.) brood (zn).


  • 2) Patrick vindt dat de leerkracht hem een tien moet geven op zijn goede toets.

Verbetering: Patrick (zn) vindt (zww) dat (onderschikkend voegwoord) de (bep. lidw.) leerkracht (zn) hem (pers. vnw.) een (onbep. lidw.) tien (bep. Hoofdtelwoord) moet (hww) geven (zww) op (vz) zijn (bezittend vnw.) goede (bijvoeglijk nw) toets (zn).


  • 3) Het meisje is gisteren ziek geworden in de stad Lommel.

Verbetering: Het (bep. lidw.) meisje (zn) is (hww) gisteren (bijwoord) ziek (bijvoeglijk nw) geworden (kww) in (vz) de (bep. lidw.) stad (zn) Lommel (zn).