1.3 Media en nepnieuws
1.3 Media en nepnieuws
Wat is nepnieuws?
Nepnieuws is nieuws dat niet op waarheid is berust.
Er wordt geld mee verdiend.
Is soms bedoeld om je bewust te misleiden.
Het zijn vaak sensationele berichten. Hoe meer je erop klikt, hoe vaker het bericht in zoekmachines en sociale media verschijnt.
Centrale vraag van de paragraaf
Wat is nepnieuws en hoe herken je het?
Video en quiz: Wat weet jij van nepnieuws?
Duur: 1:25
https://schooltv.nl/link/nepnieuws/#q=nepnieuws
Opdracht: Noem drie dingen die je kan aanleren om weerbaarder te worden tegen nepnieuws.
Video: waarom geloven mensen nepnieuws?
Duur:2:34
https://vimeo.com/506741873
Manipulatie, propaganda en indoctrinatie
Manipulatie
Opzettelijk feiten verdraaien of weglaten
van feiten, vaak zonder dat de lezer of kijker zich
ervan bewust is.
Propaganda
Bewust eenzijdige informatie geven met als doel de
mening van mensen te beïnvloeden.
Indoctrinatie
Langdurig, systematisch en dwingend eenzijdige
opvattingen en meningen opdringen.
Met de bedoeling dat het publiek deze opvattingen
kritiekloos overneemt.
Opdracht: Online manipulatie
Ga naar:
Open deze korte cursus over manipulatie die is gemaakt door Bits of Freedom. Een beweging die opkomt voor internetvrijheid in Nederland.
Leestijd: ongeveer 10 minuten.
https://www.kortecursusmanipulatie.nl/
Video: de invloed van reclame
Opdracht: Is hier sprake van manipulatie of indoctrinatie?
https://schooltv.nl/video/vrouwen-en-reclame-echt-of-niet/
Voorbeeld van indoctrinatie
Komt voor in dictaturen als Iran, China en Noord-Korea. Er is geen vrij internet of vrije media.
Doel: controle van de machthebbers over wat burgers te zien en te horen krijgen.
Weetje:
In Noord-Korea krijgen jonge kinderen in de peuterspeelzaal anti-Amerikaanse boodschappen te horen en gebruiken speelgoedgeweren om kartonnen soldaten aan te vallen.
Voorbeeld van propaganda
Wit-Rusland is een autoritair regime. De staatsmedia is in handen van dictator Loekasjenko. Alle programma’s berichten positief over zijn regime.
Maar: propaganda werkt alleen als burgers naar de zenders kijken. En volgens Engelse onderzoekers heeft de bevolking massaal de tv uitgezet. Ze kijken liever naar Tut.by (een nieuwssite die Loekasjenko heeft verboden).
Gevaar van nepnieuws
Als burger heb je betrouwbare informatie nodig. Door nepnieuws weet je niet goed meer wat waar is en onwaar.
Risico's van nepnieuws:
Nepnieuws geeft onrust: welke informatie (bijv. over vaccinaties) is betrouwbaar en welke niet?
Het kan leiden tot polarisatie: het proces waarbij tegenstellingen tussen groepen groter wordt en steeds meer tegenover elkaar komt te staan.
Ontstaan van complottheorieën: die gaan ervan uit dat bepaalde gebeurtenissen het resultaat zijn van een samenzwering tussen mensen of groepen met kwaadaardige bedoelingen.
@factchecVl ontdekte dat dit krantenartikel uit 1989 komt.
Het gaat niet om COVID maar over ander virus (IBV).
Voorbeeld van nepnieuws
Feiten of meningen
Objectief
Informatie gebaseerd op (controleerbare)
feiten.
Subjectief
Informatie gebaseerd op iemands
mening.
Objectief of subjectief?
“Israël vermoordt zeven onschuldige Palestijnen.”
“Het Israëlische leger doodt zeven Palestijnse terroristen.”
“Het Israëlische leger doodt zeven Palestijnse burgers.”
Professionele media
Professionele journalisten houden zich zoveel mogelijk aan de feiten.
Voorbeelden: NOS, RTL nieuws, Nu.nl en landelijke kranten.
Belangrijke regel is hoor- en wederhoor: alle betrokkenen moeten (de kans krijgen te) worden gehoord.
Opdracht
Vraag: Welke personen / organisaties hoort de journalist te raadplegen om ervoor te zorgen dat hij aan hoor- en wederhoor heeft gedaan?
Er heeft een dodelijk verkeersongeluk plaatsgevonden. Een journalist spreekt met omstanders die haar vertellen dat de bewuste bestuurder roekeloos en veel te hard reed. Hij wil hierover graag berichten met de volgende krantenkop:
“Roekeloze bestuurder veroorzaakt dodelijk ongeval”
Journalistieke regels
http://schooltv.nl/video/journalistieke-regels-wat-mag-je-wel-en-wat-mag-je-niet-als-journalist/#q=journalistiek
Duur: 0:38
Checklist nepnieuws
Filterbubbel
Door de checklist te gebruiken én professionele nieuwsmedia te volgen kun je nepnieuws beter herkennen.
Maar: je krijgt dan nog niet altijd objectieve informatie. Dat komt door de filterbubbel: websites stemmen hun resultaten af op jouw zoekgedrag:
ze doen dat door algoritmes en big data.
Sociale media als Facebook en Instagram maken hier gebruik van.
Je krijgt dus ‘gekleurde’ informatie.
Voorbeeld filterbubbel
Zoekresultaten bij de zoekterm Zuid-Afrika:
Ouders krijgen waarschijnlijk informatie over reizen naar Zuid-Afrika.
Jij krijgt waarschijnlijk informatie voor een werkstuk.
Een politiek actief persoon krijgt informatie over de politieke situatie.
Scrollverhaal: Stap jij uit je filterbubbel?
Duur: 1:24
https://www.isdatechtzo.nl/sociale-media/zit-jij-in-je-eigen-filterbubbel/
Internet als informatiebron
Op internet kan iedereen informatie ontvangen én verzenden.
Gevolg informatie is sneller eenzijdig en subjectief.
Vraag: Zijn de grote en bekende kranten altijd objectief?
Welke nieuwssites zijn betrouwbaar? En welke veel minder?
Referentiekader en selectieve waarneming
Selectieve waarneming
Referentie-kader
Alles wat je bezit aan kennis, ervaringen, normen, waarden en gewoonten.
Informatie die binnenkomt, wordt zodanig vervormd dat deze zo veel mogelijk past in ons referentiekader. Hierdoor kun je ook makkelijker vooroordelen ontwikkelen. Je oordeelt over iets of iemand zonder dat je die persoon of zaak kent.
Opdracht
Er komt een nieuwsbericht op televisie over de komst van
een nieuw asielzoekerscentrum in een gemeente. In de
krant wordt het bericht vermeld met de volgende kop:
“Gemeente Tilburg biedt onderdak aan 500 vluchtelingen”
Leg uit dat verschillende lezers vanuit hun eigen
referentiekaders deze krantenkop op een verschillende
manier zullen ervaren. Gebruik in je uitleg het begrip
selectieve waarneming.
Movies that matter: Pizza Verdi
https://www.youtube.com/watch?v=gTzm3knkjzg
7:42
Opdracht: Pauzeer de video na 2.00min: hoe denk je dat het verhaal verder gaat? Klopt dit?