Deze slide heeft geen instructies
Dwarsleasie
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoelen
Benoemen wat een dwarslaesie inhoudt, wat oorzaken, symptomen en gevolgen zijn.
Deze slide heeft geen instructies
Oorzaken
Ongeval met letsel wervelkolom
Tumor rondom ruggenmerg
Stoornissen bloedvoorziening ruggenmerg
Deze slide heeft geen instructies
Dwarsleasie
Een onderbreking in de opstijgende( afferente) en afdalende(efferente) zenuwbanen in het ruggenmerg. Hierdoor kunnen prikkels van en naar de hersenen niet meer doorgegeven worden. Een uitval van de motoriek en sensibiliteit, onder het niveau van de onderbreking van het ruggenmerg, is het gevolg. Afhankelijk van op welke hoogte in het ruggenmerg het letsel zich voordoet, vallen er bepaalde lichaamsfuncties uit.
Deze slide heeft geen instructies
Plaats van de dwarsleasie
Hoe hoger de beschadiging in het ruggenmerg, hoe meer uitvalsverschijnselen.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Compleet of incompleet
Bij een complete dwarslaesie zijn de zenuwen geheel door. Er is geen motoriek en geen gevoel meer vanaf het punt van de laesie.
Bij een incomplete dwarslaesie zijn de zenuwen gedeeltelijk door (enkele motorische en sensorische banen zijn nog intact). Er is sprake van een gedeeltelijk functieverlies.
Deze slide heeft geen instructies
Symptomen
Deze slide heeft geen instructies
Symptomen
Niet alle dwarslaesies geven dezelfde symptomen, omdat de symptomen afhankelijk zijn van waar de beschadiging in het ruggenmerg zit en of het een complete of incomplete dwarslaesie is. Sommige symptomen gelden wel voor iedere dwarslaesie, zoals verlamming van lichaamsdelen. Hoe hoger de dwarslaesie zit, hoe meer uitvalsverschijnselen er zullen zijn. De meest voorkomende algemene symptomen zijn:
Uitval van de motoriek onder het niveau van de laesie; niet meer kunnen bewegen. Doordat de afdalende motorische zenuwbanen in het ruggenmerg worden onderbroken, kan het signaal vanuit de hersenen de spieren niet meer bereiken. De spieren verlammen, spiermassa wordt afgebouwd en spierkracht gaat verloren. Tevens zijn spastische bewegingen mogelijk.
Uitval van het gevoel onder het niveau van de laesie: door een onderbreking van de opstijgende structuren ontstaan stoornissen in de sensibiliteit. Er is geen gevoel meer voor pijn, temperatuur en druk en de lichaamstemperatuur wordt slecht gereguleerd.
Door de sensibiliteitsuitval voelen zorgvragers hun lichaam niet meer. Het gevoel voor de positie van ledematen gaat verloren. Transpireren is vaak een teken dat er ergens iets mis is. Pijn wordt dus niet of ergens anders in het lichaam gevoeld.
Incontinentie van urine en ontlasting; zorgvragers met een dwarslaesie hebben een verlies van de beheersing over de blaas- en darmspieren. Bij blaasproblemen zie je bij de lage dwarslaesies vaak een slappe blaas, er kan dan ongewild urineverlies optreden bij hoesten, persen of transfers (verhoogde buikdruk). Bij een hogere dwarslaesie zie je vaak een zogenoemde ‘reflexblaas’, de zorgvrager kan de urinelozing niet meer bewust beïnvloeden. Hij voelt de aandrang niet meer. Een reflexblaas kan samentrekken op onvoorspelbare momenten.
De darmproblemen kenmerken zich door geen of in mindere mate controle over de sluitspieren van de darmen. De zorgvrager voelt niet
Diagnose
Röntgenonderzoek
CT scan
MRI scan
Punctie
Niet alle dwarslaesies geven dezelfde symptomen, omdat de symptomen afhankelijk zijn van waar de beschadiging in het ruggenmerg zit en of het een complete of incomplete dwarslaesie is. Sommige symptomen gelden wel voor iedere dwarslaesie, zoals verlamming van lichaamsdelen. Hoe hoger de dwarslaesie zit, hoe meer uitvalsverschijnselen er zullen zijn. De meest voorkomende algemene symptomen zijn:
Uitval van de motoriek onder het niveau van de laesie; niet meer kunnen bewegen. Doordat de afdalende motorische zenuwbanen in het ruggenmerg worden onderbroken, kan het signaal vanuit de hersenen de spieren niet meer bereiken. De spieren verlammen, spiermassa wordt afgebouwd en spierkracht gaat verloren. Tevens zijn spastische bewegingen mogelijk.
Uitval van het gevoel onder het niveau van de laesie: door een onderbreking van de opstijgende structuren ontstaan stoornissen in de sensibiliteit. Er is geen gevoel meer voor pijn, temperatuur en druk en de lichaamstemperatuur wordt slecht gereguleerd.
Door de sensibiliteitsuitval voelen zorgvragers hun lichaam niet meer. Het gevoel voor de positie van ledematen gaat verloren. Transpireren is vaak een teken dat er ergens iets mis is. Pijn wordt dus niet of ergens anders in het lichaam gevoeld.
Incontinentie van urine en ontlasting; zorgvragers met een dwarslaesie hebben een verlies van de beheersing over de blaas- en darmspieren. Bij blaasproblemen zie je bij de lage dwarslaesies vaak een slappe blaas, er kan dan ongewild urineverlies optreden bij hoesten, persen of transfers (verhoogde buikdruk). Bij een hogere dwarslaesie zie je vaak een zogenoemde ‘reflexblaas’, de zorgvrager kan de urinelozing niet meer bewust beïnvloeden. Hij voelt de aandrang niet meer. Een reflexblaas kan samentrekken op onvoorspelbare momenten.
De darmproblemen kenmerken zich door geen of in mindere mate controle over de sluitspieren van de darmen. De zorgvrager voelt niet
Behandeling
Stabiliseren zorgvrager
Behandelen oorzaak
Voorkomen complicaties: beademing, LWI, trombose, decubitus, obstipatie, katheter, temperatuur,
Revalidatie
In de spinale shockfase zal de behandeling zich richten op het stabiel krijgen van de zorgvrager, het behandelen van de oorzaak van de dwarslaesie en het voorkomen van complicaties. Als er sprake is van een trauma, zullen de bestaande fracturen van de wervelkolom zo mogelijk worden vastgezet. Dit is nodig als de fracturen instabiel zijn. In dat geval bestaat er namelijk het gevaar dat de fractuurdelen ten opzichte van elkaar gaan schuiven, waarna het ruggenmerg opnieuw bekneld kan raken. Bij een dwarslaesie door tumoren wordt gekeken hoe de tumor verwijderd kan worden. Om de groei te remmen staan radiotherapie of chemotherapie ter beschikking. Bij het voorkomen van complicaties is een aantal punten van belang.
Beademing
Zeker in de eerste fase moet de ademhaling vaak kunstmatig worden overgenomen, omdat de ademhalingsspieren tekortschieten. Bij een compleet letsel boven cervicaal 4 is blijvende beademing noodzakelijk. Leven zonder beademing is dan niet mogelijk.
Voorkómen van luchtweginfecties
Bij een laesie boven T8 moet het ophoesten worden ondersteund (door uitwendig druk te geven op het onderste deel van de thoraxwand en de bovenbuik). Als het sputum te taai is, wordt de inademingslucht bevochtigd (via beademingsapparaat) en worden eventueel slijmoplossers toegediend.
Tromboseprofylaxe
Het risico op trombose wordt verkleind door de ledematen geregeld passief te laten bewegen, en door het geven van antistollingsmiddelen die door de arts worden voorgeschreven.
Decubituspreventie
Wisselligging is belangrijk. Als dit door de bestaande fracturen niet mogelijk is, kan een kantelbed worden gebruikt. Daarnaast is natuurlijk een adequaat matras onontbeerlijk, evenals drie keer per dag huidcontrole. Een zorgvrager met een dwarslaesie voelt niets en beweegt ook niet, zeker niet bij een hoge dwarslaesie. Er bestaat dus een heel groot decubitusris
Revalidatie
Deze slide heeft geen instructies
Revalidatie
Deze slide heeft geen instructies
Rol verpleegkundige
Deze slide heeft geen instructies
Rol verpleegkundige
De verpleging van een zorgvrager met een dwarslaesie brengt de volgende specifieke aandachtspunten met zich mee.
Houding en beweging
De zorgvrager moet met zijn nog aanwezige spierkracht goed in beweging blijven, dit om contracturen te voorkomen en de bloedcirculatie te bevorderen. De verlamde lichaamsdelen kunnen met behulp van de fysiotherapeut passief geoefend worden. Ook kan de fysiotherapeut spieren rekken. Dit rekken moet langzaam en langdurig gebeuren, zodat de spier langer wordt en na het rekken op voldoende lengte is om te kunnen ontspannen. Het effect van een half uur rekken kan tot een dag aanhouden. Bij de transfer van zorgvragers met een dwarslaesie maak je gebruik van een tillift. Zorgvragers met een lage dwarslaesie hebben meestal een goede handfunctie. Bij hen kun je bij de transfer gebruikmaken van een transferplank/glijplankje: de zorgvrager kan dan van zijn bed in de rolstoel glijden, eventueel met hulp. Ook kan de zorgvrager meetillen met behulp van een papegaai boven het bed.
Spasticiteit
Een totale dwarslaesie wordt aanvankelijk gekenmerkt door een slappe, volledige verlamming en een complete uitval van reflexen. In de loop van weken of maanden, afhankelijk van het niveau van de dwarslaesie, keren de reflexen onder het niveau van de laesie terug, soms in ontremde vorm. Ze geven dan aanleiding tot zeer hinderlijke, onwillekeurige bewegingen: spasmen. Het kan gaan om kleine bewegingen, maar een been kan ook plotseling omhoogschieten. De spasmen kunnen bij zorgvragers met een incomplete dwarslaesie pijnlijk zijn. Er kan sprake zijn buig- of strekspasmen. Bij een buigspasme overheerst de spanning van de buigspieren, bij een strekspasme is het de spanning van de strekspieren. Vaak worden spasmen veroorzaakt door bepaalde prikkels, bijvoorbeeld urineweginfecties, pijn, koorts, decubitus of emotionele stress. Daarnaast kunnen spierautomatismen optreden. Dit zijn onwillekeurige beweg
Als spasmen toenemen bij een zorgvrager met een dwarslaesie, ga je na of de zorgvrager last heeft van lichamelijke ongemakken.
Juist
Onjuist
Deze slide heeft geen instructies
Een zorgvrager met een hoge dwarslaesie voelt wanneer hij het warm of koud heeft.
Juist
Onjuist
Deze slide heeft geen instructies
Een zorgvrager met een lage dwarslaesie kan met een papegaai boven het bed meehelpen zichzelf uit bed te tillen.
Juist
Onjuist
Deze slide heeft geen instructies
Om contracturen te voorkomen, is passief oefenen van verlamde lichaamsdelen belangrijk.
Juist
Onjuist
Deze slide heeft geen instructies
Passief bewegen bevordert de bloedcirculatie.
Juist
Onjuist
Deze slide heeft geen instructies
Zorgvragers met een hoge dwarslaesie hebben een reflexblaas die zich niet vanzelf leegt.
Juist
Onjuist
Deze slide heeft geen instructies
Zijn er nog vragen?
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies