4 Kiezen en dilemmas

Citaat:


1 / 31
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGodsdienstSecundair onderwijsAlgemeen secundair onderwijsDomeinoverschrijdendLeerjaar 4

In deze les zitten 31 slides, met interactieve quiz en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Citaat:


Wat als je nog maar zes maanden te leven had?

  • Mensen om je heen (meer tijd met familie en vrienden doorbrengen)

  • Dromen waarmaken

  • Nieuwe of belangrijke ervaringen opdoen (denk aan de bucket list – bvb. een bepaalde plek bezoeken of een of ander concert nog meemaken)

  • Betere mensen worden: vriendelijker, meer zorg en aandacht voor anderen, …



Kiezen is Verliezen?

Van FOBO en keuzestress tot ethisch dilemma'

FOBO

  • Wat is FOBO? De angst dat er, welke keuze je ook maakt, altijd een nóg betere optie had kunnen zijn.

  • Het is een vorm van keuzestress. De overvloed aan keuzes verlamt ons.

  • Gevolg: Je blijft eindeloos twijfelen: "Is dit wel de beste studiekeuze? Is die andere GSM niet beter? Hadden we niet beter naar die andere film gegaan?"Het gevolg? Je stelt keuzes uit en bent achteraf vaak minder tevreden met wat je gekozen hebt.

Deze foto van Onbekende auteur is gelicentieerd onder CC BY-SA-NC

FOMO

  • Wat is FOMO? De angst dat wij iets zouden missen

  • Ook dit is een vorm van keuzestress. We zijn bang om iets te missen

  • Voorbeeld: Fomo wordt vooral in verband gebracht met de sociale media en de angst om daar iets te missen. Het gevolg is dat mensen heel veel tijd doorbrengen op hun smartphone en die naar verloop van tijd meer moeilijk opzij kunnen leggen.

  • Nochtans: mensen hadden vroeger niet zoveel keuze en al helemaal geen smartphone en toch waren zij op zijn minst even gelukkig

Deze foto van Onbekende auteur is gelicentieerd onder CC BY-SA-NC

De moderne mens is

een Homo Optionis

  • Wij zijn veroordeeld om te kiezen

  • Wat betekent FOBO?

  • Heb je dit zelf al ooit ervaren

  • Vroeger lag je toekomst grotendeels vast: je nam het beroep van je ouders over, trouwde met iemand uit de buurt...

  • Vandaag de dag hebben we een ongekende keuzevrijheid: studierichtingen, hobby's, series op Netflix, kleding, reizen...

  • Deze mens, die constant moet kiezen, noemen we de Homo Optionis (de kiezende mens).

  • Maar maakt al die vrijheid ons ook gelukkiger?


Sleepvraag



Fobo

Fomo

Homo optionis

Alles afwegen

Maximisers vs. Satisficers
In wie herken jij jezelf?

  • De Maximiser:

  • Wil altijd de allerbeste optie.

  • Doet uitgebreid onderzoek, vergelijkt alles en twijfelt lang.

  • Is vatbaarder voor FOBO en achteraf vaker ontevreden.

  • Denkt: "Was die andere keuze toch niet beter?"

  • De Satisficer (van to satisfy en to suffice)

  • Zoekt naar een optie die "goed genoeg" is.

  • Stelt een paar criteria op en de eerste optie die daaraan voldoet, is prima.

  • Is sneller en vaker tevreden met zijn/haar keuze.

Omgaan met keuzestress

  • Wees een satisficer: Streef naar "goed genoeg" in plaats van perfectie

  • Beperk je opties: Geef jezelf bewust minder keuze.

  • Laat het toeval beslissen: vb. gooi een munt op voor kleine, onbelangrijke keuzes.

  • Vertrouw op je intuïtie: Soms weet je instinctief wat het beste is.

  • Doe wel en zie niet om (eens je een keuze hebt gemaakt)

Voeg hier je vraag toe

1

Maximiser

2

Satisfier

Ben jij een maximiser of een satisfier?

Helaas .... gemist

Niet gedaan of niet durven doen...

Wil ik absoluut nog doen

Wat betreur je dat je gemist hebt of niet gedaan hebt. Noem van elk een

Dilemma

Dilemma

  • Soms is een keuze niet gewoon moeilijk, maar moreel geladen. Dan spreken we van een ethisch dilemma.

  • Ethiek is de tak van de filosofie die zich bezighoudt met de vraag: "Wat is het juiste om te doen?“

  • Bij een dilemma is er geen "perfecte" oplossing. Elke keuze die je maakt, heeft belangrijke gevolgen, vaak voor anderen.

Als kiezen echt moeilijk wordt…



Oefening
b

  • Dilemma 1: Een avondje sporten bij Basic-Fit of een avondje gamen met je vrienden?

  • Dilemma 2: Ben je altijd 100% eerlijk, of lieg je om een vriend(in) te beschermen?

  • Dilemma 3: Kies je voor een baan met veel geld waar je niet gelukkig van wordt, of een baan met minder geld waar je elke dag met plezier naartoe gaat?


Stappen dilemmagesprek

  • 1. Verkennen


  • Wat is de situatie? Beschrijf de feiten zo objectief mogelijk. Wie zijn de betrokkenen? Wat is er precies aan de hand?

  • Wat is het dilemma? Formuleer de kern van het probleem. Welke twee (of meer) opties of waarden staan tegenover elkaar? Je moet kiezen tussen 'pest' en 'cholera'.

  • 2. Vragen


  • Verzamel informatie. Welke informatie heb je nog nodig om een goede beslissing te kunnen nemen? Stel open vragen (wie, wat, waar, waarom, hoe) aan jezelf en aan anderen.

  • Wat zijn de mogelijke gevolgen? Denk na over de korte- en langetermijn gevolgen van elke mogelijke keuze, voor alle betrokkenen.


Als je altijd kijkt naar de gevolgen dan spreken wij vaak over een gevolgenethiek waar bij je iets wil of iets juist wil vermijden.

Richtingwijzers

Wanneer we keuzes maken, zijn er altijd bepaalde elementen waarmee we rekening houden en die eventueel onze keuze(s) beïnvloeden.


Goed om weten (en om te onthouden):

  • Een ‘vast’ denkkader noemen we de moraal.

  • De gangbare moraal wordt bepaald door de waarden en normen.

  • De gangbare waarden en normen vormen dan ook de basis voor onze wetten…

Richtingwijzers

Wat beïnvloedt onze keuzes?

  • Onze keuzes komen niet uit het niets. Ze worden gestuurd door een onzichtbaar denkkader: de heersende moraal.

  • Waarden: Dit zijn idealen die we als groep of maatschappij belangrijk vinden. (Bv. eerlijkheid, vriendschap, gezondheid, respect).

  • Normen: Dit zijn de concrete gedragsregels die voortvloeien uit die waarden. (Bv. "Je mag niet liegen", "Je laat je vrienden niet in de steek").

  • Waarden en normen vormen samen de moraal. Deze kan veranderen door de tijd heen! Denk aan de positie van de vrouw in de sport (vb. Katherine Switzer, eerste vrouw die de marathon van Boston liep).


Onze ethische bril

Hoe beslis je wat "goed" of "slecht" is?

Ethisch dilemma met grote gevolgen

  • Een zelfrijdende auto moet kiezen: ofwel rechtdoor rijden en vijf mensen aanrijden, ofwel uitwijken en één persoon op het voetpad aanrijden. Vanuit de gevolgenethiek is de keuze om uit te wijken en slechts één persoon te raken de 'juiste', omdat dit leidt tot het minste leed.

Hulp bij een ethisch dilemma

Gevolgen-ethiek

  • Je kijkt naar het resultaat van de handeling: De beste keuze is de keuze die de beste gevolgen heeft voor de meeste mensen.

  • De vraag die je stelt: "Welke actie levert het meeste geluk/minste pijn op?"

Intentie-ethiek

  • Je kijkt naar de bedoeling achter de handeling. Sommige dingen zijn principieel juist of verkeerd, ongeacht de gevolgen.

  • De vraag die je stelt: "Is deze actie op zichzelf juist? Zou ik willen dat iedereen zo handelt?"

Noteer

Gevolgen-ethiek

  • = Een manier van ethisch redeneren waarbij je een handeling beoordeelt op basis van de gevolgen of resultaten.
    Hierbij kijk je naar de positieve gevolgen voor een zo groot mogelijk groep mensen

Intentie-ethiek

  • = Een manier van ethisch redeneren waarbij je een handeling beoordeelt op basis van de intentie of de bedoeling erachter, los van de gevolgen.

Plichtethiek (Immanuel Kant)

  • Immanuel Kant (18e-eeuwse filosoof) is de bekendste denker van de intentie-ethiek.

  • Volgens hem moet je verstand, je rede, bepalen wat moreel goed is.

  • Het is je plicht om die morele regels te volgen, altijd en overal. Liegen is volgens Kant bijvoorbeeld altijd verkeerd, ook als het is om iemand te beschermen, omdat de intentie (oneerlijkheid) verkeerd is.

  • Kant sprak niet van oordeelsvermogen, maar van oordeelskracht. Kiezen is als een spier die je traint!

Discussievraag

  • Zouden we gelukkiger zijn met minder keuzes? Of is de vrijheid om te kiezen het hoogste goed?

Knooppunten

  • Een knooppunt is een moment in je leven, waarop je een belangrijke keuze maakt – die ook jouw toekomst zal bepalen

  • Ook toevallige ontmoetingen kunnen ons veranderen/inspireren


Vb. Meisje ontmoet een verpleegster en is onder de indruk
“Vorige week ontmoette ik de zorgkundige van mijn moeder in het ziekenhuis. Een al wat oudere vrouw. Ik schat dat zij al minstens 40 jaar dag in dag uit voor mensen zorgt. Weinig opwindend, heb ik altijd gedacht.

En toch, de verpleegkundige, nadat zij mijn moeder verzorgd had, wist met haar vreugde en fierheid bijna geen blijf. Niet dat de verzorging haar voor zo’n onwaarschijnlijke uitdaging geplaatst had. Maar gewoon, zo vertelde zij met een brede glimlach, de voldoening van een goed uitgevoerd werk. Ik houd echt veel van mijn job, zei ze, bij vertrek.

Ja, roeping bestaat. In alle mogelijke vormen. En het uiteindelijke merkteken is steeds hetzelfde: vreugde.”

Zo’n knooppunt kan ook veeleisend zijn… (het vraagt soms een offer….)

  • Marcus 10,17-22

  • Toen hij zijn weg vervolgde, kwam er iemand naar hem toe die voor hem op zijn knieën viel en vroeg: ‘Goede meester, wat moet ik doen om deel te krijgen aan het eeuwige leven?’ Jezus antwoordde: ‘Waarom noemt u mij goed? Niemand is goed , behalve god. U kent de geboden; pleeg geen moord, pleeg geen overspel, steel niet, leg geen vals getuigenis af, bedrieg niemand, toon eerbied voor uw vader en uw moeder.’

  • Toen zei de man: ‘meester, sinds mijn jeugd heb ik me daaraan gehouden.’ Jezus keek hem liefdevol aan en zei tegen hem: ‘eén ding ontbreekt u: ga naar huis, verloop alles wat u hebt en geef het geld aan de armen, dan zult u een schat in de hemel bezitten; kom dan terug en volg mij.’

  • Maar de man werd somber toen hij dit hoorde en ging terneergeslagen weg; hij had namelijk veel bezittingen…

4. Drijfveren bij het kiezen

3) Waarden die men wil nastreven.
Men kan deze waarden grotendeels verdelen in drie groepen:

  • a) materiële waarden: Veel belang hechten aan bezit hechten.
    Geld, bezit, luxe, …
    Bv. Mensen die luxe belangrijk vinden, zouden zich in schulden werken voor de nieuwste auto, het duurste huis, …

  • b) sociale waarden: Veel belang hechten aan plaats in groep/maatschappij
    Macht, succes, aanzien …
    BV. Iemand wil succesvol zijn in zijn job, maar zijn/haar gezin verwaarloost.

  • c) morele waarden: Veel belang hechten aan universele waarden (het algemeen goed)
    eerlijkheid, liefde, trouw
    Bv. Mensen die verliefd zijn, zijn soms zo verblind dat ze een slechte keuze maken die ze anders niet zouden maken.

→ Heel wat mensen maken op hun manier een afweging van deze verschillende beweegredenen wanneer zij voor een keuze staan.



Drijfveren bij het kiezen

  • Opdracht: Welke soort drijfveer weegt door in de onderstaande situaties?


  • 1.Cédric beschouwt zichzelf als een trendsetter. Wat anderen mooi vinden en doen, is te mainstream voor hem. Daarom kijkt hij alleen maar naar alternatieve films en speurt hij rommelmarkten af om speciale gadgets te vinden.

Gebruik van de groep/samenleving.


  • 2.Een vrouw rijdt een bejaarde vrouw aan. Ze slaat in paniek en rijdt weg.

Instinctieve prikkels


  • 3.An is jarig en nodigt Frederik uit op haar verjaardagsfeestje. Wanneer hij haar vraagt, welk cadeautje zij wilt, antwoordt An: "Geef dat geld maar aan een goed doel voor mij!“

Waarden die men wil nastreven: Morele waarden



Drijfveren bij het kiezen

Opdracht: Welke soort drijfveer weegt door in de onderstaande situaties?


  • 4.Bart rammelt van de honger. Hij popelt al om zijn lunch te kunnen opeten! Toch wacht hij op zijn beste vriend om te beginnen met eten.

Waarden die men wil nastreven: Sociale waarden of
Gebruik van de groep/samenleving


  • 5.Alexandra heeft in principe een gezond gewicht, maar slaat af en toe maaltijden over. In tijdschriften en op sociale media las ze immers dat een thigh gap hebben een belangrijk schoonheidsideaal is. Door gewicht te verliezen, wil ze dit bereiken

Waarden die men wil nastreven: Sociale waarden



Drijfveren bij het kiezen

Altijd en overal vrijheid?

Onze vrijheid is altijd gesitueerd

 Sommige elementen beperken onze keuzes.

  1. Op het fysiek en fysische vlak bv. niet iedereen kan piloot worden.

  2. Op het sociale vlak bv. Je behoort tot een bepaalde cultuur.

  3. Op het psychische vlak bv. Je hebt een bepaald temperament

Drijfveren bij het kiezen

Altijd en overal vrijheid?


► Heb jij het gevoel dat je keuzevrijheid hebt in je leven? Op welk vlak wel/niet?


► Op welk vlak zou je wel meer keuzevrijheid willen?


Op welk vlak zou je thuis of in de samenleving meer keuzevrijheid willen?