Examenvraag (2013, TV1, vraag 11)
Gebruik bron 4.
De omstandigheden die in de bron beschreven worden, kunnen worden gebruikt om een verklaring te geven voor het ontstaan van de Opstand.
2p Leg uit welke verklaring dat is.
Examenvraag (2013, TV1, vraag 11)
Gebruik bron 4.
De omstandigheden die in de bron beschreven worden, kunnen worden gebruikt om een verklaring te geven voor het ontstaan van de Opstand.
2p Leg uit welke verklaring dat is.
Deze slide heeft geen instructies
Antwoord
maximumscore 2
Kern van een juist antwoord is:
Uit de beschrijving van Titelmans blijkt dat er in de Nederlanden een afkeer ontstaat van de inquisitie/de kettervervolging, waardoor de calvinisten niet worden tegengehouden bij het vernielen van de kerken / waardoor de bevolking passief toekijkt bij de Beeldenstorm, die het begin vormt van de Opstand
Deze slide heeft geen instructies
1.3 Een welvarende republiek (1602-1700) - de Gouden Eeuw (?)
Examenkatern bladzijdes 21 t/m 27
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoelen
Je kunt uitleggen door welke omstandigheden in de Republiek de welvaart groeide en welke maatregelen stadsbesturen namen om deze welvaart te behouden
Je kunt aan de hand van voorbeelden uitleggen dat de stijgende welvaart in de Republiek leidde tot het ontstaan van een burgerlijke cultuur
Je kunt uitleggen waarom er vanaf 1648 een einde kwam aan het economische succes van de Republiek
Je kunt uitleggen dat de economische neergang in de Republiek leidde tot politieke spanningen en oligarchisering
Deze slide heeft geen instructies
Jaartallen
1566
1568
1576
1579
1581
1584
1588
1648
1566 Beeldenstorm
1568 Uitbreken 80-jarige oorlog
1576 Pacificatie van Gent
1579 Unie van Utrecht en Unie van Atrecht
1581 Plakkaat van Verlatinghe (Acte van Verlatinghe)
1585 Moord op Willem van Oranje
1588 Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden
1648 Vrede van Münster
Godsdienstconflicten
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Henry VIII Tudor (1491-1547)
1534 hoofd Anglicaanse kerk - Act of Supremacy
Deze slide heeft geen instructies
Divorced, beheaded, died
Divorced, beheaded, survived
Deze slide heeft geen instructies
Catharina van Aragon (1548-1536)
Deze slide heeft geen instructies
Anne Boleyn (1501/1507-1536)
Deze slide heeft geen instructies
Jane Seymour (1508-1537)
Deze slide heeft geen instructies
Anna van Kleef (1515-1557)
Deze slide heeft geen instructies
Catharina Howard (1523-1542)
Deze slide heeft geen instructies
Catharina Parr (1512-1548)
Deze slide heeft geen instructies
Opvolging
Mary Tudor (1516-1558)
Bloody Mary
Was getrouwd met Filips II (geen kinderen)
Deze slide heeft geen instructies
Opvolging
Elisabeth I (1533-1603)
Virgin Queen
Deze slide heeft geen instructies
Examenvraag (2017, TV1, vraag 6)
Gebruik bron 3.
Een interpretatie:
Het beleid van Hendrik VIII zoals dit uit de bron naar voren komt, sluit aan bij het beleid dat koningen al in de middeleeuwen voeren.
4p Leg met twee kenmerkende aspecten van de late middeleeuwen uit, dat er continuïteit bestaat tussen dit middeleeuwse beleid en het beleid van Hendrik VIII
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
De Republiek
Deze slide heeft geen instructies
Politiek
Statenbond/Confederatie
Samenwerking onafhankelijke staten die samen een staat vormen
Eigen belastingen met verdeelsleutel
Holland
Zeeland
Friesland
Overijssel
Groningen
Gelderland
Utrecht
De Republiek bestond uit de onafhankelijke gewesten Holland, Zeeland, Utrecht, Friesland, Groningen, Overijssel en Gelderland, plus het landschap Drenthe en de verschillende Generaliteitslanden (Brabant en Limburg)
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
De regenten van het weeshuis in Haarlem
Jan de Bray (1663)
Deze slide heeft geen instructies
Vrijheid
In de Republiek was meer vrijheid en tolerantie dan in andere landen
Gewetensvrijheid --> waarom handig voor de welvaart?
Veel geleerden konden in de Republiek (meestal) schrijven wat ze wilden, zonder gevaar te lopen
Deze slide heeft geen instructies
Oorlogseconomie
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Oorlog
Vanaf 1588 ontstaat een oorlogseconomie in de Republiek - Handelskapitalisme
Handel en welvaart waren noodzakelijk om oorlog te kunnen voeren met Habsburgers
Door (hoge) belastingen betalen alle gewesten mee aan de oorlog
Oorlog biedt óók kansen: inname Spaanse/Portugese kolonies
1602: VOC
Deze slide heeft geen instructies
Concurrentie leidt tot VOC
Door handelscompagnieën stijgen vraag en aanbod
Specerijen duur --> alleen in Azië
1602: alle handelscompagnieën samen in Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC)
Bekostigd met aandelen
Deze slide heeft geen instructies
1619
Deze slide heeft geen instructies
VOC krijgt handelsmonopolie 'in het Oosten'
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
1621: Succes VOC leidt tot WIC
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Driehoekshandel
Deze slide heeft geen instructies
Slavenmarkten Caribische gebied
Totaal 12,5 miljoen tot slaafgemaakten vervoerd
Nederlanders verantwoordelijk voor 5% van de slavenhandel, voornamelijk via de WIC
Deze slide heeft geen instructies
West-Indische Compagnie
Belangrijkste doelen:
1. Spanje dwarsbomen in Amerika
2. Koloniën stichten
Belangrijkste inkomsten:
Spaanse schepen kapen (Zilvervloot)
Trans-Atlantische (Slaven)handel
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Examenvraag (2017, TV1, vraag 11)
Twee gegevens:
1 In 1630 veroverde de Nederlandse West-Indische Compagnie (WIC)
de stad Recife in Brazilië op de Portugezen. Rondom de stad lagen veel suikerplantages.
2 In 1637 veroverde de WIC het fort Elmina aan de kust van het huidige Ghana op de Portugezen.
Beide veroveringen waren onderdeel van het 'Grand Desseyn', een
samenhangend project van de Republiek om de economie van Portugal (toen onderdeel van het Spaanse rijk) te ondermijnen.
3p Noem het politieke doel van het 'Grand Desseyn' en leg uit dat de verovering van Recife de inname van Elmina nodig maakte om het 'Grand Desseyn' te doen slagen.
Deze slide heeft geen instructies
Antwoord
maximumscore 3
Kern van een juist antwoord is:
• Het verslaan / verzwakken van het Spaanse rijk (in de Tachtigjarige Oorlog) 1
• Om de suikerplantages rondom Recife te exploiteren om het Spaanse rijk economisch te verzwakken, waren arbeidskrachten nodig die via de trans-Atlantische slavenhandel werden aangevoerd uit Ghana (waarvoor de verovering van Elmina nodig was) 2
Deze slide heeft geen instructies
Examenvraag (2022, TV2, vraag 9)
Gebruik bron 4.
In de zeventiende eeuw mogen kooplieden uit de Republiek zich van het bestuur in Japan alleen vestigen op het afgeschermde eiland Deshima.
De Hollanders leggen zich neer bij deze bepaling.
4p Leg dit uit door:
- met bron te verklaren dat het Japanse bestuur bepaalt dat Hollanders
zich alleen op Deshima mogen vestigen, en
- zonder bron te verklaren waardoor de Hollanders zich neerleggen bij
deze bepaling, waarbij je het antwoord ondersteunt met een kenmerkend aspect uit de zeventiende eeuw
Deze slide heeft geen instructies
Antwoord
maximumscore 4
Voorbeeld van een juist antwoord is:
• De Japanners zijn bezorgd dat de Nederlanders christenen zijn / het (Japanse) volk willen bekeren / dat bekering de nationale identiteit zou schaden, zodat het Japanse bestuur wil bewerkstelligen dat er geen/weinig contact is tussen Nederlanders en Japanners 2
• De Nederlanders leggen zich neer bij de afscherming omdat zij willen voorkomen dat ze geen handel met Japan mogen drijven / dat zij geen Japanse goederen zouden mogen kopen, wat zij nastreven vanwege 'de toenemende handelscontacten, handelskapitalisme en
wereldhandel' 2
Opmerking
Als bij de tweede deelvraag alleen een juist kenmerkend aspect wordt
genoemd zonder uitleg, wordt geen scorepunt toegekend.
Deze slide heeft geen instructies
Welvaart in de Republiek
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Welvaart
1. 1585: Val van Antwerpen -> Amsterdamse stapelmarkt wordt centrum handel
2. Investeringen in VOC via aandelen -> oprichting Beurs (1611)
3. WIC -> monopolie op plantageproducten
Handel in slavernij en kaapvaart (1628: Zilvervloot)
(ook profiteren van slavernij)
Deze slide heeft geen instructies
Welvaart
4. Buitenlandse conflicten:
a. Dertigjarige Oorlog (1618-1648)
Deze slide heeft geen instructies
Dertigjarige Oorlog (1618-1648)
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
2 conflicten
1. godsdienstkwestie en het streven naar 2. alleenheerschappij door de Habsburgse dynastie en machtsstrijd Europese grootmachten die niet op die alleen heerschappij zaten te wachten
6 miljoen van de 20 miljoen inwoners van het Heilig Roomse Rijk om het leven
Deze slide heeft geen instructies
Duitse keizer verliest macht
Katholieke Habsburgse keizer Ferdinand II wil zijn macht vergroten en protestantisme onderdrukken
Andere Duitse vorsten verzetten zich hiertegen
Zweden, Spanje en Frankrijk bemoeiden zich ook met deze oorlog
Deze slide heeft geen instructies
Gevolgen
Verdere versnippering Duitse Rijk
Duitse keizer verloor macht
Duitse keizer richtte zich op Oostenrijkse gebieden
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Welvaart
4. Buitenlandse conflicten:
a. Dertigjarige Oorlog (1618-1648): 6 miljoen (van de 20 miljoen) sterft
b. Godsdienstconflicten Frankrijk & Engeland
Gevolg: geen concurrenten voor Republiek
Economische activiteit Amsterdam zorgt voor bevolkingsgroei --> migranten
1612: aanleg grachtengordel
Deze slide heeft geen instructies
Welvaart
Welvaart concentreerde zich bij rijke bovenlaag
Grote welvaartsverschillen
Antwerpse handelaren namen rijkdom en netwerk mee
Rijkdom kon worden geïnvesteerd in kunst
Burgers zijn opdrachtgevers: kenmerkend voor kunst uit Gouden Eeuw --> niet alleen de Adel, iedereen bezit kunst - dus ook de ''gewone'' burgers
Deze slide heeft geen instructies
Rembrandt van Rijn, Johannes Vermeer, Jan Steen en Frans Hals
zijn de belangrijkste Nederlandse schilders uit die tijd
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wetenschap
Voor rijke inwoners van de Republiek was het mogelijk om te gaan studeren aan universiteiten.
Wetenschappers delen kennis en de resultaten van hun onderzoeken.
Bekende Nederlandse wetenschappers waren Christiaan Huygens en Antoni van Leeuwenhoek
Deze slide heeft geen instructies
Examenvraag (2022, TV1, vraag 8)
Gebruik bron 3.
De stad Antwerpen neemt vanaf 1585 een belangrijke plaats in als
onderwerp van propaganda tijdens de periode van de Opstand.
2p Geef aan welke propagandaboodschap over Antwerpen hier wordt
afgebeeld, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Deze slide heeft geen instructies
Antwoord
maximumscore 2
Voorbeeld van een juist antwoord is:
• De boodschap is dat het overgaan van de stad in Spaanse handen de eendracht herstelt in / voordelig is voor (de economie van) Antwerpen 1
• wat wordt afgebeeld door (een van de volgende): 1
- Philips II en de Spaanse landvoogd die met lauwerkransen gehuldigd worden als helden
- het gezamenlijk wegvluchten van de slechte eigenschappen voor het Spaanse bestuur / het afschrikken van de slechte
eigenschappen door het Spaanse bestuur
- de handelsschepen die richting Antwerpen varen (zodat de handel na de verovering bloeit)
Opmerking
Alleen als de propagandaboodschap juist wordt weergegeven, wordt 1 scorepunt toegekend aan een passende verwijzing naar de bron.
Deze slide heeft geen instructies
Vanaf 1648...
Deze slide heeft geen instructies
1648
Verdrag van Münster
Einde 80 jarige oorlog
Oorlog ten einde, invloed stadhouder (Willem II van Oranje) neemt af
Vrede van Westfalen
Einde 80- en 30- jarige oorlog
onderdeel van dit verdrag:
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Waarom gaat het vanaf 1648 minder goed met de Republiek?
Protectionistisch
Import verkleinen, export vergroten
Probleem Frankrijk: niks extra's voor de landbouw gedaan
Deze slide heeft geen instructies
Waarom is dit economisch gezien een groot probleem voor de Republiek?
Deze slide heeft geen instructies
Adel buitenspel - mercantilisme
Krachtig persoonlijk bewind
Ministers volkomen onderworpen
Adel verloor invloed
Parlementen en gewestelijke statenvergaderingen werden minder geraadpleegd
Deze slide heeft geen instructies
Lodewijk XIV
De Zonnekoning
Absoluut vorst
Katholiek
1643: Koning Frankrijk
Frankrijk -> machtig land
Voert oorlog met andere landen
Deze slide heeft geen instructies
Waarom gaat het vanaf 1648 minder goed met de Republiek?
Voor 1648: Republiek vocht mét Frankrijk en Engeland tegen Spanje.
Na 1648:
oude bondgenoot- schappen verdwenen. Republiek staat alleen.
Deze slide heeft geen instructies
Waarom gaat het vanaf 1648 minder goed met de Republiek?
Regenten:
- trekken zich terug uit de handel
- lenen geld uit aan buitenlandse ondernemers en machthebbers
Stellen hun economische én politieke macht veilig.
Deze slide heeft geen instructies
Waarom gaat het vanaf 1648 minder goed met de Republiek?
Regenten:
- stellen hun economische én politieke macht veilig.
- Macht bij gewesten en steden! (gewestelijk particularisme)
- De stadhouder! (wilde eenheid, macht gewesten beperken)
- Het gemeen (profiteerde niet van de Gouden Eeuw)
STAATSGEZINDEN
ORANJEGEZINDEN
Willem II van Oranje
(1626–1650)
Deze slide heeft geen instructies
Problemen door bestuursvorm:
Tussen raadspensionaris en stadhouder vaak machtsstrijd:
Raadspensionaris behartigde de belangen van de rijke burgers/handelaren/kooplieden
Internationaal goede contacten
Stadhouder ontleende gezag aan militaire status
Zocht oplossing voor conflicten met buitenland vaak in militair ingrijpen
Deze slide heeft geen instructies
Waarom gaat het vanaf 1648 minder goed met de Republiek?
Willem II van Oranje
(1626–1650)
1650
Gewesten:
- geen nieuwe stadhouder
- macht bij de individuele gewesten
- Eerste Stadhouderloze tijdperk 1650-1672
(Tweede Stadhouderloze Tijdperk van 1702-1747)
Deze slide heeft geen instructies
Onrust
Protectionisme nadelig voor Republiek: mercantilisme, Navigation Act (1651), Scandinavische landen verbieden de export van onbewerkt hout
Spanningen met Republiek en Engeland lopen op
Door economische krimp afname investeringen
Gevolg: spanningen tussen staatsgezinden en prinsgezinden
Deze slide heeft geen instructies
Het rampjaar 1672
Deze slide heeft geen instructies
Gebroeders De Witt
Johan en Cornelis
Deze slide heeft geen instructies
Johan de Witt
Raadspensionaris
Machtige man
Zorgt dat de marine wordt versterkt
Broer Cornelis de Witt belangrijke raadgever
Deze slide heeft geen instructies
Regenten en stadhouder
Johan de Witt bezuinigde op het landleger, maar niet op de vloot --> marine
De vloot de handelsschepen beschermen
Deze slide heeft geen instructies
Engeland - Nederland
Concurrenten in handel
Jaloerse landen -> republiek
Handel over zee
Republiek = rijk
Engeland wil de macht
Oorlog --> kost geld
Charles II
Protestant --> voor zijn dood katholiek
Deze slide heeft geen instructies
Admiraal Michiel de Ruyter (1607-1676)
Deze slide heeft geen instructies
Rampjaar 1672
Radeloos : de regenten wisten niet goed wat te doen
Reddeloos : de Republiek leek verloren
Redeloos : het volk was (onterecht) woedend op Johan de Witt
De Oranjegezinden wilden een Van Oranje terug als stadhouder
Deze slide heeft geen instructies
Rampjaar 1672
1672 aanval op De Republiek
Ook Frankrijk en Duitse legers (Münster/Keulen) vallen aan -> land
Landleger van de Republiek is zwak
Michiel de Ruyter wint op zee tegen Engeland
Op land wint Frankrijk
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Huiswerk
Lezen gehele HC Steden en burgers in de Lage Landen 1050-1700
Paragraaf 1.1 t/m 1.3
Examenkatern bladzijde 6 t/m 33
Deze slide heeft geen instructies