Tekstverbanden en signaalwoorden
Tekstverbanden en signaalwoorden
Onderdelen in deze les
Tekstverbanden en signaalwoorden
Open met het idee dat losse zinnen samenhang hebben. Signaalwoorden helpen leerlingen om snel te zien hoe delen van een tekst bij elkaar horen.
Lesdoel
Ik kan herkennen met welk tekstverband ik te maken heb door te letten op signaalwoorden.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een tekstverband?
Een tekstverband laat zien hoe stukjes tekst bij elkaar horen.
Een signaalwoord helpt je om dat verband te herkennen.
In deze les leer je 3 tekstverbanden:
opsomming
tijdsvolgorde
voorbeeld
Houd het eenvoudig: tekstverband = verband tussen zinnen of woorden; signaalwoord = aanwijzing. Gebruik steeds dezelfde termen.
Opsomming
Bij een opsomming worden dingen achter elkaar genoemd.
De volgorde is niet belangrijk.
Je kunt vaak meerdere punten, onderdelen of voorbeelden zien.
Benadruk dat leerlingen hier nog niet hoeven te kiezen tussen verschillende soorten opsommingen. Alleen herkennen is het doel.
Signaalwoorden bij opsomming
Veelvoorkomende signaalwoorden zijn:
ten eerste
ten tweede
om te beginnen
ook (nog)
verder
ten slotte
Leg uit dat niet elk signaalwoord altijd letterlijk aanwezig hoeft te zijn. Soms zie je vooral de vorm van een lijst.
Opsomming herken je ook zo
Je ziet een opsomming vaak ook aan:
komma's
streepjes
bullets
getallen
Deze vorm laat zien dat er meerdere dingen worden genoemd.
Noem dat opmaak ook een hint kan zijn, naast signaalwoorden.
Welk tekstverband past bij: Ten eerste lees ik de tekst, verder maak ik aantekeningen.
voorbeeld
opsomming
tijdsvolgorde
geen verband
De signaalwoorden 'ten eerste' en 'verder' horen bij opsomming. De volgorde van de punten is niet belangrijk.
Vul de juiste woorden in
Bij een opsomming worden dingen naast elkaar genoemd. Signaalwoorden zijn bijvoorbeeld ten eerste en verder. Je herkent dit verband ook vaak aan bullets of komma's.
Controleer of leerlingen zowel het begrip als de herkenningspunten kennen.
Tijdsvolgorde
Bij tijdsvolgorde gebeurt iets in een bepaalde volgorde.
De volgorde is wel belangrijk.
Je leest wat eerst gebeurt en wat daarna komt.
Laat het contrast met opsomming duidelijk horen: bij tijdsvolgorde kun je de volgorde niet zomaar veranderen.
Signaalwoorden bij tijdsvolgorde
Veelvoorkomende signaalwoorden zijn:
vroeger
later
nu
eerst
daarna
vervolgens
nadat
terwijl
dadelijk
intussen
Wijs erop dat deze woorden vaak iets zeggen over tijd, moment of volgorde.
Welk tekstverband past bij: Eerst pak ik mijn boek, daarna ga ik lezen.
opsomming
voorbeeld
tijdsvolgorde
geen verband
De signaalwoorden 'eerst' en 'daarna' laten een volgorde in de tijd zien.
Wat helpt jou het meest bij tijdsvolgorde herkennen?
eerst/daarna
vroeger/nu
nadat/intussen
de volgorde
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld
Bij het tekstverband voorbeeld wordt iets extra duidelijk gemaakt.
Er komt dan een uitleg of een voorbeeld bij.
Maak duidelijk dat een voorbeeld iets toelicht. Het voegt geen tijdsvolgorde toe en is ook geen gewone lijst.
Signaalwoorden bij voorbeeld
Veelvoorkomende signaalwoorden zijn:
bijvoorbeeld
zo
als
zoals
denk aan
neem nou
Deze woorden kondigen vaak een toelichting aan.
Bij 'als' en 'zo' is context belangrijk. Laat leerlingen steeds kijken: wordt er echt een voorbeeld gegeven?
Zo kies je het juiste verband
Let op deze 3 vragen:
Worden dingen naast elkaar genoemd? → opsomming
Gebeurt iets in tijd? → tijdsvolgorde
Maakt een zin iets duidelijker met een voorbeeld? → voorbeeld
Dit is de samenvattende kapstok voor de oefenvragen.
Welk tekstverband past bij: Je kunt veel spellen doen, bijvoorbeeld memory.
opsomming
tijdsvolgorde
geen verband
voorbeeld
Het woord 'bijvoorbeeld' kondigt een toelichting aan.
Vul de juiste woorden in
Bij het verband voorbeeld wordt iets duidelijker gemaakt. Woorden als zoals en bijvoorbeeld laten vaak zien dat er een uitleg of een voorbeeld komt.
Laat leerlingen benoemen dat hier niet de tijd, maar de toelichting belangrijk is.
Eerst maak ik mijn huiswerk, daarna ga ik buiten spelen.
Opsomming
Voorbeeld
Tijdsvolgorde
Deze slide heeft geen instructies
Sommige huisdieren zijn lief, zoals een konijn.
Opsomming
Voorbeeld
Tijdsvolgorde
Deze slide heeft geen instructies
Ten eerste ruim ik mijn bureau op, ten tweede pak ik mijn boeken.
Opsomming
Voorbeeld
Tijdsvolgorde
Deze slide heeft geen instructies
Vroeger speelde ik met blokken, nu speel ik voetbal.
Opsomming
Voorbeeld
Tijdsvolgorde
Deze slide heeft geen instructies
Ik lust veel fruit: appels, peren en bananen.
Opsomming
Voorbeeld
Tijdsvolgorde
Deze slide heeft geen instructies
Nadat de bel ging, liep de klas naar binnen.
Opsomming
Voorbeeld
Tijdsvolgorde
Deze slide heeft geen instructies
Je kunt op veel sporten gaan, bijvoorbeeld tennis.
Opsomming
Voorbeeld
Tijdsvolgorde
Deze slide heeft geen instructies
Om te beginnen lees ik de vraag, verder kijk ik goed naar de tekst.
Opsomming
Voorbeeld
Tijdsvolgorde
Deze slide heeft geen instructies
In mijn etui zitten een pen, een potlood en een gum.
Opsomming
Voorbeeld
Tijdsvolgorde
Deze slide heeft geen instructies
Denk aan een dier uit de zee, zoals een dolfijn.
Opsomming
Voorbeeld
Tijdsvolgorde
Deze slide heeft geen instructies
Ten slotte doe ik mijn schrift in mijn tas.
Opsomming
Voorbeeld
Tijdsvolgorde
Deze slide heeft geen instructies
Vul de juiste woorden in
Om het juiste verband te kiezen, let je op signaalwoorden. Worden dingen naast elkaar genoemd? Dan is het opsomming. Gebeurt iets in tijd? Dan is het tijdsvolgorde. Maakt een zin iets duidelijker met een voorbeeld? Dan is het voorbeeld.
Dit sluit aan bij de samenvattingsslide met de drie keuzevragen.
Begrippenlijst
tekstverband - manier waarop delen van een tekst met elkaar samenhangen
signaalwoord - woord dat helpt om een tekstverband te herkennen
opsomming - verband waarbij dingen naast elkaar worden genoemd
tijdsvolgorde - verband waarbij de volgorde in de tijd belangrijk is
voorbeeld - verband waarbij iets duidelijker wordt gemaakt met een voorbeeld of uitleg
bullets - tekentjes die punten in een lijst aangeven
volgorde - de plaats van iets: wat eerst komt en wat daarna komt
Deze slide heeft geen instructies
