H O O F D S T U K 2 · G R O T E N A T U U R L A N D S C H A P P E N O P A A R D E
2.1
Ontbossing in het Amazonegebied
Waarom groeit er regenwoud rond de evenaar, en wat gebeurt er als we het kappen?
Gemaakt bij De Geo 1 havo/vwo, 10e editie
H O O F D S T U K 2 · G R O T E N A T U U R L A N D S C H A P P E N O P A A R D E
2.1
Ontbossing in het Amazonegebied
Waarom groeit er regenwoud rond de evenaar, en wat gebeurt er als we het kappen?
Gemaakt bij De Geo 1 havo/vwo, 10e editie
Welkom bij de les over het Amazonegebied. Vraag of leerlingen het regenwoud wel eens op tv hebben gezien. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Will Turner / Unsplash
2.1
Ontbossing in het Amazonegebied
Dit leer je
Je kunt uitleggen waarom er rond de evenaar tropisch regenwoud groeit.
Je kunt oorzaken en gevolgen van ontbossing uitleggen en manieren noemen om het regenwoud te beschermen.
Lees de doelen voor. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.1
Ontbossing in het Amazonegebied
A C T I V E R E N
Wat weet je al over het regenwoud?
Laat leerlingen woorden invullen: bomen, apen, regen, warm, Amazone, kappen. Gebruik de antwoorden later: sorteer ze bij de oorzaken en gevolgen. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.1
Ontbossing in het Amazonegebied
Waar ligt tropisch regenwoud?
Wereldkaart · drie grote gebieden met tropisch regenwoud
L E G E N D A
1
2
3
1
Amazonegebied in Zuid-Amerika, het grootste
2
Congogebied in Afrika
3
Borneo in Zuidoost-Azië
Alle drie liggen in de tropen, de warme gebieden rond de evenaar. Daar groeit tropisch regenwoud.
De evenaar kennen ze uit §1.3: laat zien dat de drie punten er vlak bij liggen. Tropen = warme gebieden rond de evenaar; tropisch regenwoud = dicht, hoog bos in de tropen. Ligging bij benadering. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Natural Earth (public domain), drawn for LessonUp
2.1
Ontbossing in het Amazonegebied
Waarom regent het zoveel?
Door de ligging bij de evenaar is het er warm en vochtig. Zo ontstaat stijgingsregen.
1
Opstijgen
Warme, vochtige lucht stijgt op.
2
Afkoelen
Hoger in de lucht koelt de lucht af.
3
Regen
De waterdamp condenseert en het regent.
Warm en nat het hele jaar: planten (de vegetatie) kunnen altijd groeien.
Stijgingsregen: regen doordat warme, vochtige lucht opstijgt, afkoelt en condenseert. Vegetatie = alle planten in een gebied. Vraag: waarom regent het daar vaak aan het eind van de middag? Dan is het het warmst. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.1
Ontbossing in het Amazonegebied
Een bos in lagen
Een regenwoud heeft etages: lagen met eigen planten en dieren. Het bladerdak bovenin krijgt veel zonlicht. De bosbodem krijgt bijna geen licht. Zo leven er veel soorten bij elkaar: een grote biodiversiteit.
Regenwoud, Brazilië · het bladerdak sluit het bos af
Etage = laag. Biodiversiteit = veel verschillende soorten planten en dieren. Vraag: waarom groeien op de bosbodem zo weinig planten? Te weinig licht. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Felipe Dias / Unsplash
2.1
Ontbossing in het Amazonegebied
V A A R D I G H E I D K L I M A A T D I A G R A M L E Z E N
Een klimaatdiagram laat de temperatuur en de neerslag van een plaats in een jaar zien.
1. De lijn is de temperatuur per maand. 2. De staven zijn de neerslag per maand. 3. Bij tropisch regenwoud ligt de lijn hoog (ongeveer 27 °C) en zijn alle staven hoog.
Teken eventueel op het bord een lijn die vlak en hoog loopt, met hoge staven. Dit past bij de ligging bij de evenaar. De leerlingen gebruiken dit meteen in de volgende vraag. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.1
Ontbossing in het Amazonegebied
V R A A G 1
Een klimaatdiagram toont 12 maanden lang 26 tot 28 °C en elke maand veel neerslag. Welk gebied is dit?
Een woestijn
Het Amazonegebied
Het poolgebied
Nederland
Goed is B: warm en nat het hele jaar past bij de evenaar. Een woestijn is droog, het poolgebied koud, in Nederland verschilt de temperatuur per seizoen. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
Vul de juiste woorden in.
Tropisch regenwoud ligt dicht bij de evenaar. Het is er warm en vochtig, dus er leven veel soorten: een hoge biodiversiteit.
2.1
Ontbossing in het Amazonegebied
V R A A G 2
Evenaar en hoge. Een lage biodiversiteit is fout: er leven juist heel veel soorten. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.1
Ontbossing in het Amazonegebied
Waarom is regenwoud zo belangrijk?
Het regenwoud herbergt veel soorten. Het is een natuurlijke hulpbron: iets uit de natuur dat de mens gebruikt, zoals hout, voedsel en medicijnen.
De bomen nemen koolstofdioxide (CO2) op en slaan het op. Dat helpt het klimaat. Het bos neemt ook veel water op en geeft het weer af: het houdt de waterkringloop op gang.
Let op: het regenwoud heet vaak de longen van de aarde, maar de bomen gebruiken bijna alle zuurstof die ze maken zelf weer. Het belang zit in CO2-opslag, soorten en regen. Waterkringloop kennen ze uit groep 8/onderbouw: water verdampt, wordt wolk, regent. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
Natuurlijke hulpbron of niet?
2.1
Ontbossing in het Amazonegebied
V R A A G 3
Natuurlijke hulpbron
Geen natuurlijke hulpbron
Hout
Plastic tas
Schoon water
Tablet
Medicijnplant
Hout, schoon water en een medicijnplant komen uit de natuur. Plastic tas en tablet zijn door mensen gemaakt, al is er wel grondstof voor nodig. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.1
Ontbossing in het Amazonegebied
Ontbossing in het Amazonegebied
O O R Z A K E N
G E V O L G E N
Ontbossing: bomen kappen of verbranden
Land voor de teelt van soja
Verlies van biodiversiteit
Land voor veeteelt
De waterkringloop raakt verstoord
Houtkap, wegen en steden
Meer CO2 in de lucht: de aarde warmt op
Ontbossing is het kappen of verbranden van bos. Het grootste deel gebeurt voor landbouw.
Landbouwuitbreiding is de belangrijkste oorzaak: soja en vee. Bij verbranden komt de opgeslagen CO2 vrij, en kappen betekent dat er minder bos is om CO2 op te nemen. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.1
Ontbossing in het Amazonegebied
Van natuur naar ingericht landschap
Natuurlandschap
Plantengroei die de mens (bijna) niet heeft veranderd. Het regenwoud is zo'n natuurlandschap.
Ingericht landschap
Een landschap dat de mens heeft gemaakt of aangepast, bijvoorbeeld met sojavelden of weilanden. Ook wel cultuurlandschap.
Gevolg van ontbossing: het natuurlandschap verandert in een ingericht landschap (cultuurlandschap). Vraag een voorbeeld uit Nederland: weilanden, polders. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
Oorzaak of gevolg van ontbossing?
2.1
Ontbossing in het Amazonegebied
V R A A G 4
Oorzaak
Gevolg
Een boer wil meer vee houden
Een aap verliest zijn leefgebied
Er komt minder regen terug
De vraag naar hout stijgt
Er is minder bos om CO2 op te nemen
Oorzaken: meer vee, vraag naar hout. Gevolgen: leefgebied weg, minder regen terug, minder bos voor CO2. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.1
Ontbossing in het Amazonegebied
V R A A G 5
Een stuk regenwoud wordt een sojaveld. Wat is er veranderd?
Een ingericht landschap is een natuurlandschap geworden
Een natuurlandschap is een ingericht landschap geworden
Een bos is een stad geworden
Niets: beide zijn natuurlandschap
Goed is B. Een sojaveld is door de mens aangelegd. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.1
Ontbossing in het Amazonegebied
Hoe beschermen we het regenwoud?
Er zijn drie manieren.
Herbebossing
Opnieuw bomen planten waar het bos is gekapt: herbebossing.
Duurzaam werken
Hulpbronnen gebruiken zonder de natuur uit te putten. Zo is er ook voor later nog genoeg: duurzaam.
Bewustwording
Mensen vertellen waarom regenwoud belangrijk is, zodat ze actie ondernemen.
Vraag: wat kun je zelf doen? Bijvoorbeeld kiezen voor hout of papier met duurzaam keurmerk, minder vlees. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.1
Ontbossing in het Amazonegebied
V R A A G 6
Waarom is het regenwoud belangrijk voor het klimaat?
De bomen maken zuurstof voor de hele wereld
De bomen nemen CO2 op en slaan die op
Het bos maakt de zee warmer
Het bos zorgt voor droge lucht
Goed is B. Het idee dat het regenwoud de longen van de aarde is, klopt niet: het bos gebruikt bijna alle zuurstof zelf weer. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.1
Ontbossing in het Amazonegebied
V R A A G 7
Leg uit hoe we ontbossing in het Amazonegebied kunnen verminderen.
Model: door duurzaam te werken met hout en land, door bomen opnieuw aan te planten (herbebossing), door efficiënter te boeren zodat er minder land nodig is, en door strengere regels. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.1
Ontbossing in het Amazonegebied
Begrippen
Tropen
Warme gebieden rond de evenaar
Tropisch regenwoud
Dicht, hoog bos in de tropen
Stijgingsregen
Regen door opstijgende, afkoelende lucht
Vegetatie
Alle planten in een gebied
Etage
Laag in het bos (bladerdak, bosbodem)
Biodiversiteit
Veel verschillende soorten planten en dieren
Klimaatdiagram
Temperatuur en neerslag in een jaar
Natuurlijke hulpbron
Iets uit de natuur dat mensen gebruiken
Ontbossing
Bomen kappen of verbranden
Natuurlandschap
Plantengroei zonder invloed van de mens
Ingericht landschap
Landschap dat de mens heeft aangepast
Herbebossing
Opnieuw bomen planten
Duurzaam
Gebruiken zonder de natuur uit te putten
Loop de begrippen langs. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash