Geneesmiddelen gerelateerd aan sympaticus en parasympaticus

• newEditor
• Verpleegkunde
• Hoger onderwijs
• Studiejaar 3

Thema 6: Farmacologie en dringen medische hulpverlening

Hoofdstuk 2: Geneesmiddelen gerelateerd aan sympaticus en parasympaticus

Sylvester Vanden Eede

03/02/2026

Terugkoppeling naar hoofdstuk 1

In hoofdstuk 1 leerden we:

• Hoe een geneesmiddel in het lichaam komt

• Hoe het door het lichaam getransporteerd wordt

• Hoe het het lichaam verlaat

Nu leren we:

==> Wat het geneesmiddel doet in het lichaam

Farmacodynamische fase

Farmacodynamiek=

Werking van het geneesmiddel

Vragen:

• Waar werkt het?

• Wat verandert er in het lichaam?

2.1 Het zenuwstelsel: schematisch

Het zenuwstelsel heeft twee delen:

• Somatisch systeem ==> wat je zelf stuurt

• Autonoom systeem ==> wat vanzelf gaat

Vandaag: autonoom zenuwstelsel

2.1 Het zenuwstelsel: schematisch

Schema op bord tekenen

2.2 Sympaticus & parasympaticus

Het autonoom zenuwstelsel heeft twee delen:

• Sympaticus

• Parasympaticus

Ze werken altijd samen

Wanneer is de sympaticus vooral actief?

A

Bij gevaar

B

Tijdens slapen

C

Na een maaltijd

D

Tijdens het lezen

2.2 Sympaticus & parasympaticus

Sympaticus =

ACTIE!!

• Fight or flight

• Stress, gevaar

• Neurotransmitter: adrenaline/ noradrenaline

==> OVERLEVEN IN LEVENSBEDREIGENDE SITUATIES!

Neurotransmitter:

Chemische boodschappersstoffen in de hersenen die signalen overdagen tussen zenuwcellen (neuronen) via synapsen. Ze reguleren essentiële lichaamsfuncties zoals stemming, emoties, slaap, eetlust, spierbewegingen en cognitieve processen.

2.2 Sympaticus & parasympaticus

Sympaticus =

• Alfa & bètareceptoren

• Bètereceptoren belangrijkst!

• B1- receptor: zitten in het hart

• B2- receptor: zitten in bloedvaten en longen

Neurotransmitter:

Chemische boodschappersstoffen in de hersenen die signalen overdagen tussen zenuwcellen (neuronen) via synapsen. Ze reguleren essentiële lichaamsfuncties zoals stemming, emoties, slaap, eetlust, spierbewegingen en cognitieve processen.

2.2 Sympaticus & parasympaticus

Sympaticus =

Neurotransmitter:

Chemische boodschappersstoffen in de hersenen die signalen overdagen tussen zenuwcellen (neuronen) via synapsen. Ze reguleren essentiële lichaamsfuncties zoals stemming, emoties, slaap, eetlust, spierbewegingen en cognitieve processen.

2.2 Sympaticus & parasympaticus

Parasympaticus =

RUST!!

• Rust en herstel

• Eten en verteren

• Neurotransmitter: acetylcholine

2.2 Sympaticus & parasympaticus

Parasympaticus =

RUST!!

2.2 Sympaticus & parasympaticus

EVENWICHT

Het lichaam heeft evenwicht nodig

• Soms actie

• Soms rust

==> We hebben altijd beide systemen nodig!

Het lichaam gebruikt altijd maar één systeem tegelijk?

1

Waar

2

Niet waar

Niet waar

2.2 Sympaticus & parasympaticus

EFFECTEN IN HET LICHAAM

Sympaticus (actie)

• Tachycardie

• Tachypnoe

• Mydriasis

• Darmen werken minder

2.2 Sympaticus & parasympaticus

EFFECTEN IN HET LICHAAM

Parasympaticus (rust)

• Eerder bradycard

• Eerder bradypnoe

• Neiging naar miosis

• Toenemende darmwerking

Sleepvraag

STIMULEREN

REMMEN

Mimetica

Lytica

2.3 Medicatie die inwerkt op de sympaticus en parasympaticus

Er zijn vier groepen medicijnen

• Sympaticomimetica ==> ACTIE versterken ==> B2 mimetica

• Sympaticolytica ==> ACTIE tegengaan ==> betablokker

• Parasympaticomimetica ==> RUST versterken ==> cholinergica

• Parasympaticolytica ==> RUST tegengaan ==> anticholinergica

==> Een mimeticum is een meewerker en een lyticum een afbreker!

2.3 Medicatie die inwerkt op de sympaticus en parasympaticus

2.3.1.1 Sympaticomimetica = ACTIE VERSTERKEN = B2 mimetica

Effect:

• Meer actie

• Luchtwegen open

Gebruik:

• Astma

• COPD

Werken op de sympaticus

Werken op B2 receptoren die zich vooral in de longen bevinden.

Vooral bij luchtwegaandoeningen.

2.3 Medicatie die inwerkt op de sympaticus en parasympaticus

2.3.1.1 Sympaticomimetica = ACTIE VERSTERKEN = B2 mimetica

• Palpitaties (hartkloppingen)

• Tachycardie (snelle hartslag)

• Nervositeit

Neveneffecten:

2.3 Medicatie die inwerkt op de sympaticus en parasympaticus

2.3.1.1 Sympaticomimetica = ACTIE VERSTERKEN = B2 mimetica

• SABA's: short acting B2 agonist bijv. Ventolin

• LABA's: long acting B2 agonist bijv. Serevent

• SAMA's: short acting muscarinic antagonist bijv. Atrovent

• LAMA's: long acting muscarinic antagonist bijv. Spiriva

SABA & LABA= sympaticomimetica dus nevenwerkingen

SAMA & LAMA = parasympaticolyticum. Remt dus de parasympaticus af. Vernauwing van de luchtwegen wordt tegengegaan, zonder een tachycardie te veroorzaken.

Anticholinergica zorgen voor meer rust?

1

Waar

2

Niet waar

Niet waar

Wat doet een bètablokker?

A

Tachycardie

B

Bradycardie

C

Bronchodilatator

D

Bradypnoe

2.3 Medicatie die inwerkt op de sympaticus en parasympaticus

2.3.1.2 Sympaticolytica = ACTIE TEGENGAAN = bètablokker

Effect:

• Hartslag trager

• Bloeddruk lager

Gebruik:

• Hoge bloeddruk

• Hartritmestoornissen

Sympaticolytica heeft dus een remmende werking op de sympaticus. Hier zijn de betareceptoren dus belangrijk. Deze zullen de adrenerge receptoren blokkeren.

Deze groep speelt vooral een rol binnen de cardiovasculaire geneesmiddelen.

2.3 Medicatie die inwerkt op de sympaticus en parasympaticus

2.3.1.2 Sympaticolytica = ACTIE TEGENGAAN = bètablokker

• Positief inotroop: versterkt de contractiekracht

• Positief chronotroop: versnelt het hartritme

• Negatief inotroop: verzwakt de contractiekracht

• Negatief chronotroop: vertraagt het hartritme

Het is in deze context belangrijk om het verschil te kennen tussen chronotropie en inotropie. De inotropie gaat over de contractiekracht, de chronotropie gaat over het hartritme. Men bekomt steeds een positief of negatief effect.

Een betablokker is dus negatief chronotroop en negatief inotroop. Daarom hebben ze een antihypertensieve werking en een anti-aritmische werking.

2.3 Medicatie die inwerkt op de sympaticus en parasympaticus

2.3.1.2 Sympaticolytica = ACTIE TEGENGAAN = bètablokker

LET OP:

Twee types bètareceptoren! B1 zitten vooral in het hart en de B2 in bloedvaten en longen. Als we met sommige bètablokkers de bèta-receptoren blokkeren, blokkeren we niet enkel de B1 (zoals we willen) maar ook de B2-receptoren. Gevolg = ongewenste effecten! Vooral een bronchoconstrictie bij astma en COPD moeten opgevolgd worden!

Daarom cardioselectieve bètablokker!!!! Bijv. Bisoprolol

Het is in deze context belangrijk om het verschil te kennen tussen chronotropie en inotropie. De inotropie gaat over de contractiekracht, de chronotropie gaat over het hartritme. Men bekomt steeds een positief of negatief effect.

Een betablokker is dus negatief chronotroop en negatief inotroop. Daarom hebben ze een antihypertensieve werking en een anti-aritmische werking.

2.3 Medicatie die inwerkt op de sympaticus en parasympaticus

2.3.1.2 Sympaticolytica = ACTIE TEGENGAAN = bètablokker

• Bradycardie

• Hartfalen

• Moeheid

• Verminderde inspanningscapaciteit

• Astma aanval

• ...

Neveneffecten:

2.3 Medicatie die inwerkt op de sympaticus en parasympaticus

2.3.2.1 Parasympaticomimetica = RUST VERSTERKEN = Cholinergica

Effect:

• Meer rust

• Minder actie

==> Er zijn geen echte medicatiegroepen die tot de cholinergica behoren. Wel hebben sommige medicijnen en cholinergische werking.

Stimuleert de parasympaticus

2.3 Medicatie die inwerkt op de sympaticus en parasympaticus

2.3.2.2 Parasympaticolytica = RUST TEGENGAAN = Anticholinergica

Effect:

• Minder rust

• Meer actie

Werken de parasympaticus tegen. Ze zorgen voor minder rust in het lichaam.

2.3 Medicatie die inwerkt op de sympaticus en parasympaticus

2.3.2.2 Parasympaticolytica = RUST TEGENGAAN = Anticholinergica

Effecten:

• Ontspannen van de blaas ==> Oxybutinine

• Minder beweeglijkheid van de darmen ==> Buscopan

• Bronchoconstrictie tegengaan ==> Atrovent/ Spiriva

• Secretieremmend, pupildilatatie, acute bradycardie ==> Atropine

2.3 Medicatie die inwerkt op de sympaticus en parasympaticus

2.3.2.2 Parasympaticolytica = RUST TEGENGAAN = Anticholinergica

Casus: Een zorgvrager met COPD krijgt een inhalator. Werkt deze op de sympaticus of parasympaticus? Ken je een voorbeeld?

Een inhalator werkt door de parasympaticus te remmen.

Anticholinerg zoals Atrovent/ Spiriva

Uitleg:

- De medicatie is vaak een sympaticomimeticum

- Ze stimuleert de sympaticus

- De luchtwegen worden wijder

- Ademen gaat makkelijker

SAMENVATTING

• Farmacodynamiek = werking

• Sympaticus = actie

• Parasympaticus = rust

• Medicijnen kunnen dus stimuleren of remmen

2.4 Geneesmiddelen in de dringende medische hulpverlening

Deze medicijnen worden gebruikt bij noodsituaties!

• Parasympaticus = cholinerg = RUST ==> Atropine (anticholinerg) is enige medicijn dat deze werking kan neutraliseren. Wordt gebruikt bij bradycardie.

• Sympaticus = adrenerg = ACTIE ==> Adrenaline/ noradrenaline veroorzaakt actie. Wordt gebruikt bij reanimatie (asystolie), bronchodilaterend, VF meer kans op slagen defibrilleren, anafylactische shock, astma aanval...

2.4 Geneesmiddelen in de dringende medische hulpverlening

Deze medicijnen worden gebruikt bij noodsituaties!

• Dobutamine: bij acute hartdecompensatie, cardiogene shock, septische shock, slechte nierdoorbloeding. Werkt diuretisch.

• Noradrenaline (Levophed): vasoconstrictie arteriële bloedvaten (niet in coronairen of cerebrale vaten). Verhogen bloeddruk.

• Calciumchloride: verhoogt contractiekracht van het hart. Ondersteunt mechanische werking van het hart.

2.4 Geneesmiddelen in de dringende medische hulpverlening

Deze medicijnen worden gebruikt bij noodsituaties!

• Lidocaïne: vermindert de prikkelbaarheid van het myocardweefsel en geleidingssysteem.

• Lasix: krachtig diureticum.

• Diprivan: anesteticum

Wat heb je geleerd vandaag?