Weer en klimaat in de VS (Aardrijkskunde vmbo), les 1: Uitleg
WEER EN KLIMAAT · DE VS
Weer en klimaat in de VS
Examenstof aardrijkskunde vmbo: weerkaarten, klimaten, loef- en lijzijde en landbouw in de Verenigde Staten
Lesduur is: 45 minIntroductie
Onderdelen in deze les
WEER EN KLIMAAT · DE VS
Weer en klimaat in de VS
Examenstof aardrijkskunde vmbo: weerkaarten, klimaten, loef- en lijzijde en landbouw in de Verenigde Staten
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: AK/K/4 eindterm 6.1, 6.2, 6.3. Image credit: WClarke / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
WEER EN KLIMAAT · DE VS
Wat ga je kunnen?
Ik kan een weerkaart van de VS lezen, de klimaten van de VS verklaren met klimaatfactoren en uitleggen hoe klimaat, vegetatie en landbouw samenhangen.
Deze slide heeft geen instructies
Aan welke woorden denk je bij het weer en klimaat in de VS?
Verwachte woorden: hitte, woestijn, sneeuw, Florida, Californië, Rocky Mountains, Alaska, droogte, orkaan, tornado, cowboys, prairie. Sorteer ze daarna samen: wat is weer (een dag, een week) en wat is klimaat (gemiddeld over 30 jaar)? Orkanen en tornado's horen niet bij dit onderwerp; parkeer ze.
Mount Cairns en Mount Craig in Rocky Mountain National Park, Colorado, juli 2017
WEER EN KLIMAAT · DE VS
De VS: een groot land
De VS is ongeveer 237 keer zo groot als Nederland. Het weer verschilt per gebied heel sterk.
In het westen lopen de Rocky Mountains en het Kustgebergte van noord naar zuid.
Ten oosten van de Rocky Mountains liggen de vlakke Great Plains. In het oosten: de Appalachen.
Rondom liggen de Grote Oceaan, de Atlantische Oceaan en de Golf van Mexico.
Laat de gebieden op een kaart of in de atlas aanwijzen: Rocky Mountains, Kustgebergte, Appalachen, Great Plains, Grote Oceaan, Atlantische Oceaan, Golf van Mexico. Dit is het kaartbeeld van de syllabus voor BB, KB en GL/TL. De Appalachen zijn veel lager dan de Rocky Mountains. Verwachte fout: Grote Oceaan en Atlantische Oceaan omdraaien. Image credit: WClarke / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
WEER EN KLIMAAT · DE VS
Geen gebergte van west naar oost
De grote gebergten in de VS lopen van noord naar zuid. Tussen Canada en de Golf van Mexico ligt geen gebergte.
In de winter kan koude poollucht uit Canada daardoor ver naar het zuiden stromen. Soms vriest het zelfs in Texas.
In de zomer stroomt warme, vochtige lucht van de Golf van Mexico ver naar het noorden.
Boven het midden van de VS botsen koude en warme lucht vaak. Dan ontstaan zware onweersbuien.
In Europa is dat anders: de Alpen en de Pyreneeën lopen van west naar oost en houden lucht tegen.
Kern van eindterm 6.1: de standaardsituaties op de weerkaart. Winter: een hogedrukgebied met koude lucht uit Canada trekt naar het zuiden. Zomer: warme, vochtige lucht uit de Golf van Mexico trekt naar het noorden. Verwachte fout: denken dat de Rocky Mountains koude lucht tegenhouden; ze lopen juist in dezelfde richting als de koude lucht.
Weerkaart van de Verenigde Staten, 30 april 2018, 7 uur 's ochtends (tijd oostkust)
WEER EN KLIMAAT · DE VS
Een weerkaart van de VS lezen
H is hoge druk: droog en helder. L is lage druk: wolken, neerslag en wind.
Blauwe driehoekjes zijn een koudefront, rode halve rondjes een warmtefront.
De groene vlekken op deze kaart zijn gebieden waar neerslag valt.
Let op: temperaturen staan in Fahrenheit. 32 °F is 0 °C, 68 °F is 20 °C.
Op deze kaart van 30 april 2018 liggen lagedrukgebieden en fronten boven het midden en het westen van de VS, met neerslag (groen) langs de fronten. Boven het oosten liggen hogedrukgebieden: daar is het droog. De getallen bij de isobaren zijn luchtdruk in millibar, dat is hetzelfde als hPa. Omrekenen: (°F min 32) gedeeld door 1,8 is °C. Verwachte fout: 68 °F lezen als heel heet weer. Image credit: Weather Prediction Center, NOAA / Wikimedia Commons, publiek domein
Waarom komt koude lucht uit Canada soms tot in Texas?
De gebergten lopen van noord naar zuid
De Golf van Mexico is in de winter koud
De Appalachen sturen de lucht naar het zuiden
De VS ligt dichter bij de Noordpool dan Europa
Goed: er ligt geen gebergte van west naar oost dat de koude lucht tegenhoudt. Verwachte fout: de Appalachen kiezen, maar die liggen in het oosten en zijn laag.
Vul in
Een L op de weerkaart betekent lage druk met wolken en neerslag. Blauwe driehoekjes zijn een koudefront en rode halve rondjes een warmtefront.
L is lage druk, H hoge druk. Blauwe driehoekjes zijn een koudefront. Verwachte fout: koudefront en warmtefront verwisselen.
WEER EN KLIMAAT · DE VS
Klimaatfactoren in de VS
Breedteligging: Florida ligt dicht bij de tropen, het noorden van Alaska dicht bij de Noordpool.
Afstand tot zee: hoe verder van zee, hoe groter het verschil tussen zomer en winter.
Hoogteligging: hoog in de Rocky Mountains is het koud, ook in de zomer.
Gebergten: ze houden vochtige lucht van de Grote Oceaan tegen. Daarachter is het droog.
Wind en zee: de wind komt meestal uit het westen. Aan de oostkust komt die lucht dus over land aan.
New York ligt ongeveer even zuidelijk als Madrid (rond 40 graden noorderbreedte), maar heeft koude winters met sneeuw. Dat komt doordat de westenwind er over land aankomt: New York heeft een landklimaat, ook al ligt het aan zee. De Golf van Mexico en de warme Atlantische Oceaan maken het zuidoosten warm en vochtig. Verwachte fout: denken dat een plaats aan zee altijd een zeeklimaat heeft.
Wijngaarden in Napa Valley, Californië
WEER EN KLIMAAT · DE VS
Klimaten in het westen en noorden
Gematigd zeeklimaat in het noordwesten: koele zomers, zachte winters en veel regen.
Middellandse Zeeklimaat in Californië: hete, droge zomers en zachte, natte winters.
Hooggebergteklimaat hoog in de Rocky Mountains: koud, met veel sneeuw.
Toendraklimaat in het noorden van Alaska: de warmste maand is kouder dan 10 °C.
BB: je kent de hoofdgroepen zeeklimaten, droge klimaten, koud klimaat/hooggebergteklimaat, landklimaat en tropisch klimaat. KB en GL/TL: je kent ook de losse klimaten, zoals Middellandse Zeeklimaat, toendraklimaat, steppeklimaat en woestijnklimaat. De foto: in Californië groeien druiven goed door de droge, zonnige zomers. Image credit: Petruha / Wikimedia Commons, CC BY 2.0
Klimaten van de Verenigde Staten (zonder Alaska en Hawaii), gemiddelden 1991-2020
WEER EN KLIMAAT · DE VS
Droog, warm en land
Woestijnklimaat in het zuidwesten: heel heet en bijna geen neerslag.
Steppeklimaat op de Great Plains: warme zomers, koude winters en weinig regen.
Landklimaat in het noorden en noordoosten: koude winters met sneeuw, warme zomers.
(Sub)tropisch klimaat in het zuidoosten: heet en nat in de zomer. Zuid-Florida is tropisch.
Kleuren op de kaart: rood is heet woestijnklimaat (Arizona), roze koude woestijn, lichtbruin en oranje steppeklimaat (Great Plains), geel Middellandse Zeeklimaat (Californië), lichtgroen subtropisch klimaat (zuidoosten), lichtblauw en turquoise landklimaat (noorden). De legenda van de kaart is Engels; laat hem weg of geef de vertaling. Alaska en Hawaii staan niet op deze kaart. Death Valley in de woestijn krijgt maar ongeveer 60 mm neerslag per jaar. Image credit: Icy98 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Video: Weer en klimaat Verenigde Staten, les 1.8 (Aardrijkskunde van mevrouw de Roo). Fragment vanaf 8:47: de klimaten van de VS één voor één. Kijkvraag: noem twee klimaten die je in de video ziet en waar in de VS ze liggen.
New York ligt aan zee, maar heeft koude winters. Waardoor?
De Golf van Mexico koelt de oostkust af
New York ligt veel hoger dan de rest
De Appalachen houden de zeewind tegen
De westenwind komt daar over land aan
Goed: de wind komt meestal uit het westen, dus uit het binnenland. Daardoor heeft New York een landklimaat. Verwachte fout: denken dat de zee het klimaat bepaalt omdat de stad aan zee ligt.
Zet op volgorde, van noord naar zuid
Van noord naar zuid wordt het warmer door de breedteligging. Alleen KB en GL/TL moeten toendraklimaat en subtropisch klimaat bij naam kennen. Verwachte fout: landklimaat en toendraklimaat omdraaien.
Hall of Mosses in het Hoh-regenwoud, Olympic National Park, Washington, juni 2018
WEER EN KLIMAAT · DE VS
Loefzijde en lijzijde
Vochtige westenwind van de Grote Oceaan botst tegen het Kustgebergte en de Rocky Mountains.
Loefzijde (westkant): de lucht stijgt, koelt af en er valt veel neerslag.
Lijzijde (oostkant): de lucht daalt en warmt op. De wolken lossen op.
Dat droge gebied heet de regenschaduw. Daarom zijn de Great Plains en de woestijnen droog.
Aan de loefzijde van het Kustgebergte in de staat Washington valt op sommige plekken meer dan 3000 mm neerslag per jaar. Daar groeit gematigd regenwoud, zoals het Hoh-regenwoud op de foto. Achter de gebergten valt veel minder. Ezelsbruggetje: lij is luw, de kant uit de wind. Verwachte fout: denken dat de lijzijde nat is omdat de wolken daar naartoe waaien. Image credit: King of Hearts / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Toendra in Alaska vanuit de lucht, juli 2012
WEER EN KLIMAAT · DE VS
Klimaat en vegetatiezones
Het klimaat bepaalt welke planten groeien. Zo ontstaat een vegetatiezone of landschap.
Nat: bossen, zoals regenwoud in het noordwesten en loofbos bij de Appalachen.
Droog: grasland (prairie) op de Great Plains, cactussen en struiken in de woestijn.
Koud: naaldbos in de bergen, en op de toendra alleen mos, gras en lage struiken.
Op de toendra is de grond diep onder de oppervlakte altijd bevroren. Bomen kunnen daar niet groeien: de zomer is te kort en te koud. De veelhoeken op de foto ontstaan door bevroren grond. In de woestijn van het zuidwesten (zie les 2) groeien cactussen en taaie struiken. Verwachte fout: prairie en toendra verwarren, omdat op allebei geen bomen staan. Image credit: Neal Herbert, National Park Service / Wikimedia Commons, publiek domein
Tarweveld in Kansas, op de Great Plains
WEER EN KLIMAAT · DE VS
Klimaat en landbouw
In het vochtige Midden-Westen verbouwen boeren veel maïs en soja.
Op de drogere Great Plains is veel tarwe. Tarwe kan met weinig regen groeien.
Nog droger, bij de Rocky Mountains: veeteelt met koeien op grote graslanden.
Californië en Florida telen fruit. In het droge Californië gaat dat met irrigatie.
Van oost naar west over de Great Plains valt steeds minder neerslag, omdat je dichter bij de regenschaduw van de Rocky Mountains komt. Daarom verandert het bodemgebruik van maïs en soja naar tarwe en daarna veeteelt. In Florida zijn sinaasappels belangrijk: daar is het warm en nat. Verwachte fout: denken dat op de droge Great Plains vooral groente groeit. Image credit: Carol M. Highsmith, Library of Congress / Wikimedia Commons, publiek domein
Waarom valt aan de oostkant van de Rocky Mountains weinig regen?
De lucht stijgt daar en koelt af
De lucht daalt daar en warmt op
De wind komt daar van de Atlantische Oceaan
De lucht is daar kouder door de hoogte
Goed: aan de lijzijde daalt de lucht, warmt op en de wolken lossen op. Verwachte fout: loefzijde en lijzijde verwisselen.
Waarom zie je op de Great Plains veel tarwe en veeteelt?
Goed antwoord: de Great Plains liggen in de regenschaduw van de Rocky Mountains en hebben een steppeklimaat met weinig regen. Tarwe en grasland voor koeien hebben weinig water nodig. Verwachte fout: alleen zeggen dat het er vlak is, zonder het klimaat.
Wat vond je het lastigst?
De weerkaart van de VS lezen
Klimaten koppelen aan gebieden
Loefzijde en lijzijde
Klimaat en landbouw koppelen
Gebruik de uitslag voor de start van les 2. Daar komen alle vier terug als vraagtype.
Waarom is het oosten van de VS natter dan het midden-westen?
Goed antwoord: het midden-westen, de Great Plains, ligt in de regenschaduw van de Rocky Mountains. Het oosten krijgt vochtige lucht van de Golf van Mexico en de Atlantische Oceaan. Verwachte fout: alleen de zee noemen, zonder de regenschaduw.
WEER EN KLIMAAT · DE VS
Begrippen (1/2)
weerkaart: kaart met H, L, isobaren en fronten; in de VS staan temperaturen in °F
klimaatfactoren: breedteligging, afstand tot zee, hoogte, gebergten en wind: hiermee verklaar je het klimaat
zeeklimaten: gematigd zeeklimaat in het noordwesten, Middellandse Zeeklimaat in Californië
droge klimaten: steppeklimaat op de Great Plains, woestijnklimaat in het zuidwesten
landklimaat: koude winters en warme zomers, ver van de zeewind: noorden en noordoosten
Deze slide heeft geen instructies
WEER EN KLIMAAT · DE VS
Begrippen (2/2)
(sub)tropisch klimaat: warm en vochtig in het zuidoosten; tropisch in het zuiden van Florida
hooggebergte- en toendraklimaat: koude klimaten: hoog in de Rocky Mountains en in het noorden van Alaska
loefzijde en lijzijde: loef: kant waar de wind tegen het gebergte waait, nat; lij: kant uit de wind, droog
regenschaduw: droog gebied aan de lijzijde van een gebergte
vegetatiezone: gebied met eigen begroeiing door het klimaat, zoals prairie, woestijn of toendra
Deze slide heeft geen instructies
