Tijd in verhalen

Tijd in verhalen

1 / 29
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolhavoLeerjaar 4

In deze les zitten 29 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Tijd in verhalen

Open bij het idee dat verhalen bijna nooit simpelweg 'van begin tot eind' verteld worden. Deze les gaat over verschillende soorten tijd en volgorde in verhalen.

Lesdoel

Ik kan uitleggen hoe tijd en tijdsvolgorde in een verhaal werken.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden koppel jij aan tijd in verhalen?

Gebruik de woordwolk om voorkennis te activeren. Verwachte woorden: verleden, toekomst, flashback, volgorde, spanning, tijdsprong, chronologisch.

Historische tijd

  • De historische tijd is het tijdstip waarin een verhaal zich afspeelt.

  • Dat kan bijvoorbeeld 1979 zijn.

  • Het gaat dus om de periode in de geschiedenis van het verhaal.

  • De historische tijd zegt wanneer de gebeurtenissen plaatsvinden.

Benadruk dat historische tijd niet gaat over hoe lang het verhaal duurt, maar over de tijdsperiode waarin het verhaal geplaatst is.

Vertelde tijd

  • De vertelde tijd is de duur van het verhaal.

  • Het gaat om de periode waarin de gebeurtenissen plaatsvinden.

  • Dat kan één dag zijn, maar ook twee eeuwen.

Vergelijk historische tijd en vertelde tijd expliciet: historische tijd = wanneer; vertelde tijd = hoelang.

Historische tijd en vertelde tijd

Deze twee begrippen gaan allebei over tijd, maar ze betekenen niet hetzelfde.


  • Historische tijd: wanneer het verhaal speelt

  • Vertelde tijd: hoe lang de gebeurtenissen duren


Een verhaal kan zich dus afspelen in 1979, maar toch een vertelde tijd van maar één week hebben.

Deze slide heeft geen instructies

Wat beschrijft de vertelde tijd?

A

de duur

B

het jaartal

C

de proloog

D

het vertelnu

Controleer het verschil tussen historische tijd (wanneer) en vertelde tijd (hoelang).

Twee soorten tijd

De historische tijd laat zien wanneer een verhaal zich afspeelt, bijvoorbeeld in 1979. De vertelde tijd geeft aan hoe lang de gebeurtenissen duren. Een verhaal kan dus in één jaar spelen, maar toch maar één week beslaan.

historische tijd
vertelde tijd
één week
chronologie
vertelheden
twee eeuwen
sujet

Alle drie de invulwoorden komen letterlijk uit dit eerste blok terug.

Chronologische volgorde

  • Chronologisch betekent: van het vroegste moment naar het laatste.

  • De gebeurtenissen volgen elkaar dan volgens de klok op.

  • In veel verhalen gebeurt dat juist niet.

  • Schrijvers veranderen vaak bewust de volgorde.

Koppel dit aan de leeservaring: een schrijver kiest vaak voor spanning of extra betekenis door de volgorde te veranderen.

Manipulatie van de tijdsvolgorde

  • In de meeste verhalen wordt de chronologie gemanipuleerd.

  • De schrijver springt tussen verleden, vertelheden en soms toekomst.

  • Daardoor ontstaat niet altijd een rechte tijdlijn.

Deze slide heeft geen instructies

Het vertelheden

  • Het vertelheden is het 'nu' van het verhaal.

  • Vanuit dat punt wordt verteld wat er gebeurt, wat al gebeurd is of wat nog komt.

  • Meestal is het vertelheden goed te herkennen.

  • Het wordt lastiger bij een verhaal dat achteraf verteld wordt.

Gebruik consequent de term 'vertelheden' als ankerpunt van de tijd in het verhaal.

Wat is het vertelheden?

A

het eerste hoofdstuk

B

de historische periode

C

het nu van het verhaal

D

de chronologische samenvatting

De afleiders verwijzen naar andere begrippen uit dit blok: proloog/hoofdstuk, historische tijd en fabel.

Flashback en terugwijzing

  • Een flashback is een beschrijving van iets dat eerder gebeurd is.

  • Een flashback onderbreekt het verhaal.

  • Een terugwijzing is een korte verwijzing naar iets uit het verleden.

  • Een terugwijzing is vaak maar één zin en onderbreekt het verhaal niet.

Laat het verschil vooral zien in lengte en effect op de voortgang van het verhaal.

Flashforward en vooruitwijzing

  • Een flashforward beschrijft iets dat nog moet gebeuren.

  • Daarmee kan de schrijver alvast iets van de afloop verklappen.

  • Een vooruitwijzing is een korte verwijzing naar iets in de toekomst.

  • Ook een vooruitwijzing onderbreekt het verhaal meestal niet.

Maak duidelijk dat flashforward en vooruitwijzing elkaars tegenhangers zijn van flashback en terugwijzing, maar dan gericht op de toekomst.

De proloog

  • Een proloog is een korte tekst vóór het eerste hoofdstuk.

  • In een proloog staat vaak, maar niet altijd, een flashforward.

  • Zo krijgt de lezer meteen een vooruitblik.

Benadruk dat een proloog een plaats in het boek is, geen tijdsprong op zichzelf. Vaak bevat die wel een vooruitblik.

Lange en korte ingrepen

Onderbreken het verhaal niet

  • flashback

  • flashforward

  • uitgebreide beschrijving van een ander moment

Onderbreken het verhaal

  • terugwijzing

  • vooruitwijzing

  • vaak kort, soms maar één zin

Deze slide heeft geen instructies

Welke ingreep onderbreekt het verhaal niet?

A

flashback

B

flashforward

C

terugwijzing

D

proloog

Terugwijzing en vooruitwijzing zijn kort; flashback en flashforward zijn beschrijvingen die het verhaal onderbreken. Proloog is een plaats in het boek.

Lange en korte tijdsprongen

Een flashback beschrijft iets uit het verleden en onderbreekt het verhaal. Een vooruitwijzing is juist een korte verwijzing naar iets dat nog moet gebeuren. Een proloog staat vóór het eerste hoofdstuk en bevat vaak een vooruitblik.

flashback
vooruitwijzing
proloog
terugwijzing
vertelheden
fabel
historische tijd

Deze opdracht combineert functie, lengte en plaats van de begrippen.

Fabel

  • De fabel is een samenvatting van het verhaal in chronologische volgorde.

  • Je zet de gebeurtenissen dan van vroeg naar laat.

  • De fabel heet ook wel de geschiedenis van het verhaal.

Laat zien dat je bij de fabel de oorspronkelijke volgorde van de gebeurtenissen herstelt.

Sujet

  • Het sujet is de samenvatting van het verhaal in de volgorde waarin de gebeurtenissen verteld worden.

  • Je volgt dus de opbouw van het verhaal zelf.

  • Het sujet heet ook wel de plot.

Koppel sujet aan de keuzes van de schrijver: hier zie je de gemanipuleerde vertelvolgorde terug.

Fabel en sujet vergeleken

  • Fabel: de gebeurtenissen zoals ze echt na elkaar plaatsvinden

  • Sujet: de gebeurtenissen zoals de schrijver ze presenteert

  • In verhalen met tijdsprongen verschillen fabel en sujet vaak duidelijk van elkaar.

Dit is het kernonderscheid van de les. Laat leerlingen zien dat fabel de 'rechte tijdlijn' is en sujet de 'vertelde versie'.

Waarom dit belangrijk is

Als je let op historische tijd, vertelde tijd, vertelheden en tijdsvolgorde, begrijp je beter hoe een verhaal is opgebouwd. Je ziet dan ook waarom een schrijver kiest voor een flashback, vooruitwijzing of een bepaald sujet.

Deze slide heeft geen instructies

Wat is het sujet van een verhaal?

A

de echte tijdlijn

B

de vertelde volgorde

C

de historische periode

D

de duur van het verhaal

Laat leerlingen sujet koppelen aan de opbouw door de schrijver, niet aan de chronologie.

Fabel en sujet

De fabel is de samenvatting van een verhaal in chronologische volgorde. Het sujet volgt juist de volgorde waarin de gebeurtenissen worden verteld. Bij verhalen met tijdsprongen verschillen deze twee vaak duidelijk van elkaar.

fabel
sujet
tijdsprongen
proloog
vertelheden
flashback
historische tijd

Dit is het kernonderscheid van de les en past bij de afsluitende inhoudsslides.

Wat uit deze les ga jij het best onthouden?

Deze slide heeft geen instructies

Welk begrip vond jij het lastigst om uit elkaar te houden?

Deze slide heeft geen instructies

Wat hielp jou vandaag het meest om dit te begrijpen?

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

historische tijd - het tijdstip waarin een verhaal zich afspeelt

vertelde tijd - de duur van de gebeurtenissen in het verhaal

chronologisch - in volgorde van vroeg naar laat

vertelheden - het 'nu' van waaruit het verhaal verteld wordt

vertelwijze achteraf - een vertelwijze waarbij later wordt teruggekeken op eerdere gebeurtenissen

vertellend ik - een ik-verteller die achteraf terugblikt

belevend ik - een ik-verteller die vertelt vanuit de gebeurtenis zelf

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

flashback - een beschrijving van een eerdere gebeurtenis

terugwijzing - een korte verwijzing naar iets dat eerder gebeurde

flashforward - een beschrijving van een gebeurtenis die nog moet plaatsvinden

vooruitwijzing - een korte verwijzing naar iets dat nog moet gebeuren

proloog - een korte tekst vóór het eerste hoofdstuk

fabel - de chronologische samenvatting van het verhaal

sujet - de samenvatting in de volgorde van het vertelde verhaal

Deze slide heeft geen instructies