Tijd in verhalen
Tijd in verhalen
Open bij het idee dat verhalen bijna nooit simpelweg 'van begin tot eind' verteld worden. Deze les gaat over verschillende soorten tijd en volgorde in verhalen.
Lesdoel
Ik kan uitleggen hoe tijd en tijdsvolgorde in een verhaal werken.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden koppel jij aan tijd in verhalen?
Gebruik de woordwolk om voorkennis te activeren. Verwachte woorden: verleden, toekomst, flashback, volgorde, spanning, tijdsprong, chronologisch.
Historische tijd
De historische tijd is het tijdstip waarin een verhaal zich afspeelt.
Dat kan bijvoorbeeld 1979 zijn.
Het gaat dus om de periode in de geschiedenis van het verhaal.
De historische tijd zegt wanneer de gebeurtenissen plaatsvinden.
Benadruk dat historische tijd niet gaat over hoe lang het verhaal duurt, maar over de tijdsperiode waarin het verhaal geplaatst is.
Vertelde tijd
De vertelde tijd is de duur van het verhaal.
Het gaat om de periode waarin de gebeurtenissen plaatsvinden.
Dat kan één dag zijn, maar ook twee eeuwen.
Vergelijk historische tijd en vertelde tijd expliciet: historische tijd = wanneer; vertelde tijd = hoelang.
Historische tijd en vertelde tijd
Deze twee begrippen gaan allebei over tijd, maar ze betekenen niet hetzelfde.
Historische tijd: wanneer het verhaal speelt
Vertelde tijd: hoe lang de gebeurtenissen duren
Een verhaal kan zich dus afspelen in 1979, maar toch een vertelde tijd van maar één week hebben.
Deze slide heeft geen instructies
Wat beschrijft de vertelde tijd?
de duur
het jaartal
de proloog
het vertelnu
Controleer het verschil tussen historische tijd (wanneer) en vertelde tijd (hoelang).
Twee soorten tijd
De historische tijd laat zien wanneer een verhaal zich afspeelt, bijvoorbeeld in 1979. De vertelde tijd geeft aan hoe lang de gebeurtenissen duren. Een verhaal kan dus in één jaar spelen, maar toch maar één week beslaan.
Alle drie de invulwoorden komen letterlijk uit dit eerste blok terug.
Chronologische volgorde
Chronologisch betekent: van het vroegste moment naar het laatste.
De gebeurtenissen volgen elkaar dan volgens de klok op.
In veel verhalen gebeurt dat juist niet.
Schrijvers veranderen vaak bewust de volgorde.
Koppel dit aan de leeservaring: een schrijver kiest vaak voor spanning of extra betekenis door de volgorde te veranderen.
Manipulatie van de tijdsvolgorde
In de meeste verhalen wordt de chronologie gemanipuleerd.
De schrijver springt tussen verleden, vertelheden en soms toekomst.
Daardoor ontstaat niet altijd een rechte tijdlijn.
Deze slide heeft geen instructies
Het vertelheden
Het vertelheden is het 'nu' van het verhaal.
Vanuit dat punt wordt verteld wat er gebeurt, wat al gebeurd is of wat nog komt.
Meestal is het vertelheden goed te herkennen.
Het wordt lastiger bij een verhaal dat achteraf verteld wordt.
Gebruik consequent de term 'vertelheden' als ankerpunt van de tijd in het verhaal.
Wat is het vertelheden?
het eerste hoofdstuk
de historische periode
het nu van het verhaal
de chronologische samenvatting
De afleiders verwijzen naar andere begrippen uit dit blok: proloog/hoofdstuk, historische tijd en fabel.
Flashback en terugwijzing
Een flashback is een beschrijving van iets dat eerder gebeurd is.
Een flashback onderbreekt het verhaal.
Een terugwijzing is een korte verwijzing naar iets uit het verleden.
Een terugwijzing is vaak maar één zin en onderbreekt het verhaal niet.
Laat het verschil vooral zien in lengte en effect op de voortgang van het verhaal.
Flashforward en vooruitwijzing
Een flashforward beschrijft iets dat nog moet gebeuren.
Daarmee kan de schrijver alvast iets van de afloop verklappen.
Een vooruitwijzing is een korte verwijzing naar iets in de toekomst.
Ook een vooruitwijzing onderbreekt het verhaal meestal niet.
Maak duidelijk dat flashforward en vooruitwijzing elkaars tegenhangers zijn van flashback en terugwijzing, maar dan gericht op de toekomst.
De proloog
Een proloog is een korte tekst vóór het eerste hoofdstuk.
In een proloog staat vaak, maar niet altijd, een flashforward.
Zo krijgt de lezer meteen een vooruitblik.
Benadruk dat een proloog een plaats in het boek is, geen tijdsprong op zichzelf. Vaak bevat die wel een vooruitblik.
Lange en korte ingrepen
Onderbreken het verhaal niet
flashback
flashforward
uitgebreide beschrijving van een ander moment
Onderbreken het verhaal
terugwijzing
vooruitwijzing
vaak kort, soms maar één zin
Deze slide heeft geen instructies
Welke ingreep onderbreekt het verhaal niet?
flashback
flashforward
terugwijzing
proloog
Terugwijzing en vooruitwijzing zijn kort; flashback en flashforward zijn beschrijvingen die het verhaal onderbreken. Proloog is een plaats in het boek.
Lange en korte tijdsprongen
Een flashback beschrijft iets uit het verleden en onderbreekt het verhaal. Een vooruitwijzing is juist een korte verwijzing naar iets dat nog moet gebeuren. Een proloog staat vóór het eerste hoofdstuk en bevat vaak een vooruitblik.
Deze opdracht combineert functie, lengte en plaats van de begrippen.
Fabel
De fabel is een samenvatting van het verhaal in chronologische volgorde.
Je zet de gebeurtenissen dan van vroeg naar laat.
De fabel heet ook wel de geschiedenis van het verhaal.
Laat zien dat je bij de fabel de oorspronkelijke volgorde van de gebeurtenissen herstelt.
Sujet
Het sujet is de samenvatting van het verhaal in de volgorde waarin de gebeurtenissen verteld worden.
Je volgt dus de opbouw van het verhaal zelf.
Het sujet heet ook wel de plot.
Koppel sujet aan de keuzes van de schrijver: hier zie je de gemanipuleerde vertelvolgorde terug.
Fabel en sujet vergeleken
Fabel: de gebeurtenissen zoals ze echt na elkaar plaatsvinden
Sujet: de gebeurtenissen zoals de schrijver ze presenteert
In verhalen met tijdsprongen verschillen fabel en sujet vaak duidelijk van elkaar.
Dit is het kernonderscheid van de les. Laat leerlingen zien dat fabel de 'rechte tijdlijn' is en sujet de 'vertelde versie'.
Waarom dit belangrijk is
Als je let op historische tijd, vertelde tijd, vertelheden en tijdsvolgorde, begrijp je beter hoe een verhaal is opgebouwd. Je ziet dan ook waarom een schrijver kiest voor een flashback, vooruitwijzing of een bepaald sujet.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het sujet van een verhaal?
de echte tijdlijn
de vertelde volgorde
de historische periode
de duur van het verhaal
Laat leerlingen sujet koppelen aan de opbouw door de schrijver, niet aan de chronologie.
Fabel en sujet
De fabel is de samenvatting van een verhaal in chronologische volgorde. Het sujet volgt juist de volgorde waarin de gebeurtenissen worden verteld. Bij verhalen met tijdsprongen verschillen deze twee vaak duidelijk van elkaar.
Dit is het kernonderscheid van de les en past bij de afsluitende inhoudsslides.
Wat uit deze les ga jij het best onthouden?
Deze slide heeft geen instructies
Welk begrip vond jij het lastigst om uit elkaar te houden?
Deze slide heeft geen instructies
Wat hielp jou vandaag het meest om dit te begrijpen?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
historische tijd - het tijdstip waarin een verhaal zich afspeelt
vertelde tijd - de duur van de gebeurtenissen in het verhaal
chronologisch - in volgorde van vroeg naar laat
vertelheden - het 'nu' van waaruit het verhaal verteld wordt
vertelwijze achteraf - een vertelwijze waarbij later wordt teruggekeken op eerdere gebeurtenissen
vertellend ik - een ik-verteller die achteraf terugblikt
belevend ik - een ik-verteller die vertelt vanuit de gebeurtenis zelf
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
flashback - een beschrijving van een eerdere gebeurtenis
terugwijzing - een korte verwijzing naar iets dat eerder gebeurde
flashforward - een beschrijving van een gebeurtenis die nog moet plaatsvinden
vooruitwijzing - een korte verwijzing naar iets dat nog moet gebeuren
proloog - een korte tekst vóór het eerste hoofdstuk
fabel - de chronologische samenvatting van het verhaal
sujet - de samenvatting in de volgorde van het vertelde verhaal
Deze slide heeft geen instructies