4 Maatschappij en welzijn - ik zeg nee

• newEditor
• Anatomie en fysiologie
• Secundair onderwijs
• Algemeen secundair onderwijs,Technisch secundair onderwijs
• Leerjaar 4

4 Maatschappij en welzijn

Thema Ik zeg nee

P. 405 - 227

Wat kwam in het vorige thema aan bod?

Waaruit bestaan de ruggenwervels?

A

Kraakbeenweefsel

B

Botweefsel

C

Answer C

D

Answer D

Text

Functie van het ruggenmerg

•Licht prikkel

•Licht receptoren

•Ogen

•Via de oogzenuw

•De grote hersenen

•Via de ruggenmergzenuwen

•De spieren in de benen

Taak:

• Ik zeg nee

  • P. 406

Casus

Marianne 69 jaar en Gilber 70 jaar gaan wandelen in het bos met hun kleinkind Marcel 3,5 jaar. Tijdens het spelen is Marcels veter losgekomen. Hij struikelt over zijn veter en komt met zijn linkerelleboog op de rand van een tak terecht. Marcel schrikt enorm en begint hard te huilen. Oma en opa snellen naar hem toe. Oma geeft hem een kus. Opa is vrijwilliger bij het Rode Kruis en kan Marcel troosten. Marcel liep een schaafwonde op maar heeft gelukkig niets gebroken. Hij voelt de vingers van zijn linkerhand nu wel tintelen.

Wat zijn de wensen en behoefte van Marcel?

• De pijn verzachten

• De schaafwonden verzorgen

• Getroost worden door de grootouders

Wat zijn de eventuele moeilijkheden?

• Schaafwonde kan ontsteken.

Markeer in de casus de onderdelen van het ICF-schema

Casus

Hoe denk je dat je de gezondheid van Marcel kunt bevorderen en/of ondersteunen?

• Wonden ontsmetten

Hoe zou je kunnen verklaren dat zijn linkerhand tintelt?

• Omdat hij met zijn elleboog tegen de glijbaan is gebotst.

1. Hoe is het zenuwweefsel opgebouwd?

Wat weten jullie over het zenuwweefsel/zenuwen?

Bekijk de afbeelding op p. 408

Vragen bij afbeeding p. 408

• Uit hoeveel soorten cellen bestaat het zenuwweefsel?

  • 3

• Uit welke soort cellen is het centrale zenuwstelsel opgebouwd?

  • Zenuwcellen

  • Gliacellen

• Uit welke soort cellen is het perifere zenuwstelsel opgebouwd?

  • Zenuwcellen

  • Cellen van Schwann

Zenuwweefsel

• Twee soorten cellen:

  • zenuwcellen;

  • steuncellen.

• De zenuwcellen (ook wel neuronen genoemd) vangen impulsen of prikkels op en geven die door aan een andere zenuwcel of aan de effector.

Steuncellen

• Ze maken myelineschede aan ( myeline = een witte vetachtige stof).

• Ze houden zenuwcellen op hun plaats.

• Ze staan in voor stofwisseling van de zenuwcellen.

• Ze ruimen beschadigde zenuwcellen op.

Hoe is het zenuwweefsel opgebouwd?

• Het zenuwweefsel is opgebouwd uit twee soorten cellen: zenuwcellen en steuncellen.

• De zenuwcellen (ook wel neuronen genoemd) vangen impulsen of prikkels op en geven die door aan een andere zenuwcel of aan de effector.

• De steuncellen zijn gliacellen en cellen van Schwann.

• Functies van de steuncellen:

  • Ze maken myelineschede aan ( myeline = een witte vetachtige stof).

  • Ze houden zenuwcellen op hun plaats.

  • Ze staan in voor stofwisseling van de zenuwcellen.

  • Ze ruimen beschadigde zenuwcellen op.

• Het centrale zenuwstelsel bestaat uit zenuwcellen en gliacellen.

• Het perifere zenuwstelsel bestaat uit zenuwcellen en cellen van Schwann

Het centrale zenuwstelsel is opgebouwd uit?

A

Zenuwcellen en gliacellen

B

Zenuwcellen en cellen van Schwann

C

Answer C

D

Answer D

Uit hoeveel soorten cellen bestaan het zenuwweefsel (kijk dan naar bijvoorbeeld centraal en perifeer apart)

A

1

B

2

C

3

D

4

Het perifeer zenuwstelsel is opgebouwd uit?

A

Zenuwcellen en gliacellen

B

Zenuwcellen en cellen van Schwann

C

Answer C

D

Answer D

2. Uit welke soorten zenuwcellen is het zenuwstelsel opgebouwd?

Lees de tekst op p. 410

• Het zenuwstelsel bestaat uit drie soorten zenuwcellen of neuronen. Ze zijn te herkennen aan hun typische bouw en worden bepaald door de richting van de impuls of prikkel.

1. Sensorische neuronen: geleiden impulsen vanaf de receptoren richting het centrale zenuwstelsel ( = het ruggenmerg/hersenen). In het centrale zenuwstelsel wordt de impuls doorgegeven aan andere zenuwcellen. De impuls loopt dus van het perifeer naar het centrale zenuwstelsel.

2. Schakelneuronen: liggen in het centrale zenuwstelsel. Hun functie is om impulsen van de ene zenuwcel naar de andere over te dragen.

3. Motorische neuronen: geleiden impulsen vanuit het centrale zenuwstel richting de effectoren (= spieren of klieren). De impuls loopt bij deze neuronen van het centraal naar het perifere zenuwstelsel.

Noteer de letter van het soort zenuwcel:

A: Motorische zenuwcel
B: Schakelzenuwcel
C: Sensorische zenuwcel

B

C

A

Uit welke soorten zenuwcellen is het zenuwstelcel opgebouwd?

3 soorten zenuwcellen:

Sensorische neuronen

Verbinden de receptoren met het centrale zenuwstelsel

Schakelzenuwcel

• Geven impulsen van de ene zenuwcel door aan de andere in het centrale zenuwstelsel.

Motorische zenuwcel

• Verbinden het centrale zenuwstelsel met de effectoren

3. Uit welke soorten steuncellen is het zenuwstelsel opgebouwd en wat is hun functie?

Noteer de functie van myeline?

• Myeline ( gevormd door de cellen van Schwann of gliacellen) zorgt voor een betere geleiding van de impuls.

Bekijk de informatie

Noteer welke structuur ervoor zorgt dat de koperdraden geen kortsluiting geven.

• De isolatie rond de koperdraad.

Gliacellen

• Hebben naast ondersteuning ook een voedende functie

Beantwoord de vragen:

Hoe voorkomt het lichaam korstsluiting tussen de verschillende elektrische geladen axonen in het zenuwstelsel

• Met de myelineschede

Welke ellen maken dit aan in het perifere zenuwstelsel?

• De cellen van Schwann

Welken cellen maken dit aan in het centrale zenuwstelsel?

• De gliacellen

Duid op de tekening de plaats aan waar de myelineschede een kleine onderbreking toont.

Knoop van Ranvier

4.Hoe is een zenuwcel opgebouwd?

Lees de tekst op p. 415

Overal in ons lichaam zijn zenuwcellen aanwezig. Zenuwcellen vangen prikkels of impulsen op en geven ze door aan de andere zenuwcellen of aan effectoren. De dendrieten vangen impulsen van andere zenuwcellen op. Een impuls komt de zenuwcel binnen via de dendrieten. Vervolgens gaat de impuls via het cellichaam richting het axon (zenuwvezel). Het cellichaam bestaat uit een celkern en cytoplasma. Zowel de dendrieten als het axon zijn uitlopers van het cellichaam, bijgevolg zijn ze ook opgebouwd uit datzelfde cytoplasma. Het axon geleid de impuls van het cellichaam weg. Het axon is aan zijn uiteinde vertakt en heeft er kleine verdikkingen. Die noemen we eindknopjes. Langs de eindkopjes verlaat de impuls de zenuwcel. De impuls wordt doorgegeven aan een andere cel. In een zenuwcel verloopt de elektrische impuls in eenrichtingsverkeer.

Teken de richting van het impuls.

Duid de onderdelen aan op de zenuwcel.
Dendriet – celkern – cellichaam- axon – eindknopje

Axon

Eindknopje

Dendriet

Celkern

Cellichaam

Wat is de functie van de zenuwcel?

• Impulsen opgangen en geleiden naar een andere cel.

Hoe is de zenuwcel opgebouwd?

• Het zenuwweefsel is opgebouwd uit zenuwcellen en steuncellen.

• Zenuwcellen vangen impulsen op en geleiden ze naar een andere cel. De impulsgeleiding binnen een zenuwcel gebeurt slechts in een richting.

• Een zenuwcel bestaat uit dendrieten, een cellichaam, een axon en einknopjes.

  • Dendrieten – ontvangen de impuls ( van receptoren of andere neuronen)

  • Cellichaam – geeft impuls door

  • Axon – geleidt impuls richting de eindknopjes

  • Via de eindkopjes staat de zenuwcel met vele andere (zenuw)cellen in contact. Hier verlaat de impuls de ( zenuw)cel en wordt hij verder doorgegeven.

5. Wat is het verband tussen een zenuwcel en een zenuw?

Link

• Bouw van de zenuw = gelijkaardig aan de bouw van de spier

  • Spierbundel – zenuwbundel

  • Spiervezel – zenuwvezel

Opdracht p. 417

B – vul de tekst aan.

Een zenuw is opgebouwdt uit bloedvaten en zenuwbundels.

Zenuwbundels bestaan uit meerdere zenuwvezels omgeven door bindweefsel.

Verband tussen een zenuwcel een een zenuw

• Een zenuw bestaat uit bloedvaten en zenuwbundels

• Zenuwbundels bestaan uit zenuwvezels (axonen) en steuncellen die de myelineschede aanmaken.

• Zenuwvezel is het geheel van het cellichaam met het axon en de eindknopjes

6. Wat is het verband tussen de zenuwcellen en de grijze en witte stof van de hersenen en het ruggenmerg?

Welke stof is verantwoordelijke voor de witte stof in de hersenen en in het ruggenmerg

• Myeline

Duid de delen aan van de zenuwcellen die voor de witte kleur zorgen.

Welke soort zenuwcellen niet gemyeliniseerde axonen hebben?

Schakelneuronen

Noteer de kleur van deze zenuwcellen?

• grijs

Noteer welke soort zenuwcellen zorgen voor de witte kleur in het perifere zenuwstelsel

• Motorische en sensorische neuronen

Wat is het verband tussen zenuwcellen en de grijze en witte stof van de hersenen en het ruggenmerg?

• De gemyeliniseerde axonen van motorische en sensorische neuronen zorgen voor de witte kleur.

• Schakelneuronen hebben geen myelineschede. Dit hebben ze niet nodig omdat het axon zodanig kort is dat er geen isolatie moet voorzien worden.

• Het centrale zenuwstelsel bestaat voornamelijk uit grijze stof:

  • Schakelneuronen ( die overheersen)

  • Cellichamen van motorische neuronen

  • Uiteinden van axonen sensorische zenuwen

• Het witte laagje wordt gevormd door aankomend axonen van sensorische neuronen en vertrekkende axonen van motorische neuronen.

Lees de casus op p. 407 opnieuw

• Verklaar waarom Marcels linkerhand tintelt?

Hoe zal de zenuw zich opnieuw herstellen?

Hoe kun je de gezondheid van Marcel ondersteunen?

Taak

• Op een rij p. 422

Taak:

• Aan de slag

  • P. 424 - 426