2.2 Europese wereldrijken
H2 Europa verovert de wereld
Par. 2.2 Europese wereldrijken
Onderdelen in deze les
H2 Europa verovert de wereld
Par. 2.2 Europese wereldrijken
Op verschillende manieren naar geschiedenis kijken
Bij geschiedenis stel je vaak de vraag:
Waarom gebeurde iets?
Om die vraag te beantwoorden, kijken historici naar:
👑 Politiek-bestuurlijke manier (macht en bestuur)
💰 Economische manier (geld en werk)
👥 Sociale manier (mensen en groepen)
🎨 Culturele manier (geloof, ideeën en gewoonten)
Deze manieren van kijken noemen we invalshoeken.
Economisch
Hoe verdienen mensen hun geld?
Welk werk doen mensen?
Wat maken, verbouwen of produceren mensen?
Wat kopen en verkopen mensen?
Waar handelen mensen in?
Economisch gaat dus over geld, werk, productie en handel.
Politiek-bestuurlijk
Wie heeft de macht?
Wie bestuurt het land?
Wie neemt beslissingen?
Welke regels en wetten zijn er?
Is het een democratie, dictatuur, monarchie of republiek?
Politiek-bestuurlijk gaat dus over macht, bestuur en regels.
Sociaal
Hoe leven mensen?
Welke groepen zijn er in de samenleving?
Zijn er grote verschillen tussen arm en rijk?
Zijn er grote verschillen tussen mannen en vrouwen?
Wonen mensen in de stad of op het platteland?
Sociaal gaat dus over mensen, groepen en verschillen tussen mensen.
Cultureel
Wat geloven mensen?
Welke gewoonten en tradities hebben mensen?
Welke kunst maken mensen?
Welke wetenschappelijke kennis en ideeën hebben mensen?
Cultureel gaat dus over geloof, ideeën, wetenschap en gewoonten.
Leerdoelen
Je kunt beschrijven dat er in de 19e eeuw Europese wereldrijken ontstonden.
Je kunt de Nederlandse koloniën noemen en uitleggen hoe Nederlands-Indië ontstond.
Je kunt vier oorzaken van het modern imperialisme noemen en beschrijven welke rol racisme daarbij speelde.
Je kent de begrippen en jaartallen uit deze paragraaf.
Van handelspost naar wereldrijk
Vanaf 1500 haalden Europese landen grondstoffen en producten uit Amerika, Afrika en Azië.
In Amerika bestuurden Europeanen grote gebieden: koloniën.
Stichten plantages waar vooral suiker en katoen werd verbouwd.
Op de plantages werkten tot slaaf gemaakte Afrikanen.
Van handelspost naar wereldrijk
n Afrika en Azië bouwden Europeanen vooral handelsposten langs de kust.
Handelsposten waren forten waar handelswaar werd opgeslagen.
Van handelspost naar wereldrijk
Uit Azië kwamen producten zoals specerijen en thee.
In Afrika kochten Europeanen slaven.
Van handelspost naar wereldrijk
Rond 1800 veranderde deze situatie.
Europese landen wilden steeds meer land bezitten en besturen.
Daarom veroverden zij ook de binnenlanden van Afrika en Azië.
Ook daar werden nieuwe koloniën gesticht.
Van handelspost naar wereldrijk
Het veroveren en besturen van zoveel mogelijk gebieden door Europese landen in de 19e eeuw heet modern imperialisme.
Door deze veroveringen ontstonden grote wereldrijken.
Van handelspost naar wereldrijk
Europese overheersing in Afrika en Azië
Groot-Brittannië en Frankrijk veroverden veel gebieden in Afrika en Azië.
Nederland, België, Duitsland, Italië, Spanje en Portugal hadden ook koloniën.
De Europese landen veroverden deze gebieden vaak met geweld.
De plaatselijke bevolking kwam in opstand tegen de overheersers.
Maar de Europeanen wonnen deze opstanden door betere wapens.
Van handelspost naar wereldrijk
Europeanen speelden verschillende volken tegen elkaar uit om de macht te behouden.
Sommige volken kregen voordelen in ruil voor steun tegen andere volken.
Dit noem je verdeel-en-heerspolitiek.
Zo voorkwamen de Europeanen dat volken samenwerkten tegen de koloniale overheersing.
Wat is modern imperialisme?
Handel drijven met andere landen
Het veroveren en besturen van gebieden door Europese landen
Het bouwen van handelsposten langs de kust
Het verbouwen van gewassen op plantages
Wat was een handelspost?
Een fort waar handelswaar werd opgeslagen
Een dorp waar Europeanen woonden
Een plek waar slaven werden vrijgelaten
Een plantage voor suiker en katoen
Sleepvraag
Afrika
Azie
Specerijen
Slaven
Thee
Sleepvraag
Waar
Niet waar
VoVanaf 1500 bestuurden Europese landen grote koloniën in Amerika.
Vanaf 1800 veroverden Europese landen alleen gebieden aan de kust van Afrika en Azië
Groot-Brittannië en Frankrijk hadden veel koloniën in Afrika en Azië.
Waarom konden Europese landen opstanden in hun koloniën vaak snel neerslaan?
Wat is verdeel-en-heerspolitiek?
Verschillende volken laten samenwerken tegen de overheerser.
Eén volk alle macht geven in een kolonie.
Volken tegen elkaar uitspelen zodat zij niet samen in opstand komen.
Een gebied verdelen in meerdere kleine koloniën.
Nederlands-Indië
Rond 1600 begonnen Nederlanders met handel in andere werelddelen.
Ze richtten de VOC op voor handel met Azië.
Ze richtten de WIC op voor handel met Afrika en Amerika.
De Nederlanders verdienden veel geld met de handel in specerijen, suiker en tabak.
Ze deden ook mee aan de handel in tot slaaf gemaakte mensen.
Nederlands-Indië
Rond 1800 stopten de VOC en WIC omdat ze geen geld meer verdienden.
De Nederlandse regering nam hun gebieden over.
Zo ontstonden de Nederlandse koloniën:
Suriname
De Antillen
Nederlands-Indië (het huidige Indonesië)
Nederlands-Indië
In 1800 was Nederlands-Indië veel kleiner dan het huidige Indonesië.
Nederland had vooral macht op het eiland Java.
Buiten Java bezat Nederland weinig gebied.
Nederlands-Indië
Op de Indonesische eilanden leefden verschillende volken.
Er waren ook verschillende rijken met elk een eigen vorst (heerser).
De oorspronkelijke bewoners noemen we inheemse inwoners.
Inheemse inwoners woonden al in deze gebieden voordat de Nederlanders kwamen.
Nederlands-Indië
Vanaf 1800 veroverde Nederland steeds meer gebieden in Indonesië.
De inheemse bevolking en hun vorsten kwamen vaak in opstand.
De Nederlanders hadden betere wapens en wonnen meestal de strijd.
Nederland gebruikte veel geweld om het verzet te stoppen.
Daarbij kwamen veel Indonesische burgers om het leven.
Steeds meer gebieden werden onderdeel van Nederlands-Indië.
Uiteindelijk kwamen verschillende volken samen in één kolonie onder Nederlands bestuur.
Waarvoor werd de VOC opgericht?
Handel met Amerika
Bestuur van Nederlands-Indië
De slavenhandel
Handel met Azië
Waarom werden de VOC en WIC rond 1800 opgeheven?
Er was geen handel meer mogelijk
Het ging financieel slecht met de bedrijven
De bevolking kwam in opstand
Nederland had ze niet meer nodig
Wat is een inheemse inwoner?
Een Nederlandse bestuurder
Een handelaar van de VOC
Iemand die al in een gebied woonde voordat de Nederlanders kwamen
Een soldaat in het Nederlandse leger
Sleepvraag
Waar
Niet waar
Nederlands-Indië was in 1800 even groot als het huidige Indonesië.
Nederland had vooral macht op het eiland Java.
Op de Indonesische eilanden leefde maar één volk.
Na 1800 breidde Nederland zijn gebied in Indonesië verder uit.
Sleepvraag
VOC
WIC
Inheemse inwoners
Java
Oorspronkelijke bewoners
Handel met Azië
Eiland waar Nederland vooral macht had
Handel met Amerika en Afrika
Oorzaken van het modern imperialisme
Het modern imperialisme had 4 oorzaken:
Oorzaak 1: Grondstoffen
Door de industriële revolutie hadden fabrieken veel grondstoffen nodig.
Sommige grondstoffen, zoals olie, rubber en katoen, waren niet of nauwelijks in Europa te vinden.
Europese landen wilden daarom koloniën bezitten.
Uit koloniën konden ze de grondstoffen halen die hun fabrieken nodig hadden.
Zo waren ze zeker van een vaste aanvoer van grondstoffen.
Oorzaken van het modern imperialisme
Oorzaak 2: Afzetgebieden
Europese fabrieken maakten veel producten, zoals kleding.
Fabrikanten wilden deze producten niet alleen in Europa verkopen.
Daarom zochten zij nieuwe afzetgebieden.
Een afzetgebied is een gebied waar producten verkocht kunnen worden.
Koloniën waren voor Europese landen belangrijke afzetgebieden.
Oorzaken van het modern imperialisme
Oorzaak 3: Nieuwe uitvindingen
Nieuwe uitvindingen maakten het makkelijker om koloniën te veroveren.
Met stoomschepen konden Europeanen sneller naar andere werelddelen reizen.
Door de telegraaf konden zij sneller berichten versturen en ontvangen.
Europese landen kregen steeds betere en krachtigere wapens.
Hierdoor konden zij gebieden gemakkelijker veroveren en besturen.
Oorzaken van het modern imperialisme
Oorzaak 4: Nationalisme
Veel Europeanen waren trots op hun eigen land.
Ze vonden het belangrijk dat hun land veel macht had.
Het bezit van koloniën gaf een land meer aanzien en status.
Daarom wilden Europese landen steeds meer gebieden veroveren.
Veel Europeanen dachten dat een land zonder koloniën minder belangrijk was.
Oorzaken van het modern imperialisme
Veel Europeanen vonden hun eigen cultuur beter dan die van mensen in Afrika en Azië.
Ze keken neer op de bevolking van hun koloniën.
Dit idee bestond al sinds ongeveer 1500.
In de 19e eeuw gingen sommige Europeanen nog verder.
Zij dachten dat witte mensen beter waren dan mensen met een andere huidskleur.
Dit noemen we racisme.
Tegenwoordig weten we dat er geen verschillende mensenrassen bestaan.
Huidskleur zegt niets over iemands intelligentie of eigenschappen.
