Hoofdstuk 1: Jagers en Boeren
Hoofdstuk 1
Jagers en boeren
Lesduur is: 50 minOnderdelen in deze les
Hoofdstuk 1
Jagers en boeren
Feniks, Geschiedenis Werkplaats, Memo
In dit hoofdstuk
1.1 Jagers en verzamelaars
1.2 De landbouw ontstaat
1.3 Egypte en de Nijl
1.4 Goden en mummies
Paragraaf 1
Jagers en verzamelaars
Wat gaan we doen?
- Informatie boek bekijken
- Werkboek bekijken
- Uitleg over paragraaf 1
- Huiswerk
De eerste mensen
In deze paragraaf leer je:
Hoe mensen eerst samenleefden.
Hoe we dingen weten over jager-verzamelaars.
Hoe we soorten samenlevingen onderscheiden.
Kenmerkend aspect: de levenswijze van jagerverzamelaars
In die tijd trokken mensen rond zonder vaste woonplaats. Dit noemen we Nomaden
Ze kwamen aan eten door te jagen en door voedsel te verzamelen. Dit was hun middel van bestaan
Levenswijze Jagers-Verzamelaars
- Jagen
- Verzamelen
- Leven in kleine groepen
- Trokken rond
- Maken werktuigen
Jagers en verzamelaars
Bronnen van kennis
Wat is een bron?
Alles waaruit je informatie over het verleden kunt halen
Archeologen
Mensen die opgravingen doen en bestuderen
Prehistorie
De tijd waaruit we geen geschreven bronnen hebben
Soorten samenlevingen
Jagers en verzamelaars samenleving: een samenleving waarin mensen als nomaden leven van jagen en verzamelen
Begrippen uit deze les
Nomaden
Middel van bestaan
Werktuigen
Bron
Geschiedenis
Archeologen
Prehistorie
Samenleving
Personen uit deze les
nvt
Jaartallen uit deze les
nvt
Samenvatting van paragraaf 1.1
De eerste mensen leefden van jagen en voedsel verzamelen. Jager-verzamelaars leefden als nomaden in kleine groepen. Ze maakten hun werktuigen van materiaal uit de natuur.
Bronnen van kennis over jager-verzamelaars zijn vondsten van archeologen en het naspelen van het leven vroeger.
Mensen leefden eerst lange tijd in een samenleving van jager-verzamelaars. Later ontstonden andere soorten samenlevingen. Daardoor kunnen we het verleden indelen in soorten samenlevingen.
Huiswerk 1.1
Bladzijde 17
Paragraaf 1.1
Opdracht 1 t/m 5
Wat heb je geleerd?
Wat heb je niet begrepen?
Hoofdstuk 1
Jagers en boeren
Paragraaf 1.2
De landbouw ontstaat
Wat gaan we doen?
- Herhalen
- Huiswerk bespreken
- Uitleg over paragraaf 2
De vorige les "Jagers en verzamelaars"
Samenvatting van paragraaf 1.1
De eerste mensen leefden van jagen en voedsel verzamelen. Jager-verzamelaars leefden als nomaden in kleine groepen. Ze maakten hun werktuigen van materiaal uit de natuur.
Bronnen van kennis over jager-verzamelaars zijn vondsten van archeologen en het naspelen van het leven vroeger.
Mensen leefden eerst lange tijd in een samenleving van jager-verzamelaars. Later ontstonden andere soorten samenlevingen. Daardoor kunnen we het verleden indelen in soorten samenlevingen.
Huiswerk bespreken
Jagers worden boeren
Wat leer je in paragraaf 1.2
Hoe de landbouw ontstond en werd verspreid.
Hoe mensen leefden in de landbouwsamenleving.
Hoe de jaartelling werkt.
Hoe we het verleden indelen.
Kenmerkend aspect: het ontstaan van de landbouw en landbouwsamenlevingen
Mensen hebben heel lang geleefd als jager-verzamelaars. Er was continuïteit.
continuïteit: als iets niet of bijna niet verandert
Ongeveer 11 000 jaar geleden (9000 v.C.) ontstond de landbouw in het Midden-Oosten. Door akkerbouw en veeteelt gingen mensen hun eigen voedsel produceren.
Door het ontstaan van de landbouw veranderde het leven van de mens ingrijpend. Deze revolutie (grote verandering) noemen we de landbouwrevolutie.
Wat weet je eigenlijk van landbouw?
De landbouwsamenleving
- Mensen leven in dorpen
- Eigen voedsel produceren
- Nieuwe werktuigen
- Potten bakken etc.
Jaartelling
We gebruiken de christelijke jaartelling die de jaren telt vanaf de geboorte van Jezus Christus.
Het jaar van zijn geboorte werd jaar 1. Het jaar voor zijn geboorte is 1 v.C. Het jaar 0 bestaat niet
Het verleden indelen
We verdelen het verleden in tien tijdvakken.
Dit hoofdstuk gaat over de tijd van jagers en boeren: eerste tijdvak (tot 3000 v.C.).
Elk tijdvak heeft kenmerkende aspecten: speciale onderwerpen van een tijdvak.
Er is nog een indeling van het verleden: de indeling in vijf perioden. De eerste periode is de prehistorie, de tijd tot 3000 v.C.
Begrippen uit deze les
Continuiteit
Akkerbouw
Veeteelt
Landbouw
Revolutie
Landbouwrevolutie
Landbouwsamenleving
Jaartelling
Tijd van jagers en boeren
Kenmerkende aspecten
Personen uit deze les
nvt
Jaartallen uit deze les
11000 jaar geleden: ontstaan van de landbouw
7300 jaar geleden: ontstaan landbouw in Nederland
Samenvatting paragraaf 2
Ongeveer 11 000 jaar geleden (9000 v.C.) ontstond de landbouw in het Midden-Oosten. Mensen gingen hun eigen voedsel produceren. Mensen verspreidden de landbouw vervolgens over Azië, Europa en Afrika. In Nederland begon de landbouw ongeveer 7300 jaar geleden (5300 v.C.).
Door de landbouwrevolutie ontstond de landbouwsamenleving. Boeren vonden werktuigen uit waarmee ze beter werkten en gemakkelijker leefden.
We gebruiken de christelijke jaartelling die de jaren telt vanaf de geboorte van Jezus Christus.
We verdelen het verleden in tien tijdvakken en vijf perioden.
Huiswerk 1.2
blz. 25
paragraaf 2
opdr. 1 t/m 5
Wat heb je geleerd?
Wat heb je niet begrepen?
Hoofdstuk 1
Jagers en boeren
Paragraaf 3
Egypte en de Nijl
Wat gaan we doen?
- Herhalen
- Uitleg over paragraaf 3
- Huiswerk
De vorige les "Jagers worden boeren"
Samenvatting paragraaf 2
Ongeveer 11 000 jaar geleden (9000 v.C.) ontstond de landbouw in het Midden-Oosten. Mensen gingen hun eigen voedsel produceren. Mensen verspreidden de landbouw vervolgens over Azië, Europa en Afrika. In Nederland begon de landbouw ongeveer 7300 jaar geleden (5300 v.C.).
Door de landbouwrevolutie ontstond de landbouwsamenleving. Boeren vonden werktuigen uit waarmee ze beter werkten en gemakkelijker leefden.
We gebruiken de christelijke jaartelling die de jaren telt vanaf de geboorte van Jezus Christus.
We verdelen het verleden in tien tijdvakken en vijf perioden.
Huiswerk bespreken
Verschillen tussen Jagers en Boeren
Wat leer je in paragraaf 3?
Hoe boeren hun voorouders vereerden.
Waarom boeren goden in de natuur vereerden.
Welke kleine verschillen er waren tussen jagerverzamelaars.
Hoe verschillen tussen boeren groter werden.
Jagers & verzamelaars
Boeren
Wonen op een vaste plek
Boerderijen
Nomaden
voedsel in potten
Kleine groepen. Max 30.
Verering van voorrouders
Boeren geloofden in een hiernamaals: leven na de dood. Ze gaven overledenen spullen mee in hun graf.
Door de hunebedden weten we meer over de Drentse boeren en hun cultuur: denken en doen van een groep mensen.
Verering van de natuur
Boeren hadden een natuurgodsdienst: geloof waarbij gebeurtenissen in de natuur worden vereerd
Natuurgodsdiensten ontstonden doordat mensen veel onbegrijpelijke dingen meemaakten.
Jager- verzamelaars:
- nomaden
-kleine hutjes/ tijdelijke onderkomens
- jagen, verzamelen, vissen
- weinig spullen
- kleine groepen van max. 30 personen.
Boeren:
- wonen op een vaste plek
- boerderijen
- akkerbouw en veeteelt
- potten en andere bezittingen
- wonen in dorpen
- Dorpshoofd met macht
- Sociale verschillen
Begrippen uit deze les
cultuur
hiernamaals
natuurgodsdienst
verklaring
aanzien
macht
oorzaak
gevolg
sociale
Personen uit deze les
Jaartallen uit deze les
5300 v.Chr: Hunebedden in Drenthe
Samenvatting paragraaf 3
Boeren geloofden in een hiernamaals. Hunebedden waren familiegraven waarmee voorouders werden vereerd.
Natuurgodsdiensten ontstonden doordat mensen veel onbegrijpelijke dingen meemaakten.
In de samenleving van jager-verzamelaars leefden mensen als nomaden in kleine groepen en daardoor was er weinig ongelijkheid in bezit, aanzien en macht.
De landbouwsamenleving werd ingewikkelder en daardoor werden sociale verschillen groter. Mensen maakten afspraken en kozen een dorpsleider.
Huiswerk 1.3
blz. 33
paragraaf 3
opdrachten 1 t/m 5
Wat heb je geleerd?
Wat heb je niet begrepen?
Hoofdstuk 1
Jagers en boeren
Paragraaf 4
Leven langs de Nijl
Wat gaan we doen?
De vorige les "Verschillen tussen jagers en boeren"
Samenvatting paragraaf 3
Boeren geloofden in een hiernamaals. Hunebedden waren familiegraven waarmee voorouders werden vereerd.
Natuurgodsdiensten ontstonden doordat mensen veel onbegrijpelijke dingen meemaakten.
In de samenleving van jager-verzamelaars leefden mensen als nomaden in kleine groepen en daardoor was er weinig ongelijkheid in bezit, aanzien en macht.
De landbouwsamenleving werd ingewikkelder en daardoor werden sociale verschillen groter. Mensen maakten afspraken en kozen een dorpsleider.
Huiswerk bespreken
Het Oude Egypte
Wat leer je in paragraaf 4?
Waardoor het heel goed ging met de landbouw langs de Nijl.
Hoe markten ontstonden in Egypte.
Hoe steden ontstonden in Egypte.
Hoe Egypte één staat werd.
§1.4 Leven langs de Nijl
Lees de tekst 'Vruchtbare grond' uit je tekstboek.
Klaar? Bekijk dan het filmpje hieronder.
Wat voor soort samenleving is Egypte?
Landbouwsamenleving
Stedelijke samenleving
Industriële samenleving
Opperhoofd
Waarom werd Egypte ook wel het geschenk van de Nijl genoemd?
Het maakt de grond nat
Je kunt er jetskiën
Het laat een vruchtbare laag modder achter
De Nijl vormt een driehoek
Waarom werd Egypte ook wel het geschenk van de Nijl genoemd?
Het maakt de grond nat
Je kunt er jetskiën
Het laat een vruchtbare laag modder achter
De Nijl vormt een driehoek
Hiernaast zie je een kaart van Egypte. Sleep de woorden hieronder naar de juiste plek op de kaart
Beneden-Egypte
Boven-Egypte
Nijldelta
Zojuist het je een gif beken over het geschenk van de Nijl. Zet de fasen van dit geschenk op de juiste plek in de afbeelding.
De Nijl overstroomt
Het laat vruchtbare modder achter
Producten op de landbouw groeiden goed
Vruchtbare grond
Rond 5500 v. Chr. ontstaan landbouwsamenleving langs de Nijl.
Geschenk van de Nijl:
Na overstroming laat Nijl vruchtbare modder achter.
Zorgt voor goede langbouw
Vruchtbare grond
Waar de Nijl uitwaaiert naar de zee noemen we de Nijldelta.
Het noorden heet Beneden-Egypte
Het zuiden heet Boven-Egypte
Nijldelta
Beneden-Egypte
Boven-Egypte
Markten
Landbouw leverde veel op.
Ander beroep: Ambacht
Ruilden gemaakte spullen op de markt
Dit is handel
Samenleving van jager-verzamelaars
landbouwsamenleving
landbouwstedelijke samenleving
Steden
Rond 3500 v. Chr. ontstaan van steden. Dit had 2 oorzaken:
1. Rijkdom door handel, ambacht en landbouw.
Mensen hadden hierdoor beter leven
--> Bevolkingsgroei.
2. Ambachtslieden en handelaren gingen bij de markt wonen --> Ontstaan stad
Ontstaan van landbouwstedelijke samenleving
Egypte wordt één staat
Op den duur kwamen er bestuurders met macht over de boeren. Sommige bestuurders werden vorst van een staat.
Omstreeks 3000 v.C. kreeg de vorst van Boven-Egypte ook macht over Beneden-Egypte.
Egypte werd toen één koninkrijk met één koning. De Egyptenaren noemden hem farao.
Opdracht: Hiëroglyfen
Opdracht: Kleurplaat dodenmasker
Huiswerk
Begrippen uit deze les
markt
handel
landbouw stedelijke samenleving
welvaart
belasting
staat
vorst
volk
onderdanen
Personen uit deze les
Farao
Jaartallen uit deze les
3000 v.Chr: oorlog in Egypte
5500v.Chr: Landbouwsamenleving in Egypte
3500 v.Chr: Landbouw stedelijke samenleving in Egypte
Samenvatting van paragraaf 4
De landbouwgrond langs de Nijl werd vruchtbaar door overstromingen. Daardoor ging het heel goed met de landbouw in Egypte.
Een deel van de mensen ging leven van ambachten. Boeren, ambachtslieden en handelaren gingen kopen en verkopen op markten.
Steeds meer ambachtslieden en handelaren gingen bij een markt wonen. Daardoor groeiden marktplaatsen uit tot steden (omstreeks 3500 v.C.).
Omstreeks 3000 v.C. kreeg de vorst van Zuid-Egypte ook macht over Noord-Egypte. Zo werd Egypte één staat onder leiding van één vorst, de farao.
Proefwerk
SO: Bronnen, Tijdlijn en Chronologie
Schriftelijke overhoring (kleine toets)