H1 Feniks H/V 3 WO I

3 havo

1 De Eerste Wereldoorlog

1 / 34
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGeschiedenisMiddelbare schoolhavo, vwoLeerjaar 3

In deze les zitten 34 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

3 havo

1 De Eerste Wereldoorlog


1 Oriëntatie


1 Oriëntatie

Toen en nu


1.1 Europa onder spanning

Leerdoelen

  • Je kunt met voorbeelden uitleggen dat nationalisme de eenheid in een land zowel kan versterken als verzwakken.

  • Je kunt uitleggen waardoor er rond 1900 twee bondgenootschappen ontstonden en wat daarvan de belangrijkste leden waren.

  • Je kunt het Duitse aanvalsplan beschrijven en verklaren.


1.1 Europa onder spanning

Keizers, burgers en arbeiders


  • Berlijn, Londen, Parijs, Sint-Petersburg, Wenen: centra politieke macht (eind 19e eeuw)


  • Adel belangrijk in landsbestuur, maar invloed middenklasse groeide

    • Rijke fabrikanten / handelaren / bankiers vooral invloedrijker

    • Rijke burgers -> kiesrecht + goede opleiding -> duidelijke politieke standpunten


  • Situatie van industriearbeiders was verbeterd:

    • Sociale wetten: minimumloon, minder kinderarbeid, minder werkuren

    • Koopkracht gestegen

    • Meer vrije tijd en welvaart --> optimisme over de toekomst








1.1 Europa onder spanning


Nationalisme leidt tot eenheid: Duitsland wordt een groot land, waardoor het machtsevenwicht verstoord raakt.


1806 – Napoleon verslaat veel Duitse staatjes → behoefte aan eenheid groeit.

1815 – Oprichting van de Duitse Bond (39 zelfstandige staten).

1850-1860 – Pruisen wordt steeds machtiger door industrialisatie en bevolkingsgroei.

1864 – Oorlog tegen Denemarken → overwinning van Pruisen.

1866 – Oorlog tegen Oostenrijk → Pruisen wordt de belangrijkste Duitse staat.

1870-1871 – Frans-Duitse Oorlog → overwinning op Frankrijk.

1871 – Koning Wilhelm I van Pruisen wordt uitgeroepen tot keizer van het Duitse Keizerrijk. Duitsland wordt één staat.

1871 – Frankrijk moet Elzas-Lotharingen afstaan en een schadevergoeding betalen.

Na 1871 – Het Franse geld wordt geïnvesteerd in de Duitse industrie, waardoor Duitsland snel groeit.



Kroning keizer Wilhelm I van het Duitse Keizerrijk


1.1 Europa onder spanning

Nationalisme leidt tot verbrokkeling: Rusland/Ottomaans rijk/OH


Nationalisme leidde in veelvolkenstaten tot minder eenheid






Russische adelaar heeft Polen verslagen


1.1 Europa onder spanning

Nationalisme leidt tot verbrokkeling: Rusland/Ottomaans rijk/OH


  • Keizerrijk Oostenrijk: dertien volken + groeiend verlangen naar zelfstandigheid

    • Provincie Bosnië: Serviërs en Bosniërs Servisch nationalisme: wilden aansluiting bij Servië




Russische adelaar heeft Polen verslagen


1.1 Europa onder spanning

Imperialisme

  • Rusland en Oostenrijk-Hongarije namen gebieden over van het Ottomaanse Rijk.

  • Conflicten werden meestal opgelost via diplomatie.

  • Het machtsevenwicht moest voorkomen dat één land te machtig werd.

  • Keizer Wilhelm II wilde van Duitsland een wereldmacht maken.

  • ; Duitsland bouwde een grote vloot en wilde meer koloniën.

  • ; Dit zorgde voor spanningen met Groot-Brittannië en Frankrijk.


Militarisme

Het militarisme nam toe: landen investeerden steeds meer in hun leger.

--> Er ontstond een wapenwedloop..





Briefkaart voor 25-jarig jubileum Wilhelm II

Productie kanonnen in wapenfabriek in Essen


1.1 Europa onder spanning

Bondgenootschappen en oorlogsplannen


  • Vanwege onderlinge spanningen sloten landen bondgenootschappen

    • Driebond van Duitsland + Oostenrijk-Hongarije + Italië

    • Triple Entente: Frankrijk + Rusland + Groot-Brittannië


  • Duitse angst voor tweefrontenoorlog --> voorkomen met Schlieffenplan:

    • Russen zouden zes weken nodig hebben om te mobiliseren

    • Duitsland zou binnen veertig dagen, via België en Luxemburg, Frankrijk verslaan

    • Twee dagen voor Duitse leger om naar oostgrens te reizen: Russen tegenhouden





1.1 Begrippen


1.2 Het eerste oorlogsjaar

Leerdoelen

  • Je kunt uitleggen hoe een moord in Sarajevo tot een wereldoorlog leidde.

  • Je kunt het verloop van de strijd aan het westfront en aan het oostfront beschrijven en verklaren.


1.2 Het eerste oorlogsjaar

Moord in Sarajevo


  • Oorlog tussen bondgenootschappen werd voorkomen (tot 1914): gunden elkaar gebieden

    • Ten koste van kleinere volken


  • Bosnië veroverd door Oostenrijk-Hongarije

    • Protest van mogendheden, maar was geen oorlog waard

    • Servische nationalisten wilden Bosnië bij Servië: woonden veel Serviërs


  • Servische nationalist Gavrilo Princip pleegde aanslag op kroonprins Frans-Ferdinand van Oostenrijk-Hongarije

    • Met terroristische organisatie ‘de Zwarte Hand’

    • Schoot kroonprins en echtgenote dood








1.2 Het eerste oorlogsjaar

Van moord tot oorlog


  • Oostenrijk-Hongarije eiste onderzoek in Servië naar de Zwarte Hand

    • Met duizenden Oostenrijkse soldaten

    • Servië weigerde: leek op bezetting

    • Duitsland steunde Oostenrijk-Hongarije

    • Rusland steunde Servië, Frankrijk volgde bondgenoot Rusland


  • De Grote Oorlog / de Eerste Wereldoorlog

    • Oostenrijk-Hongarije verklaarde de oorlog aan Servië

    • Rusland mobiliseerde om Servië te helpen

    • Duitse Schlieffenplan: verklaarde oorlog aan Rusland en Frankrijk + viel België binnen

    • Groot-Brittannië keurde Duitse inval af  sloot zich aan
      bij Frankrijk en Rusland




Duitse oorlogsvrijwilligers onderweg naar Parijs

Mobilisatie in Frankrijk


1.2 Het eerste oorlogsjaar

Aanval op België


  • Duitse opmars zou volgens Schlieffenplan snel moeten gaan

    • Nieuwe technieken: snel vervoer, veldtelefoons voor communicatie, vliegtuigen en enorme kanonnen


  • Realiteit bleek anders:

    • Verplaatsing soldaten en kanonnen over smalle Belgische wegen was moeilijk

    • Telefoonlijnen bleken kwetsbaar: postduiven en koeriers nodig

    • Langzame communicatie  soldaten soms onder vuur van eigen kanonnen

    • Meer Belgisch verzet dan gedacht


  • Duitse soldaten terroriseerden Belgische dorpen en steden

    • Woede over tegenslagen + angst voor Belgen

    • Burgers doodgeschoten + dorpen in brand gezet








1.2 Het eerste oorlogsjaar

Van bewegingsoorlog naar loopgravenoorlog


  • Belgen kregen steeds meer steun van Frankrijk en Groot-Brittannië

    • Fransen rukten sneller dan gedacht op naar noorden


  • Al vier weken na begin van oorlog vielen twee Russische legers Duitsland aan

    • Sneller dan volgens Schlieffenplan gedacht

    • Duitse troepen moesten vanuit België en Frankrijk naar het oosten

    • Russische legers snel verslagen: te weinig munitie en voedsel


  • Hevig geschoten aan westfront: soldaten moesten zich ingraven

    • Van bewegingsoorlog naar loopgravenoorlog

    • Loodzware en bloedige tijd voor legers van Geallieerden (Triple Entente) en Centralen (Driebond)






1.3 Oorlog op alle fronten

Leerdoelen

  • Je kunt met voorbeelden uitleggen waarom er sprake was van een wereldoorlog en je kunt beschrijven met welke wapens en tactieken deze werd uitgevochten.

  • Je kunt met voorbeelden uitleggen dat de Eerste Wereldoorlog een totale oorlog was.

  • Je kunt uitleggen waarom de Verenigde Staten gingen meedoen en waarom Rusland stopte met vechten.


1.3 Oorlog op alle fronten

Vastgelopen oorlog aan het westfront


  • Loopgravenoorlog aan westfront duurde jaren en was zwaar voor soldaten

    • Slechte hygiëne

    • Nauwelijks bescherming tegen kou / regen / zomerhitte

    • Voortdurende beschietingen + slaapgebrek


  • Vijandige loopgraven innemen was bijna onmogelijk

    • Dagen- / wekenlang artillerie  daarna aanval van tienduizenden soldaten

    • Kanonnen bleven vuren + slechte communicatie  raakten eigen soldaten

    • Nieuwe wapens: vlammenwerpers, tanks en vliegtuigen, hielpen niet genoeg


  • Werd een uitputtingsoorlog: maandenlange veldslagen bij Ieper / de rivier de Somme / Verdun

    • Honderdduizenden doden, velen gewond, verminkt, getraumatiseerd








1.3 Oorlog op alle fronten

De Grote Oorlog, een wereldoorlog


  • De oorlog was een wereldoorlog

    • Soldaten uit Britse en Franse koloniën vochten aan westfront

    • Er werd gevochten in koloniën in Afrika


  • De Verenigde Staten leverden wapens + leenden aan Geallieerden, maar president Wilson wilde niet vechten. Veel Amerikanen wel:

    • Geweld op zee: Duitse onderzeeboten schoten soms ook op Amerikaanse schepen

    • Bankiers bang dat Frankrijk en Groot-Brittannië leningen niet meer konden terugbetalen

    • Duitsland probeerde Mexico oorlog tegen VS te laten voeren


  • Wilson verklaarde uiteindelijk de oorlog aan Duitsland (1917)








1.3 Oorlog op alle fronten

Thuisfront, propaganda en censuur


  • Een totale oorlog: hele samenleving betrokken + alle economische middelen ingezet

    • Vrouwen moesten in industrie werken: produceerden munitie


  • Vooral oorlogsproductie  minder andere goederen geproduceerd

    • Engelsen blokkeerden import van Duitsland  tekorten en hongersnood

    • Engeland en Frankrijk: goederen uit koloniën en uit VS
       toch ook schaarste en prijsstijgingen


  • Ondanks tekorten bleef er steun voor
    oorlog: geloof in overwinning

    • Nationalistische propaganda
      voor het leger

    • Kranten schreven over
      overwinningen, niet verliezen

    • Brieven / foto’s gecontroleerd
      door censuur





1.3 Oorlog op alle fronten

Vrede met Rusland


  • Grote problemen in Rusland

    • Tekort aan wapens, munitie en voedsel voor soldaten  onnodige verliezen

    • Ontevredenheid, oorlogsmoeheid en chaos


  • Opstand tegen tsaar Nicolaas II (1917)

    • Deed troonafstand  tijdelijke regering nam over

    • Problemen en onvrede bleven


  • Duitsers profiteerden: hielpen verbannen communist Vladimir Lenin naar Rusland te komen

    • Revolutie  meer chaos  meer kans op Duitse overwinning in het oosten


  • Staatsgreep onder leiding van Lenin

    • Sloten vrede met Duitsland (1918)

    • Burgeroorlog brak uit: tussen voor- en tegenstanders van Lenin + onafhankelijkheid voor volken in Rusland





1.3 Begrippen


1.4 Vrede, maar niet voor iedereen

Leerdoelen

  • Je kunt benoemen en verklaren welke doelen de overwinnaars met het vredesverdrag van Versailles nastreefden, en welke straffen Duitsland daarin kreeg.

  • Je kunt met voorbeelden uitleggen dat sommige volken zelfbeschikkingsrecht kregen, maar andere niet.


1.4 Vrede, maar niet voor iedereen

Chaos in Duitsland en wapenstilstand in het westen


  • Vrede in Rusland  enorme aanval aan het westfront: Duitsers naderden Parijs

    • Geallieerden met Amerikaanse troepen drongen hen terug

    • Duitse soldaten oorlogsmoe en ondervoed: weigerden soms te vechten

    • Duitse generaals wilden een wapenstilstand


  • Duitse matrozen, soldaten en arbeiders kwamen in opstand

    • Rellen en stakingen van sociaaldemocratische + communistische arbeiders

    • Ontevreden soldaten organiseerden zich in ‘vrijkorpsen’
       gewelddadig tegen communisten


  • Keizer Wilhelm II trad af  sociaaldemocratische politici
    namen over

    • Wapenstilstand met Geallieerden (11 november 1918)

    • Stakende arbeiders + matrozen kregen schuld van verlies:
      hadden ‘dolk in de rug gestoken’ van frontsoldaten





Fransen vieren wapenstilstand in Parijs


1.4 Vrede, maar niet voor iedereen

De Vrede van Versailles


  • Vredesbesprekingen in Versailles

    • Veertien Punten van Amerikaanse president Wilson: zelfbeschikkingsrecht belangrijk
       veelvolkenstaten in Europa voorkomen

    • VS: Duitsland niet te zwaar straffen  anders wraakgevoelens

    • Frankrijk: Duitsland hard straffen  nieuwe inval voorkomen

    • Engeland: milder, maar straf was terecht






Wilson bezoekt restaurant in Parijs (1919)


1.4 Vrede, maar niet voor iedereen

De Vrede van Versailles


  • De Vrede van Versailles (juni 1919)

    • Duitse leger maximaal 100.000 soldaten + geen vloot / luchtmacht + geen soldaten in Rijnland

    • Delen Duits grondgebied en koloniën verdeeld (Elzas-Lotharingen terug naar Frankrijk)

    • Enorme herstelbetalingen aan Geallieerden


  • Keuze Duitse ministers: verdrag ondertekenen, of Duitsland werd ingenomen

    • Duitsers woedend  Duitsland onrecht aangedaan





Duits protest tegen afstaan van steden Danzig en Posen aan Polen


1.4 Vrede, maar niet voor iedereen

De oorlog gaat door


  • Bondgenoten Duitsland ook gestraft

    • Ottomaanse Rijk: delen werden mandaatgebied van Britten / Fransen

    • Oostenrijk-Hongarije: onafhankelijkheid voor Tsjechoslowakije, Hongarije en veelvolkenstaat Joegoslavië

    • Rusland: zelfstandigheid voor Finnen, Polen, Baltische volken



  • Ontevredenheid over vredesbepalingen

    • Duitsers + Oostenrijkers: geen zelfbeschikking, moesten straffen accepteren

    • Hongaren + Turken: eigen staat, maar kleiner dan gewenst


  • Teruggekeerde soldaten hadden moeite oude leven op te pakken

    • Invaliditeit, voedselgebrek en hoge inflatie

    • Geestelijk en lichamelijk invalide  voelden zich niet begrepen / gewaardeerd





1.4 Begrippen


1.5 De Armeense Genocide

Leerdoel

  • Je kunt de verhouding tussen Turken en Armeniërs in het Ottomaanse Rijk beschrijven en uitleggen waardoor die in de Eerste Wereldoorlog verslechterde.


1.5 De Armeense Genocide

Armeniërs in het Ottomaanse Rijk


  • Discriminatie Armeniërs door Turken

    • Opstanden Armeense dorpen (eind 19e eeuw)

    • Met geweld neergeslagen door sultan: 200.000 Armeniërs gedood


  • Staatsgreep Ottomaanse Rijk door Jong-Turken (1908)

    • Waren nationalistisch en racistisch: versterkten discriminatie


  • Ottomaanse Rijk vocht met Centralen tegen Rusland.
    Veel Armeniërs aan beide kanten van Ottomaans-Russische grens:

    • Hoopten op eigen staat na de oorlog

    • Tsaar beloofde bevrijding van Turks-islamitische onderdrukking
       Armeniërs vochten in Russische leger

    • Armeniërs werden voor Jong-Turken extra verdacht  hele dorpen uitgemoord






1.5 De Armeense Genocide

Genocide en daarna


  • Geweld werd genocide (geplande volkenmoord): 1,3 miljoen Armeniërs vermoord

    • Armeniërs kregen schuld van overwinning Russisch leger op groter Ottomaans leger

    • Plunderingen Armeense dorpen, verkrachtingen en moordpartijen in veroverd gebied

    • Armeens verzet  meer moordpartijen

    • Gedwongen te vluchten: kwamen om in de woestijn

    • Buitenlandse regeringen konden / waren niet
      bereid massamoorden te stoppen


  • Verlies Eerste Wereldoorlog  Jong-Turken
    verloren macht

    • Drie regeringsleiders ter dood veroordeeld
       vluchtten

    • Turkse regering blijft tot op de dag van
      vandaag volkenmoord ontkennen



Russische soldaten vinden overblijfselen van gedode Armeense dorpsbewoners in Ottomaanse Rijk (1915)


Op onderzoek naar de Dodendraad

Stelling

  • De Dodendraad was een goede vorm van grensbewaking.


Afsluiting - tijdbalk


Afsluiting - kaart