Ademhalingsstelsel klas 2

• newEditor
• Biologie
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 2

Onderwerp: Respiratory System

Lesdoel: I can name the parts of the respiratory system and explain how their characteristics suit their functions.

Taallesdoel:I can link a feature to a function with:
“The … has … Therefore …”

Starttaak:

Work independently in your notebook. You don't need to be certain of the answers yet.

1. Breathe in and out calmly. Where do you notice movement in your body?

2. Which body parts do you think are involved in breathing? Note down at least three.

3. You can breathe through your nose and your mouth. Do you think this makes a difference to the air that comes in? Explain your suspicion.

5

minute

00

second

add30s

What do you notice about breathing?

Bespreek je starttaak.

Discuss your starting task.

• Where did you notice movement?

• Which body parts did you mention?

• What do you suspect about the difference between nasal breathing and mouth breathing?

Oxygen is needed for combustion in your body cells.

Your respiratory system absorbs oxygen from the air.

• Waar merkte je beweging?

• Welke lichaamsdelen heb je genoemd?

• Wat vermoed je over het verschil tussen neusademhaling en mondademhaling?

Voor verbranding in je lichaamscellen is zuurstof nodig.

Je ademhalingsstelsel neemt zuurstof op uit de lucht.

Neem enkele korte reacties op de drie startvragen. Leg uit: bij verbranding komt energie vrij uit voedingsstoffen; dit gebeurt in lichaamscellen en is geen vuur. Lucht is een mengsel van gassen en bevat onder andere zuurstof. De longen maken zelf geen zuurstof. Beweging van borst en buik komt later terug bij het middenrif. Laat vermoedens over neusademhaling voorlopig staan.

The Pathway of Inhaled Air

Nasal cavity or oral cavity

↓

Pharynx

↓

Past the larynx, into the trachea

↓

One of the two bronchi

↓

Progressively smaller bronchioles

↓

Alveoli

The larynx is located at the top of the trachea and contains the vocal cords.

The lungs contain bronchioles and a vast number of alveoli.

Volg de route langzaam op de afbeelding. Benoem dat neus- en mondroute in de keelholte samenkomen. Wijs strottenhoofd, luchtpijp en vertakking afzonderlijk aan. De functie van de stembanden is een korte aanvullende toelichting. Gaswisseling en middenrif nog niet uitwerken.

Follow the path of the air

When you breathe in through your nose, air moves from the nasal cavity first into the pharynx. Then, the air flows past the larynx into the trachea. This tube splits into two bronchi. Through increasingly smaller bronchial tubes, the air eventually reaches the alveoli.

nasal cavity

pharynx

larynx

trachea

bronchi

bronchial tubes

alveoli

Your nose prepares the air

The nasal cavity is lined with nasal mucosa.

This includes mucus-producing cells and ciliated cells.

Component → function

• Nasal hairs → block large dust particles.

• Mucus → traps small dust particles and pathogens and humidifies the air.

• Blood vessels under the mucosa → warm the air.

• Cilia → move mucus with debris towards the throat.

You usually swallow the mucus unconsciously afterwards.

Maak het verschil expliciet: slijm vangt vuil; trilharen vervoeren het slijm. Trilharen zijn kleine beweeglijke uitsteeksels van cellen. Neusharen bevinden zich vooraan in de neus en houden vooral grotere deeltjes tegen. Het slijmvlies bestaat niet alleen uit slijmproducerende cellen.

From a Trait to an Explanation

Example: you inhale cold air through your nose.

1. Component: nasal mucosa.

2. Feature: there are many blood vessels underneath.

3. Result: the warm blood gives off heat.

4. Function: the inhaled air becomes warmer.

‘There are many blood vessels under the nasal mucosa. Therefore, the inhaled air is warmed.’

Modelleer hardop: “Ik zoek eerst welk onderdeel belangrijk is. Daarna benoem ik een kenmerk. Vervolgens leg ik uit wat dat kenmerk mogelijk maakt.” Laat leerlingen de stappen volgen. Benoem kort dat mondademhaling bijvoorbeeld bij inspanning voorkomt en niet automatisch longschade betekent. Het reukzintuig is geen betrouwbare detector voor alle gevaarlijke gassen.

What comes directly after the pharynx?

A

Trachea

B

Bronchi

C

Alveoli

D

Nasal cavity

Checkt de route van ingeademde lucht uit slides 2–4. Veelgemaakte fout: bronchiën kiezen, omdat leerlingen een stap overslaan.

Route door het ademhalingsstelsel

Air can enter through the nasal cavity or the oral cavity. It then passes through the pharynx and flows into the trachea. Via the bronchial tubes, the air eventually reaches the alveoli.

nasal cavity

pharynx

trachea

alveoli

Laat leerlingen de volgorde echt reconstrueren. Alle kernwoorden komen letterlijk uit de voorafgaande slides.

A dust particle gets trapped in mucus in the nasal cavity. What do the cilia do next?

A

Move the mucus to the throat

B

Produce the mucus

C

Warm the dust with blood

D

Carry it to the alveoli

The Pharynx: Air and Food

Both air and food pass through the pharynx.

During breathing:

• Air flows through the pharynx to the windpipe.

During swallowing:

• The soft palate with the uvula closes off the access to the nasal cavity.

• The epiglottis helps to close the entrance of the windpipe.

• Food goes to the oesophagus.

If food or drink enters the windpipe, you choke and often start coughing.

Volg lucht en voedsel afzonderlijk. De slokdarm vervoert voedsel naar de maag. Nuanceer de bron: de slokdarm staat niet voortdurend open tijdens ademhalen. De afsluiting van de luchtweg is een samenwerking van bewegingen; daarom staat er dat het strotklepje “helpt”. Hoesten kan materiaal uit de luchtpijp verwijderen. Laat leerlingen geen verslikking nabootsen.

Which description of swallowing is correct?

A

Uvula closes windpipe, epiglottis nasal cavity

B

Soft palate with uvula closes nasal cavity, epiglottis windpipe

C

Epiglottis closes oesophagus, keeps windpipe open

D

Soft palate closes mouth, epiglottis oesophagus

Why is breathing through your nose often more convenient than through your mouth?

A

Air moves faster

B

The air is prepared

C

The air gets into your stomach

D

The air makes oxygen

Gebaseerd op slides 5–7. Correct is dat de neus de lucht beter zuivert, verwarmt en bevochtigt. Distractors sluiten aan bij veelvoorkomende misvattingen.

Nose and Mucous Membrane

In the nasal cavity, mucus traps small dust particles and pathogens. The cilia move this to the pharynx. Many blood vesselsbeneath the mucous membrane warm the inhaled air.

mucus

cilia

blood vessels

stembanden

Alveoli

Bronchi

Checkt onderscheid tussen slijm, trilharen en bloedvaatjes. Let vooral op verwarring tussen slijm maken en slijm verplaatsen.

Airways remain open and expel debris

Trachea:

• Horseshoe-shaped cartilage rings
help keep the tube open.

Bronchi:

• Branch into the lungs.

• Cartilage in the wall helps keep them open.

Smallest bronchial branches:

• Do not have cartilage rings.

• Muscles in the wall can narrow the tubes.

Kraakbeen is stevig maar buigzaam steunweefsel. Modelleer kort: “De luchtpijp heeft kraakbeenringen. Daardoor wordt dichtklappen tegengegaan en kan lucht blijven stromen.” De ringen zijn aan de achterkant open. In bronchiën verandert de vorm van het kraakbeen verderop; daarom gebruiken we daar de algemene term “kraakbeen”. Benoem dat slijmafvoer ook in delen van de kleinere luchtwegen voorkomt, maar niet als een doorlopende trilhaarlaag tot in de longblaasjes.

How do cartilage rings assist the trachea in its function?

A

They keep the trachea open

B

They catch pathogens

C

They push slime upwards

D

They allow oxygen to pass

Alveoli: Air and Blood in Close Proximity

Alveoli are small sacs at the end of the bronchioles.

There is a network of pulmonary capillaries around them: very small blood vessels.

Gas exchange:

• Oxygen: from the air in the alveolus to the blood.

• Carbon dioxide: from the blood to the air in the alveolus.

Their structure aids:

• Many alveoli → a large surface area.

• Thin walls of alveoli and capillaries → a short distance for the gases.

Leg uit dat koolstofdioxide bij verbranding in lichaamscellen ontstaat en via het bloed naar de longen komt. Het bloed voert opgenomen zuurstof verder naar het lichaam. Blauw is hier een schemakleur voor zuurstofarm bloed; echt bloed is niet blauw. De bron noemt 70–100 m² als totale oppervlakte bij een volwassene: noem dit eventueel mondeling, maar laat het getal niet leren. Corrigeer expliciet: de longblaasjes hebben een dunne, vochtige bekleding, geen slijmproducerende trilhaarlaag zoals de luchtpijp.

Why are the thin walls of alveoli and capillaries useful for gas exchange?

A

Shorter distance for diffusion

B

Stopping dust

C

Pushing slime to the throat

D

Being kept open by cartilage

Which part helps to close the entrance of the windpipe?

A

uvula

B

oesophagus

C

epiglottis

D

bronchi

Hoort bij slides 8–11. Veel leerlingen verwarren huig en strotklepje; bespreek zo nodig nog kort boven/onder in de keelholte.

Throat and Airways

During swallowing, the soft palate, along with the uvula, closes off the access to the nasal cavity. The epiglottis helps to close the entrance to the windpipe. In the windpipe, cartilage rings help keep the tube open.

uvula

nasal cavity

windpipe

open

closed

cilia

capillaries

Verbindt de slikroute met de bouw van de luchtpijp. Goed moment om functie en kenmerk samen te laten benoemen.

Het middenrif helpt bij ademhalen

Het middenrif is een stevig, gespierd vlies onder de longen.

Het scheidt:

• De borstholte: onder andere hart en longen.

• De buikholte: onder andere maag en darmen.

Bij inademen trekt het middenrif samen en beweegt omlaag.

Daardoor wordt de borstholte groter.

Bij rustig uitademen ontspant het middenrif en beweegt het weer omhoog.

Er stroomt geen lucht door het middenrif.

Koppel terug aan de starttaak: borst en buik kunnen bij ademhalen bewegen. Lucht gaat daarbij niet naar de buik. De bewegingsrichting is een beperkte aanvulling op de bron om de functie begrijpelijk te maken. Benoem mondeling dat ook spieren tussen de ribben helpen; de volledige ademhalingsmechaniek komt later. Controle: laat iedereen met een hand de beweging bij inademen aangeven.

Samen oefenen: kenmerk → functie

Denk eerst zelf na. Overleg daarna kort met je buur.

Maak de verklaringen compleet:

1. Slijm in de luchtwegen is kleverig. Daardoor …

2. De luchtpijp heeft stevige kraakbeenringen. Daardoor …

3. De wanden van longblaasjes en longhaarvaten zijn dun. Daardoor …

Gebruik biologische begrippen.

Geef ongeveer 20 seconden denktijd, 40 seconden overleg en 1 minuut bespreking. Verwachte antwoorden: 1. Blijven kleine stofdeeltjes en ziekteverwekkers eraan plakken. 2. Wordt dichtklappen tegengegaan en kan lucht blijven stromen. 3. Is de afstand voor zuurstof en koolstofdioxide tussen lucht en bloed klein. Vraag bij alleen “dat is handig voor ademhalen” om het concrete gevolg. Ga door naar zelfstandig werken als leerlingen het gevolg kunnen verklaren; herstel anders één voorbeeld binnen deze bespreektijd.

Zelf toepassen

Werk zelfstandig in je schrift. Gebruik hele zinnen.

1. Iemand heeft een verstopte neus en ademt door de mond. Noem twee manieren waarop de lucht nu minder goed wordt voorbereid.

1. Stel dat de trilharen in de luchtpijp nauwelijks bewegen, maar er nog wel slijm wordt gemaakt. Leg uit waarom vuil dan minder goed wordt afgevoerd.

1. Een leerling zegt: ‘In de longblaasjes zitten stevige kraakbeenringen.’ Verbeter deze uitspraak en leg uit welk kenmerk juist belangrijk is voor gaswisseling.

1. Een leerling zegt: ‘Bij inademen gaat lucht door het middenrif naar mijn buik.’ Verbeter de uitspraak: waar gaat de lucht heen en wat doet het middenrif?

Loop rond en beoordeel vooral de verklaringen. Antwoordsleutel: 1. Twee van: minder goed gezuiverd, verwarmd, bevochtigd. 2. Vuil kan nog aan slijm blijven plakken, maar het slijm wordt minder goed naar de keelholte vervoerd. 3. Longblaasjes hebben geen kraakbeenringen. Hun dunne wanden zorgen, samen met de dunne haarvatwanden, voor een korte weg voor gaswisseling. 4. Lucht gaat via de luchtwegen naar de longblaasjes in de longen. Het middenrif trekt samen en beweegt omlaag, waardoor de borstholte groter wordt. Bij een vastlopende leerling: verwijs naar “onderdeel → kenmerk → gevolg”, zonder het antwoord te geven. Snelle leerlingen controleren of ze oorzaak en gevolg duidelijk hebben verbonden.

Controleer je verklaringen

Controleer elke uitleg in je schrift:

□ Heb ik het juiste onderdeel genoemd?

□ Heb ik een kenmerk of verandering beschreven?

□ Heb ik uitgelegd wat daarvan het gevolg is?

Onderstreep in één antwoord het onderdeel.

Omcirkel het woord waarmee je het gevolg aangeeft, bijvoorbeeld ‘daardoor’ of ‘waardoor’.

Verbeter een onvolledig antwoord.

Deze slide toont geen antwoordsleutel. Geef mondeling kort feedback op één veelgemaakte inhoudelijke fout die je tijdens het rondlopen zag. Gebruik de antwoordsleutel van slide 16. Een grammaticaal correcte verklaring kan inhoudelijk nog fout zijn: controleer beide.

Herken de onderdelen

Benoem de zes genummerde onderdelen.

Schrijf je antwoord zo:

1 = …

2 = …

3 = …

4 = …

5 = …

6 = …

Correct antwoord: 1. Neusholte. 2. Luchtpijp. 3. Bronchus; accepteer ook bronchiën. 4. Luchtpijptakje. 5. Longblaasjes. 6. Middenrif. Laat de leerlingen individueel antwoorden. Beoordeel inhoudelijk; accepteer herkenbare kleine spelfouten. Noteer welke onderdelen vaak verward worden. Als vooral 3–5 misgaan, herhaal de vertakking met de bestaande afbeelding bij de start van de volgende les.

Waar gaat zuurstof naartoe bij gaswisseling?

A

Naar de luchtpijp

B

Naar het bloed

C

Naar de keelholte

D

Naar het middenrif

Gebaseerd op slides 12–17. Let op omgekeerde richting; dat is hier de kernmisvatting.

Longblaasjes en middenrif

Om de longblaasjes ligt een netwerk van longhaarvaten. Bij inademen beweegt het middenrif omlaag. Daardoor wordt de borstholte groter.

longblaasjes

longhaarvaten

middenrif

neusharen

huig

slokdarm

kraakbeenringen

Combineert de laatste subtopic-slides: gaswisseling en ademhalingsbeweging. Let op of leerlingen longhaarvaten niet verwarren met luchtpijptakjes.

Wat hielp jou het meest om bouw en functie te begrijpen?

Bespreek kort welke uitlegstructuur leerlingen is bijgebleven. Mogelijke elementen: onderdeel benoemen, kenmerk noemen, gevolg of functie uitleggen, woorden als daardoor/waardoor gebruiken.

Welk onderdeel van deze les vond je nog lastig?

Gebruik antwoorden om te bepalen wat aan het begin van de volgende les herhaald moet worden. Verwachte thema’s: slikken, longblaasjes/longhaarvaten, route van lucht, middenrif, verschil tussen slijm en trilharen.

Exit-ticket: benoemen én verklaren

Beantwoord zelfstandig, zonder terug te kijken.

1. Welk onderdeel helpt bij slikken de ingang van de luchtpijp af te sluiten?

1. Noem een kenmerk van longblaasjes en leg uit hoe dat kenmerk helpt bij gaswisseling.

1. Welk onderdeel van deze les vind je nog lastig? Schrijf ‘geen’ als je geen vraag meer hebt.

Correcte antwoorden: 1. Het strotklepje. 2. Bijvoorbeeld: De wand is dun. Daardoor is de afstand voor gassen tussen lucht en bloed klein. Er zijn heel veel longblaasjes. Daardoor is er een groot totaaloppervlak voor gaswisseling. Accepteer ook: een netwerk van longhaarvaten ligt om de longblaasjes, waardoor bloed dicht langs de lucht stroomt en gassen tussen lucht en bloed kunnen worden uitgewisseld. 3. Eigen antwoord. Vraag 1 controleert naam en functie. Vraag 2 controleert de koppeling tussen bouw en functie. Een antwoord als “ze zijn goed voor zuurstof” is onvoldoende. Gebruik de antwoorden voor de volgende les: bij meer dan ongeveer 20% onjuiste antwoorden op dezelfde kernvraag begin je met gerichte herhaling van dat onderdeel.