ROMEO EN JULIA
door theater oostpool
Nabespreking
in de klas
ROMEO EN JULIA
door theater oostpool
Nabespreking
in de klas
Slide 1: Introductie
Beste docent,
Je hebt met je klas de voorstelling Romeo en Julia gezien.
Na een voorstelling is het goed om met je leerlingen te reflecteren op hun ervaringen.
Zo verbinden zij wat ze gezien hebben in de voorstelling aan hun eigen persoonlijke leven en dat van hun klasgenoten.
Tips voor het nagesprek:
- Benadruk voor de leerlingen dat iedereen andere dingen heeft gezien en dat het juist interessant is om dat te onderzoeken en naast elkaar te horen.
- Vermijd vragen die gaan over goed of fout (“Welke acteur vond je het beste?” “Wat vond je het stomste aan de voorstelling?”).
- Vraag naar wat je leerlingen uit de voorstelling hebben gehaald, wat hen heeft geraakt en onderzoek de verschillen met elkaar.
Veel plezier met het nagesprek!
Welke woorden komen in je op als je terugdenkt aan de voorstelling
ROMEO EN JULIA?
Slide 2: Associaties
Voor de docent:
Start met de vraag: 'Welke woorden komen in je op als je terugdenkt aan de voorstelling Romeo en Julia?'
De leerlingen kunnen woorden invullen. Deze woorden worden zichtbaar in een woordwolk. Woorden die vaker worden ingevoerd, worden groter zichtbaar in de woordwolk.
Woorden kunnen gaan over:
- De algemene ervaring (naar het theater gaan, de avond zelf, de sfeer met elkaar, etc)
- De vormgeving (het decor, de kostuums, gebruik van muziek)
- De inhoud (de tekst, de personages, de thematiek) Je kunt naar aanleiding van deze woorden doorvragen.
Woorden die vaker worden ingevoerd, worden groter zichtbaar in de woordwolk.
BESPREEK IN TWEETALLEN
Waar ging de voorstelling volgens jou over?
In welk personage kon
jij je het meest inleven?
En waarom?
Wat viel je op aan het decor / de kostuums /
de muziek?
Met wie leefde je mee? Met personages uit één familie, met allebei of met geen van beide?
Slide 3: Bespreken in tweetallen
Voor de docent:
Laat de leerlingen in twee- of drietallen de volgende vragen kort bespreken. Per vraag hebben zij twee minuten.
De vragen zijn:
- Waar ging de voorstelling volgens jou over?
- Wat viel je op aan het decor/de kostuums/de muziek?
- Met wie leefde je mee? Met personages uit één familie, met allebei of met geen van beide?
Inzoomen op het thema:
POLARISATIE
Slide 4 t/m 8: Inzoomen op het thema POLARISATIE
Voor de docent:
De komende 3 slides ga je met de klas dieper in op het thema polarisatie. Hierbij hebben we het in de voorbereidende les over polarisatie in het algemeen gehad en zullen we in de nabespreking inzoomen op het thema met betrekking tot de voorstelling. Hiervoor gebruiken we het Denkkader Polarisatie door Bart Brandsma (voor meer informatie, zie zijn website: Home - Inside Polarisation ) en een aanvullende opdracht waarin we deze twee met elkaar combineren.
Op welke manier zag je dit thema terug in de voorstelling?
verhaal / decor / kostuum / muziek
Wat kom je te weten over de ruzie tussen de families? Wat blijft onduidelijk?
Slide 5: Polarisatie in de voorstelling bespreken
Voor de docent:
Bespreek de volgende vragen met de klas:
- Op welke manier zag je dit thema terug in de voorstelling?
Vraag hierbij door op de verschillende vormen waarin ze het terug hebben kunnen zien: In het verhaal, het decor, het kostuum en de muziek
- Wat kom je te weten over de ruzie tussen de families? Wat blijft onduidelijk?
Leuk om te vertellen is dat in het originele verhaal het nooit duidelijk gemaakt wordt wat de reden is van de familievete.
DENKKADER POLARISATIE
POLARISATIE IS DENKEN IN WIJ EN ZIJ:
Dit is een natuurlijk proces en ook niet per se erg. Als je weet waar je tegen bent, weet je ook waar je bij wilt horen. Het kan dus ook je identiteit verstevigen.
Bart Brandsma heeft drie basiswetten over polarisatie geformuleerd:
Polarisatie is een GEDACHTECONSTRUCTIE:
Geen concreet conflict maar een beeld wat we ontwikkelen over 'de ander'. Dit is vaak gebaseerd op vooroordelen.
2. Polarisatie heeft BRANDSTOF nodig:
Dit zijn stellige uitspraken over 'de ander', uitgesproken
door mensen die 'de waarheid' en daarmee ook
'de oplossing' weten.
3. Polarisatie is een GEVOELSDYNAMIEK:
Feiten, argumenten en bronnen maken niet veel uit. Polarisatie is vooral een 'onderbuikgevoel'.
Volgens
polarisatie-expert Bart Brandsma
Slide 6: Denkkader Polarisatie door Bart Brandsma
Voor de docent:
Polarisatie-expert Bart Brandsma heeft een denkkader ontwikkeld om polarisatie beter te bespreken. Op deze slide zie je een paar van de uitgangspunten van dit denkkader. Bespreek dit kort met de leerlingen.
Polarisatie is niets anders dan het denken in 'wij' en 'zij':
Polarisatie is een natuurlijke dynamiek in een samenleving, zowel in het groot als in het klein. Polarisatie kan je eigen identiteit verstevigen: je weet bij welke groep je hoort als je weet waar je sowieso níet bij hoort. Het gevaar van polarisatie is dat mensen tot één kenmerk van hun identiteit worden ingeperkt, waarbij vooroordelen over dit kenmerk als waarheid over de ander worden aangenomen. Dit kan leiden tot het vergroten van de kloof tussen 'wij' en 'zij'.
Polarisatie is een gedachteconstructie:
We creëren tegenstellingen in groepen mensen op basis van identiteitskenmerken. Polarisatie is dus iets anders dan een conflict: een conflict heeft een concrete ‘wie’, ‘wat’ en ‘waar’, terwijl polarisatie puur in het hoofd van mensen gebeurt.
Polarisatie heeft brandstof nodig:
Uitspraken over de identiteit van de tegenpolen. Zowel positieve uitspraken (‘vrouwen zijn nou eenmaal betere multitaskers dan mannen’) als negatieve uitspraken (‘Amsterdammers zijn arrogant’) werken polariserend.
Polarisatie is een gevoelsdynamiek:
Feiten, argumenten of een betoog zijn maar beperkt werkzaam om mensen te kunnen bereiken. Het gaat uiteindelijk over een ‘onderbuikgevoel’ wat wordt aangewakkerd.
OPDRACHT IN TWEETALLEN
Op de volgende slide zie je verschillende voorbeelden van polarisatie.
In tweetallen kies je één van deze voorbeelden uit.
Bespreek met elkaar wat de argumenten zouden kunnen zijn van beide groepen en schrijf dit op. Je hoeft geen persoonlijke voorbeelden te noemen.
Bespreek daarna in de klas wat jullie hebben bedacht. Misschien hebben anderen nog argumenten hebben bedacht die jullie hebben gemist.
Slide 7: De opdracht
Voor de docent:
Nu komt een korte opdracht om dieper op polarisatie in te gaan. Op de volgende slide staan verschillende voorbeelden van polarisatie.
De leerlingen kiezen één van deze voorbeelden uit en bespreken kort met elkaar wat de argumenten zijn van de ene kant en van de andere kant. Dit schrijven ze op. Daarna kan je dit met de klas bespreken. Zijn er nog meer voorbeelden of argumenten te bedenken?
Ook hierbij hoeft men geen persoonlijke voorbeelden of eigen meningen te delen. Het gaat om de denkoefening.
Links / Rechts
Eigen familie / Schoonfamilie
Elite / Arbeiders
Vrouw / Man
Jij / Je ouders
Burgers /
de overheid
De klas /
de docenten
Boeren / Klimaatactivisten
Rijk / Arm
Slide 8: Voorbeelden voor de opdracht.
Voor de docent:
Je ziet verschillende voorbeelden van polarisatie op het bord. Deze voorbeelden kunnen gebruikt worden voor de opdracht.
Inzoomen op de taal:
DE SCHRIJVERS
Slide 9 t/m : Inzoomen op de taal
Voor de docent:
De komende 3 slides ga je met de klas dieper in op de taal van de voorstelling Romeo en Julia. In de voorbereidende les hebben we het kort over William Shakespeare gehad. In de nabespreking gaan we het hebben over de bewerking van de originele tekst door schrijver Vera Morina. Vervolgens ga je klassikaal (of in tweetallen) twee paragrafen met elkaar vergelijken. Hierna volgt een korte quote quiz: 'Is het Shakespeare of Morina?'. Daarna sluiten we af met een schrijfopdracht.
Shakespeare vs. Morina
Eigentijdse bewerking
Oude taal vs. Nieuwe taal
Vera Morina
William Shakespeare
Slide 10: Inzoomen op de taal: DE SCHRIJVERS
Voor de docent:
Over Shakespeare hebben we het in de voorbereidende les gehad. (Optioneel herhaal je kort deze info of check je bij de leerlingen wat daarvan is blijven hangen.)
Shakespeare vs. Morina
De voorstelling die jullie hebben gezien is gebaseerd op Romeo en Julia, het beroemde toneelstuk van William Shakespeare uit de zestiende eeuw. Schrijver Vera Morina heeft dit verhaal opnieuw bewerkt. Ze gebruikt het oorspronkelijke verhaal als basis, maar maakt er haar eigen versie van. Je hoeft het verhaal van Shakespeare niet te kennen om de keuzes van Morina te onderzoeken.
Bespreeksuggesties met de leerlingen:
- Welk verhaal vertellen de makers volgens jou? En waarom zou juist dit verhaal, dat honderden jaren oud is, vandaag nog verteld worden?
- Welke thema’s uit de voorstelling zouden volgens jou ook al in het oorspronkelijke verhaal hebben gezeten?
Eigentijdse bewerking
Romeo en Julia is een oud verhaal, maar de voorstelling die jullie hebben gezien speelt zich af in een wereld die dicht bij deze tijd staat. Dat noemen we een eigentijdse bewerking; een bestaand verhaal wordt opnieuw verteld, waarbij de makers keuzes maken die passen bij de tijd waarin zij leven.
Bespreeksuggesties met de leerlingen:
- Welke keuzes hebben de makers gemaakt om het verhaal van Romeo en Julia naar deze tijd te halen? (Denk bijvoorbeeld aan de personages, de taal, de muziek, de vormgeving, de situaties en de thema’s.)
- Welke onderwerpen uit de voorstelling zijn volgens jou typisch voor deze tijd?
- Welke onderwerpen zijn juist tijdloos?
Oude taal versus nieuwe taal
William Shakespeare schreef Romeo en Julia in een vorm van de Engelse taal die ruim vierhonderd jaar oud is. De taal van zijn toneelstukken klinkt daardoor heel anders dan de taal die we vandaag gebruiken. Vera Morina heeft het verhaal grotendeels herschreven voor een hedendaags publiek, maar heeft ook veel van de taal van Shakespeare intact gehouden. In de voorstelling heb je dus niet de oorspronkelijke tekst van Shakespeare gehoord, maar een nieuwe versie van een oud verhaal.
Bespreeksuggesties met de leerlingen:
- Hoe spraken de personages met elkaar? En wat deed die taal met hoe je naar hen keek?
- Kan taal ervoor zorgen dat een personage dichterbij of juist verder van je af voelt?
- Verandert de betekenis van een verhaal wanneer je de taal verandert?
SHAKESPEARE VERSUS MORINA
Zometeen gaan we kijken naar twee versies van de beroemde 'balkonscène'. De eerste komt uit één van de oudste Nederlandse vertalingen van het stuk uit 1852, de tweede is de bewerking van Vera Morina voor Theater Oostpool uit 2026.
Wat is hetzelfde tussen de twee versies van deze scène?
Welke verschillen zie je tussen de oude en de nieuwe versie?
Slide 11 + 12: Vergelijking paragrafen
In dit onderdeel leggen we een vroege Nederlandse vertaling van Romeo & Julia (door Jacob van Lennep, 1852) naast de bewerking van Vera Morina uit 2026. Als voorbeeld gebruiken we de misschien wel meest bekende scène uit het hele stuk, de ‘balkonscène’.
- Ga met de leerlingen in gesprek over wat er precies gebeurt in deze scène. Wat herinneren de leerlingen zich van de manier waarop deze scène in de voorstelling gespeeld werd?
- Kijk dan naar de overeenkomsten tussen de twee teksten. Wat is hetzelfde tussen de twee scènes? Mogelijke antwoorden op die vraag zijn bepaalde zinnen die terugkeren (bijvoorbeeld de metafoor van Romeo over de maan, of Julia’s uitroep “O Romeo!”) of het verloop van de scène: eerst ziet Julia Romeo niet, daarna komt hij tevoorschijn.
- Kijk tenslotte naar de verschillen tussen de twee teksten. Wat is er anders? Mogelijke antwoorden op die vraag zijn bepaalde zinnen die anders geformuleerd zijn (bijvoorbeeld “Wat licht breekt ginds dat venster uit!” vs. “Welk licht breekt door dat raam?”) om de tekst hedendaagser te laten voelen, maar ook inhoudelijke veranderingen: waar Romeo in de oude versie zijn naam wat graag laat vallen voor Julia’s liefde, houdt hij in de bewerking van Morina vast aan zijn naam.
- Ga met de leerlingen verder in gesprek over wat het betekent als teksten bewerkt worden. Wat kunnen daar redenen voor zijn? Gaat het altijd puur om het ‘begrijpelijk’ maken van een tekst voor een hedendaags publiek, of kunnen er ook andere inhoudelijke of maatschappelijke redenen zijn? Hier kan je kritisch op reflecteren. Is het goed dat toneelstukken veranderd worden a.d.h.v. de tijd waarin ze spelen, en het publiek waarvoor ze bedoeld zijn? Of is het juist belangrijk om oude stukken zo veel mogelijk te laten zoals ze zijn?
ROMEO
Maar zie! Wat licht breekt ginds dat venster uit!
Het is het Oost en Julia de zon. –
Rijs, heldre zon! Verduister ’t licht der maan,
Die reeds verbleekt van jaloezy en spijt,
Dat gy zo eindloos schooner zijt dan zy.
Zy is ’t, zy is’t, mijn uitverkoren lief!
O! Dat zy ’t wist, dat ik my hier bevind.
Zy staart in ’t rond: zy spreekt; maar niet tot my,
Terwijl haar wang in d’open handpalm rust.
Mocht ik de handschoen wezen, die haar hand
Bedekt houdt en haar elpen koon beroert!
JULIA
O Romeo! Mijn Romeo! Wien ‘k nimmermeer vergeet.
Ach! Ware uw naam geen Romeo: ik voelde dan geen leed.
Zweer, zweer uw naam en vader af: – of, dierbare, kunt gy ’t niet.
Wel, ‘k heet niet langer Capulet, zoo gy m’ uw liefde biedt,
[...] ROMEO
Ik houd u by uw woord. Schenk my uw hart,
en 'k wil voortaan geen Romeo meer zijn.
JULIA
Wie zyt gy die, verborgen door de nacht,
My dus beluistert?
ROMEO
Verg niet, dat ik my
bekend maak door het noemen van mijn naam.
Die naam, geliefde, wekt mijn afschuw reeds,
omdat hij in uw ooren haatlijk luidt.
romeo
maar welk licht breekt door dat raam?
het is het oosten en de zon is Julia!
oh, zou ik van haar aanzicht moeten gruwelen
me ver van haar zuchten moeten verwijderen
maar ik wil niets anders meer dan bekijken
hoe ze zich onopgemerkt door mij laat opmerken
zie hoe ze met haar wang leunt op haar hand,
was ik maar een handschoen om die vingers
mocht ik die wang aanraken
julia
ik zal de slaap niet meer vatten, dromen voelt als boetedoen
o, Romeo, Romeo
waarom ben je Romeo?
gooi weg je naam, ze maakt geen deel uit van je
neem mij ervoor terug - mij helemaal
romeo
alles zal ik achterlaten, behalve dat
julia
wie daar? die zo diep in de nacht gehuld,
binnendrong in mijn gedachtenwereld?
Romeo komt tevoorschijn.
romeo
als je gruwelt van mijn naam, omdat dat woord
een vijand van je is
hoe maak ik mezelf dan kenbaar zonder je op te jagen?
Deze slide heeft geen instructies
QUOTE QUIZ:
Is het MORINA
of is het SHAKESPEARE?
Slide 13 t/m 21: Quote quiz: Is het Shakespeare of Morina?
In dit onderdeel worden vier quotes uit Romeo en Julia getoond, waarbij de leerlingen steeds kunnen raden of ze uit Vera Morina’s hedendaagse bewerking, of uit van Lennep’s vroege vertaling (die nog veel dichter bij Shakespeare’s origineel staat) komen. Om verwarring te voorkomen laten we van Lennep even buiten beeld, en kunnen de leeringen kiezen tussen ‘Morina’ of ‘Shakespeare’.
"Als ik maar zo'n klein keffertje zie dat aan de Montecchio's behoort, raak ik al in beweging."
Quote 1
SHAKESPEARE
Antwoord 1
"Hoe kan een lichaam waarin een altaar huist,
niet geloven in het verhevene?"
Quote 2
MORINA
Antwoord 2
"Vrees de dood noch het leven, bemin geen van twee, het is de droom die het waard is na te streven."
Quote 3
MORINA
Antwoord 3
"Welke wilde storm heeft dan de stad doorwaaid?"
Quote 4
SHAKESPEARE
Antwoord 4
SCHRIJFOPDRACHT
Hiernaast zie je een stuk tekst van Shakespeare, uit de proloog van Romeo en Julia. Hoe zou jij dit naar hedendaagse spreektaal brengen? Je mag alles gebruiken, ook woorden die je kent van het internet of die je vooral met je vrienden gebruikt.
’t Huis van Montecchio en Capulets Geslacht,
In adeldom gelijk, in rijkdom en in macht,
Zijn op elkaêr voorlang door fellen haat gebeten.
Veronaas Staat betreurt hun erfelijke veten.
Twee spruiten, voortgeteeld uit wederzijdschen stam,
Ontgloeien voor elkaêr in teedre liefdevlam.
Slide 22: Schrijfopdracht
Voor de docent
Schrijfopdracht: Stuk tekst van Shakespeare naar spreektaal brengen.
Op de slide verschijnen enkele regels Shakespeare-tekst uit de versie van Jacob van Lennep. Aan de leerlingen om hier hun eigen vertaling van te maken. Bendadruk dat ze voor hun herinterpretatie van de tekst alle soorten taal mogen gebruiken, dus ook internettaal, Engelse of andere leenwoorden en taal die ze voornamelijk met hun vrienden gebruiken. Als ze willen kunnen ze ook namen zoals ‘Montecchio’ en ‘Capulet’, of de plaats ‘Verona’ aanpassen aan een nieuwe context naar keuze. Het gaat er vooral om dat de leerlingen de mogelijkheden die een bewerking biedt zelf kunnen ervaren.
DANKJEWEL
EN TOT ZIENS IN HET
THEATER!
Slide 23: Afsluiting