Module 11.1 Erfelijkheid

• Biologie
• Middelbare school
• vmbo lwoo, k
• Leerjaar 4

H11 ERFELIJKHEID

Belangrijk

Afronding:

SE-toets in de toetsweek (16 maart).

Practicumdossier:

• Kruisingsschema maken.

Waar kan je lesstof & materiaal vinden?

Alles wat je nodig hebt, vind je in Magister:

• Opdrachtenboekje
  
• Tekstboekje
  
• Samenvattingen
  
• Oefenopgaven
  
• Tips voor het leren samenvatten
  
• Test jezelf-opdrachten

Hoofdstuk 11 Erfelijkheid

11.1 Eigenschappen en chromosomen

11.2 Chromosomen doorgeven

11.3 Je lijkt op

11.4 Uiterlijk voorspellen

11.5 Erfelijke aandoeningen

LEERDOELEN

11.1 Eigenschappen en chromosomen

• Je beschrijft hoe erfelijke eigenschappen opgeslagen liggen in chromosomen.
• Je beschrijft wat erfelijke eigenschappen zijn.
• Je beschrijft hoe een fenotype ontstaat en verandert.
• Je beschrijft de bouw en vorm van chromosomen.
• Je beschrijft hoe DNA in chromosomen het uiterlijk bepaalt.
• Je beschrijft dat verschillende organismen een verschillend aantal chromosomen hebben.

Erfelijke eigenschappen

• Wat wordt bedoeld met eigenschappen?
• Wat zijn erfelijke eigenschappen?

Wat zijn erfelijke eigenschappen?

• Eigenschappen zijn dingen die je kunt zien en waaraan je mensen kunt herkennen.

• Eigenschappen die je van je ouders hebt gekregen noem je erfelijke eigenschappen.

Genotype

Genotype: ALLE ERFELIJKE INFORMATIE..!!

• Het genotype is de combinatie van genen die je van je vader en moeder hebt gekregen.
• Deze genen liggen vast in je DNA op de chromosomen.

Je kunt het genotype niet zien, maar het bepaalt hoe je eruit kunt zien (je fenotype).

Voorbeeld:

Bij oogkleur kan je genotype AA, Aa of aa zijn.

Dat genotype bepaalt of je bruine of blauwe ogen krijgt.

Fenotype

Het fenotype is alles wat je aan de buitenkant kunt zien van een persoon.

Het fenotype wordt bepaald door je genotype én door invloeden van de omgeving.

Ook kun je de fenotype veranderen, bijvoorbeeld door zoals:

haar verven, een tattoo, piercing, zonnebank, nepnagels of silicone borsten, fillers in je lippen en botox.

Wat voor informatie bevat je DNA?

Waar ligt de informatie voor erfelijke eigenschappen?

Crossing-over:

Tijdens de meiose, wanneer de chromosomen naast elkaar liggen, worden stukjes DNA uitgewisseld tussen de gepaarde chromosomen. Daardoor hebben geslachtscellen allemaal een nét andere samenstelling van erfelijk materiaal. Hierdoor kunnen kinderen van dezelfde ouders toch een beetje van elkaar verschillen.

Ontwikkeling van eicellen & zaadcellen

GEN = 1 erfelijke eigenschap bijvoorbeeld voor blauwe ogen

DNA → chromosoom → gen → allel

DNA:

• DNA is de stof met alle erfelijke informatie.

Chromosoom:

• Een chromosoom is een lange opgerolde draad van DNA in de celkern.

Gen:

• Een gen is een stukje DNA op een chromosoom met informatie voor één eigenschap (bijv. oogkleur).

Allel

• Een allel is een variant van een gen. Bijvoorbeeld: gen voor oogkleur → allel voor bruin of allel voor blauw.

Homozygoot dominant (AA) -   Homozygoot recessief (aa)  -     Heterozygoot (Aa)

Aan de slag:

Waar: 

• Nectar Noordhoff + Magister

Wat: Lezen, maken en oefenen: 

• H11.1 Eigenschappen en chromosomen

Hoe:

• Test jezelf
• Zelf samenvatten