Gebruik handschoenen rationeel,
dit is essentieel!
10de Nationale Campagne Handhygiëne
“U bent in goede handen”
Gebruik handschoenen rationeel,
dit is essentieel!
10de Nationale Campagne Handhygiëne
“U bent in goede handen”
Inhoud
Situering
Handschoenen: wat – waarom – wanneer ?
Zijn handschoenen écht nodig?
Handschoenen én handhygiëne
Techniek voor het aantrekken en verwijderen
Duurzaamheid
Te vermijden
Tot slot
Referenties
Extra oefeningen
Inhoud
Situering
Handschoenen: wat – waarom – wanneer ?
Zijn handschoenen écht nodig?
Handschoenen én handhygiëne
Techniek voor het aantrekken en verwijderen
Duurzaamheid
Te vermijden
Tot slot
Referenties
Extra oefeningen
Situering
Overdracht van micro-organismen via de handen van een gezondheidswerker
micro-organismen
(patiënt / omgeving)
micro- organismen
HANDEN
micro-organismen
(patiënt / omgeving)
HANDHYGIENE & HANDSCHOENEN
Bron afbeelding: 'My five moments for hand hygiene', H. Sax – Journal of Hospital Infection, 2007
Situering
Het promoten van handhygiëne vraagt
tegelijk aandacht voor het correct gebruik
van handschoenen
Correct gebruik van handschoenen beschermt zowel de gezondheidswerker als de patiënt tegen overdracht van micro-organismen (= besmetting).
Situering
Impact van de
COVID – 19 pandemie
Veelvuldig of zelfs systematisch gebruik van handschoenen
Foutief gebruik van handschoenen
Negatieve impact op de naleving van de handhygiënevoorschriften
Kruisbesmetting
Toename van het aantal zorginfecties
(bv. kathetergerelateerde bloedbaaninfecties*)
*
Foutief gebruik van handschoenen
Handschoenen dragen wanneer er geen indicatie toe is, zorgt voor verspilling van middelen en vermindert het aantal kruisbesmettingen niet.
Resulteert in gemiste kansen voor handhygiëne.
Het gebruik van besmette handschoenen* leidt tot overdracht van ziektekiemen.
* Besmette handschoenen:
door foutieve opslag
door ze op ongepaste momenten te (blijven) dragen
door ze op een foute manier aan te trekken en/of te verwijderen
Situering
Inhoud
Situering
Handschoenen: wat – waarom – wanneer ?
Zijn handschoenen écht nodig?
Handschoenen én handhygiëne
Techniek voor het aantrekken en verwijderen
Duurzaamheid
Te vermijden
Tot slot
Referenties
Extra oefeningen
Handschoenen
WAT?
Handschoenen voor éénmalig gebruik
Correct gebruik vanuit het oogpunt van infectiepreventie overdracht van micro-organismen voorkomen
= “medische handschoenen”
Onderzoekshandschoenen
Chirurgische handschoenen
Handschoenen
WAAROM?
Lineaire toename van bacteriële contaminatie van de handen tijdens de zorgverlening en aanzienlijk minder op gehandschoende handen
Handschoenen
WAAROM?
Niet steriele handschoenen worden gedragen
om de handen van een gezondheidswerker te beschermen tegen potentieel infectieuze materialen
om de handen van een tijdelijke beschermlaag te voorzien (als onderdeel van de persoonlijke beschermingsmiddelen)
om het risico op overdracht van micro-organismen tussen de zorgverstrekker en de patiënten te beperken
om het risico op verspreiding van micro-organismen in de omgeving te verminderen
Handschoenen
WAAROM?
CONCREET…
dienen niet steriele handschoenen gedragen te worden
bij activiteiten met potentiële blootstelling aan bloed of andere lichaamsvochten (inclusief contact met slijmvliezen en niet-intacte huid)
Voorbeeld: bloedafname, gemorste urine opruimen
in kader van bijkomende voorzorgsmaatregelen, type contact
Voorbeeld: zorg voor patiënt met MRDO-infectie
in kader van outbreak-situaties
Handschoenen
WAAROM?
Steriele handschoenen worden gedragen
om de patiënt te beschermen tegen overdracht van
micro-organismen afkomstig van de handen van de
zorgverstrekker
Handschoenen
WAAROM?
CONCREET…
dienen steriele handschoenen gedragen te worden
bij rechtstreeks contact met steriele weefsels
Voorbeeld: chirurgische ingreep
bij invasieve procedures
Voorbeeld: plaatsen van centraal-veneuze katheter
bij rechtstreeks contact met steriel materiaal dat als dusdanig gebruikt wordt
Voorbeeld: totale parenterale voeding (TPN)-bereiding
Handschoenen moeten gedragen worden volgens de ALGEMENE- en CONTACT-voorzorgsmaatregelen.
De piramide geeft een aantal voorbeelden waarbij
handschoenen niet vereist zijn (basis)
niet steriele handschoenen aangewezen zijn (midden)
steriele handschoenen moeten gedragen worden (top)
De activiteiten worden opgesplitst volgens het besmettingsrisico (= kans op overdracht):
“ hoe hoger in de piramide, hoe strenger de maatregel”
Handschoenen
WANNEER?
Handschoenen
piramide
INDICATIE STERIELE
HANDSCHOENEN
chirurgische procedure; invasieve
procedure (arteriografie, …); plaatsen
centraal veneuze katheter; plaatsen blaassonde; vaginale bevalling; manipulatie steriel materiaal; aseptische bereidingen (TPN, cytostatica, …)
INDICATIE NIET-STERIELE HANDSCHOENEN
Potentieel contact met bloed, lichaamsvochten, secreties /
excreties en voorwerpen bevuild met lichaamsvochten
Rechtstreeks patiëntencontact:
contact met bloed; contact met slijmvliezen en niet-intacte huid; bloedname;
plaatsen perifeer intravasculaire katheter; verwijderen intravasculaire katheter;
vaginaal en anaal onderzoek; intiem toilet; endotracheale aspiratie (‘no touch
techniek’); mogelijke aanwezigheid van besmettelijke micro-organismen (MRSA, …)
Onrechtstreeks patiëntencontact:
opruimen lichaamsvochten; ledigen recipiënt met lichaamsvochten (bv. bedpan,
urinaal, nierbekken); manipulatie of reiniging gebruikte instrumenten (bv. pincet, kocher,
schaar); manipulatie voorwerpen bevuild met lichaamsvochten (bv. compres); manipulatie afval
GEEN INDICATIE VOOR HANDSCHOENEN
(tenzij in aanwezigheid van besmettelijke micro-organismen overdraagbaar via contact)
Geen potentiële blootstelling aan bloed, lichaamsvochten of besmette omgeving
Rechtstreeks patiëntencontact:
nemen parameters (bloeddruk,pols, temperatuur); toedienen inspuitingen (SC, IM, ID); wassen (excl. intiem toilet) en aankleden
patiënt; vervoer patiënt; zorg aan ogen en oren (zonder aanwezigheid van secreties); manipulatie vasculaire leidingen (zonder
lekkage van bloed), wondzorg met ‘no touch’ techniek
Onrechtstreeks patiëntencontact:
telefoneren; gegevens in dossier noteren; toedienen orale medicatie; toedienen voeding; opdienen en afruimen dienbladen; bed opschikken; toedienen zuurstof of aërosol; contact met patiëntenmeubilair
STERIELE HANDSCHOENEN
NIET STERIELE HANDSCHOENEN
GEEN HANDSCHOENEN
Bron: Gebaseerd op ‘The Glove Pyramid’ (WHO)
De handschoenen piramide
OEFENING
Sleep iedere zorgactiviteit naar het juiste vak in de piramide:
Vaginale bevalling uitvoeren
Luier wisselen
Bloeddruk meten
Urinaire verblijfskatheter plaatsen
Perifere IV katheter plaatsen
Wondzorg met pincet uitvoeren
Intramusculaire injectie toedienen
Hulp bieden bij aankleden
Bed opschikken
Intiem toilet geven
Steriele
handschoenen
Niet steriele
handschoenen
Handschoenen overbodig
De handschoenen piramide
OEFENING
ANTWOORD
Sleep iedere zorgactiviteit naar het juiste vak in de piramide:
Vaginale bevalling uitvoeren
Luier wisselen
Bloeddruk meten
Urinaire verblijfskatheter plaatsen
Perifere IV katheter plaatsen
Wondzorg met pincet uitvoeren
Intramusculaire injectie toedienen
Hulp bieden bij aankleden
Bed opschikken
Intiem toilet geven
Steriele
handschoenen
Niet steriele
handschoenen
Handschoenen overbodig
Inhoud
Situering
Handschoenen: wat – waarom – wanneer ?
Zijn handschoenen écht nodig?
Handschoenen én handhygiëne
Techniek voor het aantrekken en verwijderen
Duurzaamheid
Te vermijden
Tot slot
Referenties
Extra oefeningen
Zijn handschoenen* écht nodig?
Belang van
risico inschatting!
Een gezondheidswerker dient in te schatten of er een infectierisico verbonden is aan de (zorg)activiteit die uitgevoerd wordt. Het risico is afhankelijk van het potentieel (in)direct contact met bloed of andere lichaamsvochten, slijmvliezen of niet-intacte huid.
HOOG RISICO?
Handschoenen zijn nodig!
LAAG RISICO?
Handschoenen zijn overbodig!
*niet steriele handschoenen in kader van algemene voorzorgsmaatregelen
Loop ik risico?
JA
Draag handschoenen,
want ze zijn nodig!
NEEN
Doe het niet,
want ze zijn overbodig!
Zijn handschoenen
écht nodig?
Blijf er niet mee lopen!
Het dragen van handschoenen geeft een vals gevoel van veiligheid, waardoor ze vaak te lang gedragen worden!
Handschoenen* dienen tijdig verwijderd (of vervangen) te worden:
bij beschadiging of bevuiling
wanneer de activiteit, waarvoor de handschoenen worden gedragen, beëindigd is of onderbroken wordt
(vb. extra materiaal uit de voorraad halen)
wanneer zich een indicatie voor handhygiëne voordoet
na de zorg voor een patiënt. Eenzelfde paar handschoenen wordt niet bij meerdere patiënten (of hun directe omgeving) gebruikt
bij overgang van een onzuivere naar een zuivere handeling of zone, ook bij eenzelfde patiënt of in eenzelfde omgeving
*niet steriele handschoenen
Zijn handschoenen
écht nodig?
Opgelet!
Handschoenen hebben hun effectiviteit in verschillende klinische studies bewezen
MAAR
ze bieden géén complete bescherming tegen besmetting van de handen!
Micro-organismen kunnen de handen alsnog besmetten via minuscule defecten in de handschoenen of tijdens het verwijderen van de handschoenen.
Ontsmet daarom steeds je handen na het verwijderen van handschoenen.
Zijn handschoenen
écht nodig?
Inhoud
Situering
Handschoenen: wat – waarom – wanneer ?
Zijn handschoenen écht nodig?
Handschoenen én handhygiëne
Techniek voor het aantrekken en verwijderen
Duurzaamheid
Te vermijden
Tot slot
Referenties
Extra oefeningen
Handschoenen én handhygiëne
Handschoenen én handhygiëne
Wat als …
Wat als …
de indicatie voor het dragen van handschoenen en het toepassen van handhygiëne gelijktijdig van toepassing is?
Handschoenen én handhygiëne
VOOR indicatie
Handschoenen én handhygiëne
TIJDENS indicatie
Handschoenen én handhygiëne
NA indicatie
Inhoud
Situering
Handschoenen: wat – waarom – wanneer ?
Zijn handschoenen écht nodig?
Handschoenen én handhygiëne
Techniek voor het aantrekken en verwijderen
Duurzaamheid
Te vermijden
Tot slot
Referenties
Extra oefeningen
Techniek voor het aantrekken van
NIET steriele handschoenen
Kies het juiste type en de juiste maat van handschoenen
Neem een paar handschoenen uit de doos
(zonder de inhoud van de doos te besmetten)
Trek de handschoenen aan
Techniek voor het aantrekken van
steriele handschoenen
Open de verpakking en leg de binnenverpakking neer.
Open deze verpakking zonder de binnenzijde ervan aan te raken.
Vouw alle zijkanten open zonder de handschoenen aan te raken. Vouw ev. de onderste rand van de verpakking om, om het opnieuw dichtvallen van de verpakking te vermijden.
Neem met de rechterhand de linker handschoen vast aan de omgevouwen manchet en schuif de linkerhand in de handschoen. Trek de linker handschoen op dezelfde wijze verder over de linkerhand, maar laat de manchet nog omgevouwen.
Neem met de linker steriele handschoen de rechter handschoen vast door met de vingers van de linkerhand onder de manchet te grijpen.
Schuif de rechterhand in de handschoen.
Vouw met de vingers van de linkerhand de manchet volledig om zonder de huid aan te raken. Vouw met de vingers van de rechterhand de manchet volledig om zonder de huid aan te raken.
Laat de vingertoppen van de handschoenen zo goed mogelijk aansluiten op de vingertoppen van beide handen.
Techniek voor het aantrekken van
steriele handschoenen
Techniek voor het verwijderen van handschoenen
Neem de buitenkant van de handschoen bij de pols of de handpalm vast
Trek de handschoen binnenste buiten uit
Hou de handschoen vast in de andere (gehandschoende) hand
Schuif de (wijs)vinger onder het polseinde van de nog aanwezige handschoen (binnenzijde)
Wikkel af vanuit de binnenzijde en werp de handschoenen in het juiste afvalrecipiënt weg
Inhoud
Situering
Handschoenen: wat – waarom – wanneer ?
Zijn handschoenen écht nodig?
Handschoenen én handhygiëne
Techniek voor het aantrekken en verwijderen
Duurzaamheid
Te vermijden
Tot slot
Referenties
Extra oefeningen
Duurzaamheid
Hoe groen is een handschoen?
Uitstoot van CO2
Het productie- en verpakkingsproces van handschoenen, maar ook het transport van de grondstoffen en afgewerkte producten en de afvalverwerking leiden tot uitstoot van CO2
Afvalproductie
Het gebruik van handschoenen binnen de gezondheidszorg zorgt jaarlijks voor tonnen afval.
Wil je de impact op het milieu beperken?
Ga dan correct om met handschoenen: "gebruik ze goed en enkel als het moet!"
CAVE: recupereer of hergebruik handschoenen niét!
Inhoud
Situering
Handschoenen: wat – waarom – wanneer ?
Zijn handschoenen écht nodig?
Handschoenen én handhygiëne
Techniek voor het aantrekken en verwijderen
Duurzaamheid
Te vermijden
Tot slot
Referenties
Extra oefeningen
Handschoenen ontsmetten
Een handschoen wordt aangetast door contact met handalcohol, waardoor de beschermende functie verloren gaat en een vals gevoel van veiligheid gecreëerd wordt.
Bovendien kan bij het ontsmetten het contact van handalcohol met alle delen van de handschoen niet gewaarborgd worden.
TE VERMIJDEN
Twee paar handschoenen dragen
Het principe van ‘double gloving’ wordt niet toegepast.
Het gebruik van twee paar steriele handschoenen kan enkel overwogen worden bij heelkundige ingrepen
met een hoog risico op beschadiging van de handschoenen (bv. orthopedie)
in besmet gebied (bij patiënten met bloed overdraagbare aandoening in bijzonder)
TE VERMIJDEN
Inhoud
Situering
Handschoenen: wat – waarom – wanneer ?
Zijn handschoenen écht nodig?
Handschoenen én handhygiëne
Techniek voor het aantrekken en verwijderen
Duurzaamheid
Te vermijden
Tot slot
Referenties
Extra oefeningen
Tot slot
Handschoenen beschermen op voorwaarde dat ze correct gebruikt worden EN handhygiëne tijdig toegepast wordt.
Gezondheidswerkers dienen aangemoedigd te worden om hun (zorg)activiteiten in een logische volgorde uit te voeren en zoveel mogelijk de ‘no touch’ techniek toe te passen om het gebruik en het wisselen van handschoenen tot een minimum te herleiden.
Inhoud
Situering
Handschoenen: wat – waarom – wanneer ?
Zijn handschoenen écht nodig?
Handschoenen én handhygiëne
Techniek voor het aantrekken en verwijderen
Duurzaamheid
Te vermijden
Tot slot
Referenties
Extra oefeningen
Referenties
Inhoud
Situering
Handschoenen: wat – waarom – wanneer ?
Zijn handschoenen écht nodig?
Handschoenen én handhygiëne
Techniek voor het aantrekken en verwijderen
Duurzaamheid
Te vermijden
Tot slot
Referenties
Extra oefeningen
Extra oefeningen
Vraag:
Is deze handeling een indicatie voor het dragen
van handschoenen?
Antwoord:
Ja / neen
Zo ja, steriel of niet steriel
CFR. QUIZ in het verleden
Is deze handeling een indicatie voor het dragen van handschoenen?
De arts ausculteert de patiënt.
Antwoord:
NEEN. Er is geen indicatie voor het dragen van handschoenen
Is deze handeling een indicatie voor het dragen van handschoenen?
De verpleegkundige verwijdert de dialysekatheter.
Antwoord:
JA. Er is een indicatie voor het dragen van niet steriele handschoenen.
Is deze handeling een indicatie voor het dragen van handschoenen?
De verpleegkundige geeft een subcutane inspuiting.
Antwoord:
NEEN. Er is geen indicatie voor het dragen van handschoenen
Is deze handeling een indicatie voor het dragen van handschoenen?
De arts neemt arterieel bloed af via de arteria radialis.
Antwoord:
JA. Is een indicatie voor het dragen van niet-steriele handschoenen
Is deze handeling een indicatie voor het dragen van handschoenen?
De verpleegkundige verwijdert gemorst bloed van de vloer.
Antwoord:
JA. Er is een indicatie voor het dragen van niet steriele handschoenen.
Is deze handeling een indicatie voor het dragen van handschoenen?
De zorgkundige helpt de patiënt bij de ochtendverzorging (wassen van de rug).
Antwoord:
NEEN. Er is geen indicatie voor het dragen van handschoenen
Is deze handeling een indicatie voor het dragen van handschoenen?
De schoonmaakster reinigt het toilet op de patiëntenkamer.
Antwoord:
JA. Er is een indicatie voor het dragen van niet steriele handschoenen.
Is deze handeling een indicatie voor het dragen van handschoenen?
De kinesitherapeut meet de polsslag van de patiënt.
Antwoord:
NEEN. Er is geen indicatie voor het dragen van handschoenen
Is deze handeling een indicatie voor het dragen van handschoenen?
De verpleegkundige verwijdert het bebloed verband van de wonde.
Antwoord:
JA. Er is een indicatie voor het dragen van niet steriele handschoenen.
Is deze handeling een indicatie voor het dragen van handschoenen?
De arts voert een lumbaal punctie uit bij de patiënt.
Antwoord:
JA. Er is een indicatie voor het dragen van steriele handschoenen.
Is deze handeling een indicatie voor het dragen van handschoenen?
De verpleegkundige ruimt het nierbekken met maagvocht van de postoperatieve patiënt op.
Antwoord:
JA. Er is een indicatie voor het dragen van niet steriele handschoenen.
Is deze handeling een indicatie voor het dragen van handschoenen?
De arts voert een arteriografie uit bij de patiënt.
Antwoord:
JA. Er is een indicatie voor het dragen van steriele handschoenen.
Is deze handeling een indicatie voor het dragen van handschoenen?
De vroedvrouw begeleidt de vaginale bevalling.
Antwoord:
JA. Er is een indicatie voor het dragen van steriele handschoenen.