Basishouding bij schizofrenie
Basishouding bij schizofrenie
Even een terugblik
Wat doet dopamine?
Wat gebeurt wanneer je teveel aan dopamine produceert?
Herstelgerichte attitude waarbij perspectief wordt geboden
Veel zorgvragers met een psychotische aandoening denken dat hun leven voorbij is, dat toekomstdromen die ze hebben, over school, werk, een gezien enzovoort, niet langer haalbaar zijn.
Deze vorm van zelfstigmatisering kan het herstelproces enorm in de weg staan.
Systeemgericht attitude
Waarbij de aandacht niet alleen naar de zorgvrager gaat, maar ook naar de context.
Hierbij gaat het om het betrekken van naasten bij het behandelproces – kijkend naar opvoeding en geloof.
De inhoud van psychotische ervaringen
Deze geven vaak thema’s weer die voor de zorgvrager een rol spelen of in het verleden hebben gespeeld.
Het is daarom goed te luisteren naar het verhaal en hierin nieuwsgierig te zijn en open vragen te stellen om de zorgvrager beter te leren begrijpen met zijn klachten.
(lange tijd werd gedacht dat het uitvragen van psychotische ervaringen de klachten zouden verergeren, maar dat is niet het geval).
Zorgvrager voelen zich vaak eenzaam in hun verhaal en zijn juist vaak blij dat er naar hen geluisterd word en interesse is.
Psychotische ervaringen en angst
Vaak gaan psychotische ervaringen ook gepaard met angst. Het is dan ook van belang hier aandacht voor te hebben en de zorgvrager hierin te ondersteunen en hoe hij hier mee kan omgaan, zonder te oordelen over psychotische ervaringen.
Ga dus niet in discussie over de wannen en hallucinaties maar ga op zoek naar verklaringsmodellen om hem te helpen om te gaan met psychotische symptomen.
behandelrelatie
Essentieel met mensen die psychotisch zijn, maak dus voldoende ruimte voor contact.
Hou rekening met weinig ziekte-inzicht en weinig motivatie voor behandeling, is die er nauwelijks zou de LEAP-methodiek kunnen worden ingezet.
LEAP= luisteren – Empathie tonen – Akkoord gaan – en Partnership. Waarbij in beginsel empathisch en zonder oordelen geluisterd wordt naar de zorgvrager en zijn verlangens door het herhalen van de belangrijkste dingen die de zorgvrager vertelt.
Het geven van een mening wordt zo lang mogelijk uitgesteld.
Basishouding is gericht op veiligheid en structuur. Wanneer ben je voldoende veilig &
wanneer biedt je voldoende structuur.
Veiligheid:
- eenduidig in handelen
- rust & kalmte
- realiseer en anticipeer dat de patiënt vanuit achterdocht/hall redeneert
- houdt rekening met territorium
Structuur:
- gericht op hervinden van eigen structuur (zowel dag als nacht), toegesneden op
mogelijkheden
- directe begeleiding i/d nabijheid
- wees helder in wat er komen gaat
- onderhandelen
Basishouding:
lage EE
Juiste communicatie
Juiste afstand-nabijheid zodat de cliënt zich veilig en geaccepteerd voelt.
Cognitieve functiestoornisssen. Deze stoornissen hebben gevolgen voor:
- de aandacht
- de waarneming
- het geheugen
- het denken
- het taalgebruik
- de emoties
(v/der Does & Dingemans '88)
De 5 meestvoorkomende NANDA-diagnosen bij psychotische kwetsbaarheid
verstoorde zintuiglijke waarneming
verstoorde denkprocessen
angst
inadequate sociale interactie
inadequate coping
shared decision making
Hierbij is het van belang dat de professional zoveel mogelijk probeert aan te sluiten bij het verklaringsmodel van de patiënt –
hoe ziet hijzelf de psychotische episode –
en zijn eigen kennis en ervaringskennis inzet in overeenstemming met de persoonlijke voorkeuren van de patiënt, om vanuit gezamenlijkheid te komen tot behandeldoelen en passende interventies.
Hoe ga je om met iemand die een psychose heeft? Enkele tips:
Zorg (thuis) voor een rustige omgeving. Vermijd prikkels zo veel mogelijk.
Vermijd stress
Bied structuur (regelmaat, de ander weet wat er gaat gebeuren)
Bied veiligheid en geborgenheid
Bied een luisterend oor, toon begrip en geef emotionele steun
Vraag waar de ander behoefte aan heeft. Ga dus niet voor de ander denken en doen!
Ga op zoek naar activiteiten die je samen kunt doen
Blijf ook je eigen dingen doen. Ook jij moet je kunnen ontspannen.
Let op jezelf. Schakel hulp in als dat nodig mocht zijn.
Tips voor angstige schizofrene zorgvrager
Creëer veel veiligheid, vaste routine, wees nabij voor zover dat kan (gepaste afstand). Geef hem een eigen plekje waar bij zich terug kan trekken en zich veilig kan voelen.
Vul vrije momenten samen in zodat die hem niet overspoelen.
Vermijd opwinding
Tips nieuwe situaties
Voorkom confrontaties met onverwachte, onbekende, onvoorspelbare situaties. Bereid hem hier altijd op voor, heel concreet, wat, waar, hoe, met wie enzovoort.
Tips taal
Gebruik korte zinnen en duidelijk taal, geen figuurlijke taal. Hou er rekening mee dat hij eigen betekenissen geeft aan situaties.