§4.3 Nederland in 1848

Hoofdstuk 4 · De industriële revolutie

§ 4 . 3

Nederland in 1848

Hoe een koning met bijna alle macht plaatsmaakte voor een parlement.

Gemaakt bij Memo 2 havo/vwo, 5e editie

1 / 23
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGeschiedenisMiddelbare schoolhavo, vwo

In deze les zitten 23 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Leerlingen leren hoe koning Willem I als autoritaire leider regeerde, wat de liberalen wilden en hoe de grondwet van 1848 Nederland veranderde in een parlementaire democratie. Instructie van ongeveer 20 minuten met controlevragen, een tijdbalk en een begrippenlijst.

Onderdelen in deze les

Hoofdstuk 4 · De industriële revolutie

§ 4 . 3

Nederland in 1848

Hoe een koning met bijna alle macht plaatsmaakte voor een parlement.

Gemaakt bij Memo 2 havo/vwo, 5e editie

Opening van de les over Nederland rond 1848. Laat de leerlingen raden wat voor gebouw dit is: het Binnenhof, waar het parlement vergadert. ± 1 min. Image credit: Hubertl, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

§ 4 . 3

Nederland in 1848

Dit leer je

Je kunt het bestuur van Willem I beschrijven, met de Belgische Opstand.

Je kunt de idealen van de liberalen uitleggen.

Je kunt de veranderingen door de grondwet van 1848 uitleggen.

Hier zijn we: tijdvak 8, de Tijd van burgers en stoommachines (1800 – 1900)

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

8

Lees de drie doelen voor. Wijs op de balk: we zitten in tijdvak 8, de 19e eeuw. De doelen komen terug in de eindvragen. ± 1 min.

§ 4 . 3

Nederland in 1848

A C T I V E R E N

Wat weet je al over koningen en over wie in een land de macht heeft?

Laat de leerlingen vrij associëren: koning, regering, verkiezingen, stemmen, democratie. Haal de woorden eruit die straks terugkomen. ± 2 min.

§ 4 . 3

Nederland in 1848

T E R U G B L I K

Uit: §3.4 Napoleon verovert Europa

Wat werd Nederland in 1815, na de val van Napoleon?

A

Een republiek zonder koning

B

Een koninkrijk met Willem I als koning

C

Een deel van Frankrijk

D

Een democratie met een president

Goed is B: in 1815 werd Nederland met België en Luxemburg het Koninkrijk der Nederlanden. A en D kloppen niet: er kwam een koning. C was Nederland van 1810 tot 1813. ± 1 min.

§ 4 . 3

Nederland in 1848

Nederland tot 1840

1813

De Franse soldaten worden uit Nederland verdreven.

1815

Nederland, België en Luxemburg worden één koninkrijk.

1830

België scheidt zich af van Nederland.

1839

De eerste stoomtrein rijdt tussen Haarlem en Amsterdam.

1840

Willem I treedt af. Zijn zoon wordt koning Willem II.

Loop de tijdbalk langs. Let op: Napoleon is in 1813 nog niet definitief verslagen (dat is 1814/1815); in 1813 worden de Fransen uit Nederland verdreven. Willem I trad in 1840 af en overleed pas in 1843. De stoomtrein kent de klas uit de les over handwerk en machine. ± 2 min.

§ 4 . 3

Nederland in 1848

Een koning met veel macht

Willem I was een autoritair leider: hij trok veel macht naar zich toe en duldde weinig inspraak.

Hij benoemde de leden van de Eerste Kamer, een deel van het parlement. Zo had hij grip op de wetten.

Willem I · staatsieportret, eerste koning van het Koninkrijk der Nederlanden

Autoritair: één leider beslist, anderen mogen weinig zeggen. Parlement: de vergadering die wetten maakt; de Eerste Kamer is een van de twee kamers (de Tweede Kamer kennen de leerlingen straks). Willem I stimuleerde ook de handel, liet kanalen graven en startte industrieën: een actieve koning. Dit is koning Willem I, niet de stadhouder Willem II uit de Gouden Eeuw. ± 3 min. Image credit: Joseph Paelinck, publiek domein, via Wikimedia Commons

§ 4 . 3

Nederland in 1848

Brussel, september 1830 · schilderij van Gustaaf Wappers

De Belgische Opstand

Het beleid van Willem I zorgde voor veel onvrede, vooral in België.

In 1830 begon de Belgische Opstand: de Belgen kwamen in opstand en scheidden zich af van Nederland.

Opstand kennen de leerlingen al. Het schilderij is gemaakt na de gebeurtenis en toont de opstandelingen heroïsch; het is geen foto van het moment zelf. Beschrijf neutraal: de Belgen waren ontevreden over het bestuur. ± 2 min. Image credit: Gustaaf Wappers, publiek domein, via Wikimedia Commons

§ 4 . 3

Nederland in 1848

K E R N P U N T

Willem I regeerde autoritair. Dat zorgde voor onvrede en in 1830 voor de Belgische Opstand.

Laat een leerling het in eigen woorden herhalen. ± 1 min.

§ 4 . 3

Nederland in 1848

V R A A G 1

Een koning benoemt zelf een deel van het parlement en duldt weinig tegenspraak. Hoe heet zo'n leider?

A

Liberaal

B

Autoritair

C

Parlementair

D

Republikeins

Goed is B. Een liberaal wil juist minder macht voor de leider; parlementair en republikeins zeggen niets over zo'n alleenheerser. ± 1 min.

§ 4 . 3

Nederland in 1848

V R A A G 2

In 1830 scheidde een gebied zich af van Nederland. Welk gebied?

Antwoord: België. Vraag door: waarom? Door onvrede over het bestuur van Willem I. ± 1 min.

§ 4 . 3

Nederland in 1848

Liberalen: meer vrijheid

Een nieuwe politieke stroming ontstond: het liberalisme. Liberalen wilden meer vrijheid voor burgers en minder macht voor de koning.

De overheid (de regering en haar diensten) moest zich zo min mogelijk met de economie bemoeien. Ook wilden ze een parlementaire democratie: het parlement heeft de hoogste macht.

Liberalisme komt van het Latijnse woord voor vrij. Overheid: wie het land bestuurt. Parlementaire democratie: de hoogste macht ligt bij het parlement, waar volksvertegenwoordigers wetten maken. Democratie kennen ze uit Athene. ± 3 min.

§ 4 . 3

Nederland in 1848

Willem I en de liberalen

Willem I

De koning heeft de hoogste macht.

Hij bemoeit zich actief met de economie.

De liberalen

Het parlement heeft de hoogste macht.

De overheid bemoeit zich zo min mogelijk met de economie.

Zo ziet de klas dat de liberalen tegenover het autoritaire bestuur stonden. Let op het verschil in economie: Willem I liet kanalen graven en startte industrieën; liberalen vonden dat ondernemers dat zelf moesten doen. ± 2 min.

Wie wilde dit: Willem I of de liberalen?

§ 4 . 3

Nederland in 1848

V R A A G 3

Willem I

Liberalen

De overheid grijpt zo weinig mogelijk in

De koning bepaalt bijna alles zelf

De koning benoemt de Eerste Kamer

Het parlement krijgt de hoogste macht

Burgers krijgen meer politieke inspraak

De koning stimuleert zelf de industrie

Willem I: koning bepaalt, benoemt de Eerste Kamer, stimuleert zelf de industrie. Liberalen: weinig overheid, hoogste macht bij het parlement, meer inspraak. ± 2 min.

§ 4 . 3

Nederland in 1848

V R A A G 4

Wat vonden de liberalen van de rol van de overheid in de economie?

Model: de overheid moest zich zo min mogelijk met de economie bemoeien; ondernemers kregen vrijheid, zodat handel en industrie konden groeien. Let op dat leerlingen niet 'de koning' en 'de overheid' door elkaar halen. ± 2 min.

§ 4 . 3

Nederland in 1848

De grondwet van 1848

O O R Z A K E N

G E V O L G E N

Nieuwe grondwet, 1848

Revoluties in andere Europese landen zetten de koning onder druk.

De hoogste macht ligt bij het parlement, niet meer bij de koning.

De liberalen wilden meer invloed.

Ministers zijn verantwoordelijk tegenover het parlement.

Rijke mannen mogen de parlementsleden kiezen.


Revoluties in 1848 maakten koning Willem II bang voor onrust; hij gaf toe aan de liberalen. Let op: de koning koos de ministers nog steeds zelf. Nieuw was dat ze zich tegenover het parlement moesten verantwoorden. ± 3 min.

§ 4 . 3

Nederland in 1848

Thorbecke schrijft de grondwet

Koning Willem II, de zoon van Willem I, gaf in 1848 toe en liet een nieuwe grondwet maken.

De schrijver was Johan Rudolf Thorbecke, een belangrijke liberaal. Die grondwet van 1848 legde de macht van de koning aan banden.

Thorbecke · portret van de liberaal Johan Rudolf Thorbecke

Willem II (koning, 1840–1849) is een andere Willem II dan de stadhouder uit de Gouden Eeuw. Thorbecke maakte het ontwerp samen met een commissie; hij werd later zelf leider van de regering. De grondwet kennen ze al als begrip: de regels over hoe een land bestuurd wordt. ± 2 min. Image credit: Johan Heinrich Neuman, publiek domein, via Wikimedia Commons

§ 4 . 3

Nederland in 1848

Meer macht voor het parlement

Het parlement kreeg de hoogste macht. De koning koos de ministers nog wel, maar zij waren voortaan verantwoordelijk tegenover het parlement: ministeriële verantwoordelijkheid.

Rijke mannen kregen kiesrecht voor het parlement.

Het Binnenhof · foto van het centrum van de Nederlandse politiek in Den Haag

Pas op voor de fout dat het parlement de ministers aanwees: de koning bleef ze benoemen, maar als het parlement het niet met een minister eens was, kon die niet blijven. Kiesrecht: het recht om te kiezen. Alleen rijke mannen: de meeste mannen en alle vrouwen konden nog niet stemmen. Zo ging Nederland richting een parlementaire democratie. ± 3 min. Image credit: Hubertl, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

§ 4 . 3

Nederland in 1848

K E R N P U N T

In 1848 kreeg het parlement de hoogste macht. Nederland werd een parlementaire democratie, met kiesrecht voor rijke mannen.

Het was een grote stap, maar nog geen democratie voor iedereen. ± 1 min.

§ 4 . 3

Nederland in 1848

V R A A G 5

Wie van deze mensen kon in 1848 de parlementsleden kiezen?

A

Een arme arbeider

B

Een rijke fabrikant

C

Een rijke weduwe

D

De koning

Goed is B: rijke mannen. Een arme arbeider en een vrouw hadden geen kiesrecht; de koning was geen kiezer maar had zijn eigen macht. ± 1 min.

§ 4 . 3

Nederland in 1848

V R A A G 6

Een minister maakt in 1849 een grote fout. Tegenover wie moet hij zich verantwoorden?

A

Tegenover de koning alleen

B

Tegenover de burgers van zijn dorp

C

Tegenover het parlement

D

Tegenover Thorbecke

Goed is C: ministeriële verantwoordelijkheid. De koning koos de ministers nog wel, maar het parlement kon ze ter verantwoording roepen. ± 1 min.

1

De grondwet van 1848

2

De Belgische Opstand

3

Nederland wordt een koninkrijk

4

Willem II wordt koning

§ 4 . 3

Nederland in 1848

V R A A G 7

Zet in de goede volgorde, van eerst naar laatst.

1815, 1830, 1840, 1848. Exit op doel 1 en 3. ± 2 min.

§ 4 . 3

Nederland in 1848

V R A A G 8

Waarom was de grondwet van 1848 belangrijk voor de politiek in Nederland?

Model: de macht van de koning werd beperkt en het parlement kreeg de hoogste macht; de ministers werden verantwoordelijk tegenover het parlement en rijke mannen kregen kiesrecht. Zo werd Nederland een parlementaire democratie, de wens van de liberalen. Goed is ook: het was de eerste stap richting democratie. Exit op doel 2 en 3. ± 3 min.

§ 4 . 3

Nederland in 1848

Begrippen

autoritair

veel macht naar jezelf toetrekken, weinig inspraak dulden

parlement

vergadering die wetten maakt (met o.a. de Eerste Kamer)

Belgische Opstand

1830: België scheidt zich af van Nederland

liberalisme

stroming voor meer vrijheid en minder macht voor de koning

overheid

wie het land bestuurt

parlementaire democratie

het parlement heeft de hoogste macht

grondwet van 1848

beperkte de macht van de koning (Thorbecke)

Thorbecke

liberaal die de grondwet van 1848 schreef

ministeriële verantwoordelijkheid

ministers antwoorden aan het parlement

kiesrecht

recht om te kiezen; in 1848 alleen rijke mannen

Loop de begrippen langs en laat leerlingen er een in eigen woorden uitleggen. ± 2 min.